Voetstoots van Tonder

Rus in Vrede, Kobus van Loggerenberg

2012-01-21T23:15:00.004Z

Jirre Kobus, wat nou?

Die feit dat jy weg is sonder om te groet, in die middel van
‘n besige dag, sommer netso, skielik, is OK met my – dis seker maar wat mens
van ‘n biker soos jy kon verwag, iemand wat altyd voluit geleef het, iemand wat
gedurig besig was met ‘n honderd dinge op dieselfde tyd, iemand wat gereeld
ingeloer het in jou lewe maar ewe vinnig weer teruggetrek en homself vir eers
weer uit die voete gemaak het.

Maar dit was net te blerrie vining; dit was ten minste 30
jaar te vroeg! Jy kon darem maar gewag het tot net na jou tagtigste verjaarsdag, en dan met glyende bande saam met jou ysterperd heengegaan het op nat gruis in die Oliviershoekpas na ‘n helse donderstorm, of hoe?

Maar selfs dan sou dit te vroeg gewees het; selfs dan sou
niemand van ons versadig kon wees van dit wat jy sonder ophou vir ons geleer het nie, al die dinge waaroor jy ons so gereeld laat lag het en die magdom redes waarom ons jou geselskap so verskriklik geniet en jou liefgehad het nie.

* * *

Biker.

Lover.

Skrywer.
Musiekmens.

Boekwurm.
Besigheidsman.

Brugspeler.
Brugbouer.
Fynproewer.
Filantroop.

Filosoof.
Vrystater.

Vriend.
Vader.
Intellektuele reus.
Sagmoedige Neelsie, maar met ‘n hardegat streep.

En ‘n polities Verligte – op ‘n manier wat Willem de Klerk
sou trots maak toe hy oorspronklik daai term uitgedink het, en een wat vir PW se trawante tog so kon irriteer in die tagtigs toe jou politieke bewussyn behoorlik aan die gang gekom het en jou tot aksie begin dryf het.

Dis die tyd wat ons ontmoet het: November 1987, Abe
Bailey-toer, jy vars van jou jaar as SR-Voorsitter by Kovsies, ek aan die einde van my eie storm-en-drang-jare aan die RAU. Jy ‘n gesoute politieke ontleder (aktivis?), ek ‘n snotneus wat nog ‘n bietjie wonder oor die “Swart Gevaar” waarteen hulle my op die teevee waarsku (al stem ek darem al vir Van Zyl Slabbert). Jy, ‘n ingeskrewe lid van die ANC – lank voor dit wettig was, laat staan nog te sê fashionable… ek wat in daai stadium nog nooit iemand ontmoet het wat ruiterlik sou erken dat hulle aan enige “verbode” (kan jy glo!) organisasie behoort het nie.

Ruiterlik. Excuse the
pun. Dis mos eintlik waar ons vriendskap begin het: daai gesprek wat ek en jy een nag gehad het in die klein, koue vertrekkie in ‘n Oxford-kollege waar ons kamermaats was ten tye van die Abe Bailey-toer. Deur die nag gesels oor politiek en alles en nog wat – die kamer binnegegaan as relatiewe vreemdelinge, die volgende oggend daar uitgestap as dik vrinne.

“Mense soos ons” was mos almal in die Ruiterwag daai tyd –
aspirant Broederbonders wat Afrikaner-kampuspolitiek vanuit die ondergrond probeer regeer het, Junior Rapportryers die publieke front. Moerse belangrik, moerse geheim, onsself verskriklik ernstig opgeneem.

Behalwe dat ek teen die tyd wat ek jou ontmoet het, reeds
bedank het uit Die Organisasie omdat die agterbakse ondergrawery wat ek daar gesien het my sensitiewe siel ontstel het. En die storie het by jou ore uitgekom het dat die eintlike rede vir my bedanking uit die Wagpos verband gehou het met my sogenaamde regse neigings. Jou bronne het jou voor die toer al dienooreenkomstig gewaarsku teen my, m.a.w. nog voordat jy en ek die eerste keer ooit ontmoet het.

Regse tjomme het ek wel gehad ja, maar ek het ook pelle
gehad wat lekker kon suip op varsity, en sover ek weet het niemand my ‘n alkoholis genoem nie? (in elk geval nie daai dae al nie!).

En jy en ek het mekaar êrens in die middel van daai nag
gevind, en van toe af (tot vandag toe) (of sal ek sê gister… shit) is (was) jy my politieke inspirasie, my klankbord, immer ‘n bron van insig en ewewigtigheid.

Ek onthou nog die oproep toe jy my ‘n jaar of wat na die
toer gebel het, net om te laat weet dat jy ook intussen “afgesaal” het. Ek is nie heeltemal seker nie, maar ek dink dit het verband gehou met jou eie teleurstelling in sommige van die Afrikaner-leiers om jou wat ooglopend daarop uit was om hulleself te bevorder in ‘n tyd wat die Volk toenemend polities irrelevant begin raak het, terwyl dit vir jou altyd eerder gegaan het oor die onderliggende saak – jy wou minder praat en meer doen. En ek vermoed dis presies hoekom jy op die ou end by die Stedelike Stigting opgedaag het, en later begin huise bou het in Mangaung (terwyl die hoofstroom-politici aangehou het om op verhoë te staan en vinger te swaai en in luukse swart motors met blou ligte rond te ry).

* * *

Die ander onderwerp waaroor ons laat daai nag in Oxford gesels
het, was die kerk. Jy, ‘n briljante, hoogs-geskoolde amperse dominee in die NG Kerk, en ek wat darem self jare lank diens gedoen het in die CSV en die KJA en skoolverlaterskampe en kerkrade van studente-gemeentes.

Jou verhouding met die kerk was, sal ek maar sê,
kompleks? As ek al daai gesprekke in die vroeë dae van ons vriendskap moet probeer opsom, sou ek sê dat dit moontlik daarop neergekom het dat die jarelange intellektuele verdieping in die Geskrifte jou toenemend tot ontnugtering gestem het, eerder as verootmoediging. Dat jy moontlik nie jou geloof verloor het nie, maar dat jou affiniteit vir die kerk vir seker skade gelei het.

Onthou jy ons gesprek die dag na die St James Massacre in
1993 (waarin 11 mense gesterf het en 58 beseer is, toe 4 APLA-lede by ‘n kerk in Kenilworth in die Kaap ingestap en links en regs begin skiet het)? Ek het jou gevra wat jy daarvan dink, en ek sal nooit jou antwoord vergeet nie: “Dis hulle verdiende loon – die bliksems wou mos kerk toe gaan…”

Let wel: ek verwys hier na kerk, en nie na die kwessie van geloof
nie, want ek vermoed dat jy altyd op jou manier bly glo het. Ek het jou mos vertel van ‘n hempie wat ek in 2006 in Indië gekoop het, met die prentjie van ‘n kruis, en ‘n boeddha, en die Taoiste se yin/yang simbool, en Islam se maan & sterretjie, en die ster van Dawid… en die onderskrif wat lees: “God is too Big to fit into one Religion”. Ons kerk se T-shirt. ‘n Toewyding aan liefde vir jou medemens en alles wat dit meebring, definitief nie tot die uitsluiting van enigiemand wat anders is as jy, of iemand wat anders dink as jy, of anders glo as jy nie.

Later jare, spesifiek in die tyd na jou vliegongeluk, het
dit vir my voorgekom asof selfs jou opinie van die kerk en sy mense dalk ‘n bietjie verander het, dat dit definitief sagter geword het. Jy het baie van die goeie kant van die mensdom gesien in daai tyd, dit het jou uiteraard diep geraak, en as jy ooit voorheen ‘n siniese of ‘n negatiewe haar op jou kop gehad het, meen ek dié het in daardie vliegtuigwrak agtergebly.

* * *

Ai, daai vliegtuigongeluk, die vorige keer toe jy ons rêrig
groot laat skrik het. Opgestaan uit die dode, teruggekeer met ‘n gesig wat bietjie anders lyk en ‘n bioniese liggaam – maar dankie tog dieselfde humorsin, dieselfde skerp brein. Wonderwerk.

En daai eerste email wat jy vir ons gestuur het, nie lank na
die ongeluk nie, die eerste van vele emails van jou wat my diep sou raak (en ek sou eers later begin om die meeste van hulle te kollekteer, om hulle te bewaar soos ‘n kleinood). Onthou, dit was 1999 – as mens terugkyk, eintlik redelik vroeg in die geskiedenis van emails – nie lank voor dit nie het mense nog regte briewe geskryf met pen en ink!

‘n Uittreksel uit daai email (wat jy jare later weer gebruik
het, in jou speech by Albert Weideman se 60ste):

Na twee dae se bewustelose slaap word
ek stadig wakker in die intensiewe sorgeenheid van die Rosepark hospitaal in Bloemfontein . Ek onthou die half geirriteerde stem van die verpleegster – ‘Meneer, vir die 4de keer – jy was in ‘n vliegongeluk.’

Later herken ek my vrou en kinders
soos ek in en uit beweeg tussen die koel donkerte van amper dood-wees en die ongemaklike bewus raak van die lewende pyn van ‘n gebroke liggaam. Die detail van die ongeluk was nie toe of nou tersake nie. Ek kon nie eintlik praat nie – alles was toegeswel.

Maar wat ek baie goed onthou is my
vrou wat my vertel van almal wat gebel het en al die goeie wense en gebede ens. En dat Albert oppad is uit die Kaap, waar hy op daardie stadium gebly het. Albert het nie net langs my bed kom sit en los praatjies maak nie. Hy het al my ander vriende byeengeroep en georganiseer om in die tyd na my gesin om te sien – die een vir die tuin, die ander vir die swembad, die een om die kinders te help rondry, die vroue om kos te maak, ens.

Ek onthou soos gister dat die eerste
song wat by my opgekom het by die aanhoor van al hierdie gebare van liefde die lied was wat Louis Armstrong bekend gemaak het:

“What a wonderful world – I see
friends shaking hands, saying how do you do. They really say – I love you…”

* * *

Wat my bring by my volgende punt: musiek – so ‘n groot deel
van jou lewe. En natuurlik boeke, en flieks – maar meer daaroor later.

Op die Abe Bailey-toer (toe ons almal nog state-of-the-art
walkman-kasetspelers uit ons daaglikse toelaag aangeskaf het in Londen) was dit “Only You” van die Flying Pickets. Vir die res van my lewe sal daai a capella “Ba, da, da, daah” my aan jou herinner…

En die woorde:

All I needed was the love you gave
All I needed for another day
All I ever knew
Only you

Drie en ‘n half jaar later, toe ek in Engeland geswot het,
het jy vir my ‘n tape gestuur van die Kommissie van Ondersoek. Die Nuwe Afrikaanse Musiek was in sy babaskoene, en jy was daar teenwoordig, soos ‘n vroedvrou. En jy het oombliklik begin om die babatjie af te wys aan mense soos ek, wat salig onbewus was, en jy het my oortuig: watch hierie een, hy gaan dit nog ver bring, ons mag maar trots wees op hom...

Dit was die Voëlvry-tyd, die vroeë dae van Koos Kombuis en Johannes Kerkorrel en Lucas Maree en ‘n hele paar ander kunstenaars van wie ons later jare CD’s sou uitruil en na wie se vertonings ons saam gaan kyk het by die Blou Hond.

En toe gaan staan Johannes en neem sy eie lewe.

En Lucas verloor sy stryd teen kanker.

En nou gister, jy ook weg, sonder kans vir groet.

Fok.

Nog musiek. Carla
Bruni. Ek het altyd gedink sy’s eintlik maar net ‘n mooi gesiggie met baie houding; ‘n versiersel op Sarkozy se arm – tot jy vir my een van haar albums gegee het. Fantasties. Ek het nie ‘n clue
waaroor sy sing nie (al was my voorouers Hugenote, verstaan ek nie die taal nie) – maar hel, dis mooi…

En toe, meer onlangs, ‘ n gedeelde obsessie met Leonard
Cohen. Ek weet nie hoe lank jy dalk al in die geheim na hom geluister het nie, maar self gaan my geskiedenis met die man darem terug na my eie universiteitsdae.

So vind ons toe mos onder andere uit dat dieselfde aand wat ek vir
Leonard lewendig sien optree het (in Lille, aan die einde van September 2010), jy ook ‘n konsert van hom bygewoon het… in die Karoo, op ‘n groot skerm, in die opelug, die DVD’s van “Live in London” saam met al jou zen-pelle.

Ek is nou nog nie seker wie van ons die beste ervaring gehad
het daai aand nie.

Die laaste email wat jy ooit vir my (en 12 ander dissipels in
Leonard se gemeente) gestuur het, was vroeër vandeesweek, presies 48 uur voor jou dood – met links na 2 liedjies van sy nuutste, tot nog toe onuitgereikte CD aangeheg, onder andere:
http://www.newyorker.com/online/blogs/culture/2012/01/leonard-cohens-going-home-new-song.html

Ek het laat Vrydagoggend vir die eerste keer kans gekry om die
email te lees en na die snitte te luister – volgens Yahoo se tydstempel, het ek my eie email in antwoord op joune om 11:48 gestuur. Soos wat ek later sou verneem, was dit slegs enkele minute voor jou moeilikheid begin het… Ek wonder of jy darem (vir oulaas) my naam op jou blackberry sien flits het?

Ek het vanoggend weer oor en oor na “Going Home” gesit en
luister:

Going home
Without my sorrow
Going home
Sometime tomorrow
To where it’s better
Than before

Going home
Without my burden
Going home
Behind the curtain
Going home
Without the costume
That I wore

Het jy ‘n voorgevoel gehad, ou maat?

* * *

Flieks.

Jou smaak was eklekties (ek het nou die dag nog “The Men who
Stare at Goats” by jou geleen… weird!). Jy het gehou van kunsflieks, ernstige rolprente, flieks met ‘n boodskap. Ek onthou nog hoe opgewonde “Mr Holland’s Opus” jou gehad het, seker 15 jaar gelede – die storie van ‘n pa se komplekse verhouding met sy dowe seun, met musiek (weer eens) ‘n sterk tema.

In Oktober 2010 het jy vir my ‘n email gestuur met die
opskrif “Vir pa’s soos jy”, en die boodskap was eenvoudig: “Ek het gedink jy sal dalk hiervan hou – as jy eers eendag met die animasie en Lassie flieks klaar is!” (my dogtertjie Amelie was toe skaars 3 jaar oud). Aangeheg was ‘n skakel na http://www.reeldad.com/ – die webtuiste van ‘n regte pa in die VSA wat flieks as medium gekies het om bepaalde lewenslesse vir sy kinders te leer.

Aldus meneer Reeldad
himself:

As a father, I have always believed
film can be a learning tool for children, to show them places they have not visited, introduce them to people they have not experienced, visit time periods they could not live in and, most important, prompt discussions about sensitive topics that, otherwise, might be challenging discussions to begin. In this way, we can be real (and effective) parents as we share a reel experience.

Amelie is nog nie 5 nie, so ek kon die strategie (en Reeldad
se aanbevelings) nog nie op die proef stel nie, maar ek moet sê, dit lyk vir my na ‘n sinvolle model vir vaderskap…

* * *

Boeke was daar baie (weet Antony Osler hoeveel mense vandag
‘n kopie van Stoep Zen besit te danke aan jou?).

Maar vir nou sal ek volstaan met ‘n verwysing na die laaste boek
wat jy vir my gegee het, vir my mees onlangse verjaarsdag: “The Brooklyn Follies”, van Paul Auster.

Dis die storie van ‘n alleenlopende man vol selfkennis en
besondere lewenswysheid, klaarblyklik nie heeltemal gesond nie (die openingswoorde is “I was looking for a quiet place to die”…), wat boesemvriende maak met ‘n uiteenlopende groep mense van verskillende ouderdomme en agtergronde, en op die ou einde ‘n fundamentele invloed op almal van hulle se lewens het.

Dis eintlik ‘n storie oor jou, Kobus. Maar ek het dit eers later besef.

* * *

Van boeke gepraat, is ek sommer nou die moer in dat jy nooit
self een gaan uitgee nie. Die bevoorregte groepie vriende wat af en toe een van jou diep en/of skreeusnaakse emails ontvang het, weet almal dat jy ‘n beter skrywer is as meeste – en nou is
jy weg.

Jy kon oor enigiets skryf: van jou liefde vir Vrystaatse
rugby, tot drie manne op motorfietse in die Karoo (waarvan jou een stuk op die ou end in Tobie Wiese se bundel gepubliseer is, saam met die werk van o.m. Deon Meyer, Dana Snyman en Kerneels Breytenbach), en die ontwykende soeke in jou middeljare na ‘n droomvrou met mooi tiete en min admin.

En toe natuurlik, die kersie op die koek, jou mees onlangse
en ernstigste storie ooit: die tragiese verhaal van die Meisie van Skeerpoort – skaars ‘n halwe jaar gelede…

Eers sy, Kobus, en nou jy.

Jirre tog.

* * *

Allegeval. Miskien
kan die uitgelese lede van die Bond van Oud-Gereformeerdes uithelp (BOG, soos hulle algemeen bekendstaan: ‘n groep vriende wat soms ernstig, maar meestal ligsinnig omgaan met enige iets
van politiek tot geloof tot sekswenke vir die sestigers – in jou eie woorde, by geleentheid van Albert se 60ste verjaarsdag). Dalk kan hulle saamspan en jou pittigste bydraes op die een of ander manier in ‘n bundel vir die volk verewig?

So gepraat van Albert se 60ste: jy het daai aand die
volgende oor hom kwytgeraak:

Albert is nie ‘n goeie
Afrikaner nie. Hy is nie daarom noodwendig ‘n slegte Afrikaner nie. In fact, hy is in die woorde van ene Fourie Roussouw – predikant in die Kaap - nog Afrikaner nog Afrikaan.

Net gewoon ‘n mens:
- Hy is daai ding wat Jan Smuts was, ’n bewoner van die ganse wêreld.
- wat Steve Biko was, ’n vegter vir vryheid.
- wat Desmond Tutu is, ’n vredesoeker vir alle mense.
- wat Nelson Mandela is, deel van iets groter as net hyself.
- wat Beyers Naudé was, aan die kant van genade.
- iemand wat kwaad raak wanneer mense kla en kla en maak asof dinge nou baie slegter is as ooit.

As jy my die stukkie plagiaat sal vergewe, Kobus, dink ek
ons kan vandag maar dieselfde van jou sê?

Om terug te kom na BOG toe: ek was natuurlik nooit self ‘n lid
nie; ek was immers nóg Bloemfonteiner, nóg brugspeler, nóg biker. Maar jy het darem af en toe so ‘n proeseltjie van jou/julle interessantste en pittigste beuselagtighede na my email-adres se
kant toe gegooi – so ek is terdeë bewus daarvan dat baie van jou beste skryfwerk op die keper van BOG die lig gesien het.

Ek dink hulle gaat vir jou mis, daai BOG-manne.

Ons gaat jou almal mis.

* * *

So, wat nou, Kobus?

Wie gaan my in die toekoms voorstel aan al die talentvolle en interessante mense? Die vervalle dominees, die gefrustreerde politici, die township-sangers, hoofde van universiteitsdepartemente, koorleiers, sakereuse, raadgewers aan Afrika-regerings, Zen-meesters in die Karoo en
beeldskone blondines in Londen?

Met wie gaan ek gesels oor kerk en Kortbroek en Koos
Kombuis?

Jy was wragtag almal se beste pel; hoe het jy dit reggekry? Ek wonder hoeveel mense is daar wat vanaand sit en verval in dronkverdriet oor jou, soos ek, waar ek tans hier sit in ons kerk se T-shirt, met ‘n groot glas wyn binne my bereik, terwyl ek snot en trane huil oor al die goeie tye saam met jou… (terloops, hulle was almal goed, die tye saam met jou – van wie kan ek dit nóg sê?).
Ek ken die meeste van jou vriende nie eers regtig nie (noem dit maar die Joh’burg – Bloemfontein divide as jy wil), maar ek skat almal van ons is vanaand ewe platgeslaan. Al 100 of 200 van ons; miskien nog meer…

* * *

Voor ek klaarmaak, weer Leonard Cohen.

Een van Cohen se mooiste gedigte (liedjies) is “Boogie
Street”, waaroor hyself soos volg aangehaal is in ‘n onderhoud in 2001:

Boogie Street to me was
that street of work and desire, the ordinary life and also the place we live in most of the time that is relieved by the embrace of your children, or the kiss of your beloved, or the peak experience in which you yourself are dissolved, and there is no one to experience it so you feel the refreshment when you come back from those moments....

So we all hope for those heavenly moments, which we get in those embraces and those sudden
perceptions of beauty and sensations of pleasure, but we're immediately returned
to Boogie Street.

Jy’s nou weg, Kobus, en die res van ons is terug in Boogie
Street. Of soos einste liedjie dit weet te vertel:

O Crown of Light, O Darkened One,
I never thought we’d meet.
You kiss my lips, and then it’s done:
I’m back on Boogie Street.

En later:

So, come my friends, be
not afraid.
We are so lightly here.
It is in love that we are made;
In love we disappear.

Laaste maar nie die minste nie, haal ek vir jou ‘n stukkie
aan uit Jack Parrow se “Tussen Stasies” – dieselfde stukkie wat jy 7 maande gelede aan die Meisie van Skeerpoort opgedra het:

As ons staan op einde
van die langpad langs die spoor
Daars net donkerte daarvoor, ek staan en bewe
Dit raak swarter en daar’s net stilte wat ek hoor
Hou my hand styf vas lanks jou sy
Is jy nog lief vir my?
sal jy my by die hemelpoorte kry?

* * *

Nag, ou Grote, en dankie vir alles.

Ek hoop jy kan bike ry en brug speel en na Oom Leonard
luister waar jy nou is.

Maak seker jy vertel al jou stories, in die gebruiklike
detail, as daar iemand is wat kan hoor. En wie ookal gelukkig genoeg is om te kan luister, gaan dit vir seker moerse geniet. En lekker lag.

O, hoe wens ek vanaand jy was soos Koos Kombuis se ou pel
Johnnie, nie dood nie, maar net uitgepaas…

Liefhewwend,

Voetstoots van Tonder
21 Januarie 2012

The Otter Ramble (42km trail run, Sunday 2 October 2011)

2011-10-05T20:32:00.004+01:00

It all started about six months ago when a friend of mine in Cape Town emailed to let me know that he (as well as another friend who lives in New York) had managed to arrange entries for the Otter Trail Run.

I did of course know about the Otter, but to be frank, I’d never really had the urge to do the hike (or participate in the trail run in its first two years of existence – road running was my thing, and an annual pilgrimage to the Two Oceans provided more than enough endorphins to keep me going).
In a moment of boredom (or was it inspiration?) I did however sneak a peek at the website – and before I knew it, the bug had bitten. This year’s race had of course already been way over-subscribed, so all I could do was to join the waiting list at position number several hundred and plenty, and hope to eventually crack that coveted entry in the next few years (SANparks only allow 400 people to do the race each year, split between a faster group doing the “Race” on one day and a slower group doing the “Ramble” two days later).
A couple of months after joining the waiting list, I got an email from the organisers, enquiring as to whether I was still interested, as they were about to have a lottery for 5 places which had become free.
What a question!
Not only did I confirm my interest, I also sent them a begging letter that my 4 year old daughter (who knows exactly how to get her way) would have been proud of. I will never know whether it was simply the luck of the draw, or whether my heartfelt plea actually made any difference, but a week later I got another email, congratulating me on “winning” the lottery and giving me 48 hours to confirm my Ramble entry.
From then on I was hooked. I had a reasonable base fitness, but had never done proper trail running before – this clearly needed to be rectified immediately. I also did a bit of gym training (lunges, squats, burpees and some core exercise) as well as the dreaded Westcliff steps once a week (all 204 of them, up to 8 times per session…). Unfortunately I couldn’t train for most of July due to flu and a seemingly unshakable cough, but with a pretty good August and decent September, I was ready to ramble a couple of weeks before the event.
And then disaster struck. Having survived the koppies at Groenkloof and Hennops as well as the Jonkershoek mountains without as much as spraining an ankle, I had my first (and to date most serious) fall of my trail running career – and it happened in my own living room, of all places.
Carrying my daughter on my shoulders on the way to her bath, I tripped over a coffee table in the dark, if you can believe that. No, I wasn’t intoxicated: the furniture had been moved by carpet cleaners a day earlier, and I’d forgotten all about it… until that fateful moment. Desperate to break my daughter’s fall (she’s fine, thanks for asking), I twisted my back which in turn pulled practically every other muscle in my body out of alignment… leading to a few choice swear words and numerous sessions of physiotherapy in the last two weeks before The Big Race.
All’s well that ends well, however, and in spite of the coffee table injury, I eventually managed to take up my place in the Ramble last weekend. Unfortunately my friends from Cape Town and New York never made it to the start: after having successfully inspired my lottery-assisted entry, both of them ended up withdrawing due to illness and injury.
Because the Otter route is a single track virtually from the beginning, it would not be practical for all competitors to start at the same time. In order to solve this minor problem, everyone had to do a short and sharp time trial (the “Prologue”) over approximately 4km of fairly treacherous terrain the day before, based on which we were then seeded (with groups of 4 starting at 30 second intervals).
We had near-perfect conditions for the Prologue, but the weather started changing that afternoon and when we eventually sat down for the final race briefing the evening before the race, the rains came. At least this would cool us down the next day, I said to myself, trying to remain positive…
At 5:00 the next morning, we were picked up from Nature’s Valley and shuttled to the start of the event at Storm’s River Mouth. The nervous energy in the minibus was palpable.
Based on my seeding, I started at 6:10 – in approximately the first 20% of the field. But in hindsight, I probably made a schoolboy error in running the Prologue too hard.
I quickly paid the price as I could sense being “pushed” by some of the runners who had started just after me. This in turn meant that when I started scaling some of the sharp rocks just a kilometre or so from the start, I was rushing… and before I knew it, I had my first fall.
My initial relief when I realised that my legs were fine in spite of the fall was quickly superceded by a minor panic attack when I saw the blood gushing from my left hand. I had cut myself just under the thumb – about 2 centimetres across, and pretty deep, from what I could see.
“Idiot!”, I thought to myself when I assessed the wound. After all these months of preparation and anticipation, traveling all the way down from Gauteng to the Southern Cape, spending loads of money on kit and entry fees and travel expenses… and here I am less than 10 minutes into the event, and I cannot even keep myself upright on the rocks! Do I even deserve to be here in the first place?
But not a problem, I soon thought: I was after all carrying tampons and strapping for exactly this kind of eventuality. It did however take me a while to get the tampon out of its wrapping (I only had one good hand at this point, remember, and I can honestly say that this is the first tampon that I’ve opened in my life). But eventually I got the job done, arrested the blood flow, strapped it all up, and I could start running again.
My fall happened to take place only a few meters from where Kelvin Trautman (the official race photographer) was standing at the time. Maybe that’s precisely why he had positioned himself there in the first place, realising exactly where the route gets interesting and mishaps were therefore likely to happen (like those vulture tow trucks at busy intersections on some of the main roads)… but be that as it may, he took some choice pictures of yours truly with outstretched bloody hand. He also helped to cut my plaster (I had only one good hand, remember) – so thank you, Kelvin; I look forward to the picture.
About two hours later, when I was approaching Scott hut (the second overnight point for those who hike the Otter in five days rather than ramble it in one, about 12 and a half kilometres into the route), the blood was starting to ooze through the plaster and I realised that I would have to up the ante: time for superglue to come out of Camelbak and liberally apply to wound.
The glue burnt like fire, but it worked like a charm: the flow of blood was arrested pretty much instantaneously. It did have an effect on the rest of my race though – healthy hands may not be quite as important as functioning feet in order to finish the Otter, but you actually do use your hands a lot on a route such as that.
You need your hands, for example, when climbing rocks, as well as for holding onto tree trunks and branches and roots next to the route (especially on some of the steeper downhill bits). Furthermore, in wet conditions such as those that we experienced on the day, nearly everyone will slip and fall at least once or twice (even if it is only a relatively minor sit-on-your-bum exercise) – and guess what everyone uses instinctively to break their fall?
Needless to say, therefore, that I re-injured my hand a number of times, and the superglue had to come out time and again.
It is very hard to describe to someone who hasn’t done the Otter how tough it really is. The fact that it’s a total of 42 kilometres over rugged coastline doesn’t even begin to tell the story. Neither does 2,700 meters of vertical ascent paint the full picture (even though that equates to scaling Table Mountain no less than four times on one day). You should also bear in mind that one needs to be totally self-sufficient in this race: it’s up to each competitor to decide how much food and drink and energy gels he or she carries along the route; you don’t have the luxury of water tables every couple of kilometres.
You hardly ever get into a proper running rhythm on the Otter: if you’re not clambering over rocks, you are going up or down steep stairs, crossing rivers or navigating boulders and beach sand – I estimate that I actually ran less than 25% of the route. This also goes some way towards explaining why I took the better part of a day to complete the event: my finishing time of 9:13 placed me in 104th position out of 165 finishers on the day. That works out to an average of over 13 minutes per kilometre, and I doubled my previous slowest time over the marathon distance.
The conditions on the day of our Ramble were also pretty extreme. It rained consistently until the afternoon, which meant that all the footpaths turned into muddy streams, requiring additional concentration not to slip and fall every few yards. According to the organisers, this probably added between 30 and 60 minutes to everyone’s total running time.
In addition to being tough, the route is also pretty dangerous in some parts. I say this not only because I fell and induced a tampon-and-superglue injury early on, but I honestly believe that there’s a number of the technical (i.e. rock-climbing) bits where you can seriously hurt yourself if you’re not careful. The most telling example of this is just after the Bloukrans crossing, where they have tied some rope to the rockface (which is virtually vertical at that point) in order to assist one’s ascent. It’s one thing climbing that with a Camelbak weighing 3kg; I’m not sure I’d really enjoy doing it as part of a “normal” hike with a backpack of 15kg or more.
Speaking about Bloukrans: I have to say that the thought of crossing this river (approximately 50 meters of deep water, 30km into the race) gave me some sleepless nights in the build-up to the event. I may not be the best runner that’s ever taken to the trails, but I’m definitely The Worst Swimmer In The World.
Fortunately my timing was near perfect: I arrived at the river just after midday, within half an hour of low tide – which meant that I could wade through, chest-deep in the water, and without having to resort to a slow breast stroke (in full kit, and with Camelbak, in case you were wondering…).
But some of those behind me were not so lucky. About an hour after I had crossed, the Bloukrans came down in flood (due to the steady rain of the previous 24 hours) and nearly took one of the competitors out to the deep sea. Fortunately there were professional lifesavers on duty, and all turned out OK – but those participants who arrived at the river subsequent to this had to be re-routed.
At the risk of stating the very obvious, the Otter is probably one of the most beautiful trails in the world. The fact that you run through a national park means that nature conservation is the highest possible priority. The coastline, the rock formations, the vegetation, the white sand and perfectly round boulders on the beaches are plentiful and pristine. I never saw an otter though.
I picked up a couple of beautiful, rare shells for my daughter in one of the coves that we passed through – although in hindsight I’m not sure that I was allowed to? Take nothing but photographs, leave nothing but footsteps – that’s the golden rule, I seem to remember… I hope I’m not banned from the event in future years due to this slightly absent-minded transgression?
The last 10km of the race is comparatively easy – a relatively flat run along the plateau, followed by a descent down to Nature Valley’s sandy beach and a bit of dirt road. And then, just when you think it’s over, you come around the final bend and realise that you have to cross the lagoon via a fairly rickety floating bridge about 50 metres long.
By the time I got there, the tide had come in, and the bridge was somewhat submerged. As you can imagine, unstable legs meeting unstable bridge is not quite a recipe for success, and my resulting fall into the freezing water was witnessed by fifty or so cheering supporters (the first ones I came across in more than 9 hours of running, not counting the handful of marshalls on the course).
Desperately treading water and arms flailing in all directions – this was not quite the way that The Worst Swimmer In The World had planned to finish his first Otter Trail Run. It was a mission to get back onto the bridge (full kit, remember, Camelbak etc…) – and those last few steps tested my balance, my nerve and more than anything, my sense of humour.
Having finished, there was one final equipment check (you’ll get disqualified if you forgot to carry emergency equipment such as space blanket and whistle all the way around the course).
For the first time in my running life, there was no medal at the end: I had to attend the prize giving that evening in order to receive it. At first I thought this was a bit silly – I honestly didn’t feel like going out after getting up at 4:00 in the morning and engaging in strenuous physical activity for the better part of the day.
But in the end, this after-party was one of the many highlights of a fantastic weekend: everybody swopping stories, making new friends, enjoying a very tasty meal (although I would’ve eaten anything that night) and sipping Mitchell’s beer which went down like mother’s milk. I realised that this intimate atmosphere, with everyone fitting into one tent and relating to each other, must have been what it used to be like in the first few years of events such as the Two Oceans marathon, four decades ago (when only a hundred or so competitors took part in the race) – but the beauty is that the Otter will probably always be like this, given the fact that SANparks will only allow so many permits per annum.
The satisfaction of finishing the Otter in one day is a memory which will stay with me forever. As I sit here writing this, I am overwhelmed by a multitude of clichés: I am filled with deep sense of gratitude for being alive, for being one of the privileged few to have experienced this, for being healthy enough to take on the challenge and lucky enough to get to the other side in one piece.
My prevailing memory will be of running through the fynbos in absolute solitude, at one with nature – with big waves crashing into gigantic rocks on my left, a steady rain falling from above and a strong breeze blowing into my face.
And the best of all is that I now have preferred entry for the next 2 years, so I can go and do it all over again.

Voetstoots van Tonder
5 October 2011

Jonkershoek Mountain Challenge 19km trail run, Sunday 21 August 2011

2011-09-04T19:36:00.002+01:00

It was when the rain beating down on the N2 heading out of Cape Town was forming little white horses just after 6:00 in the morning that I realised I was in trouble. This was clearly going to be a day to remember, especially for someone like me: someone who is still a relative novice in the world of trail running.

It’s been only about three months since I made the in-principle decision that perhaps it’s time to try something different. Too old to take up gymnastics, too young for bowls, too scared for cycling, I ended up selecting trail running.

The good thing about taking to the trails after 25 enjoyable years of road running (during which I’ve done a total of nearly 70 marathons and ultra-marathons), is that on the one hand it is actually quite different from road running (and not everyone who makes the switch, ends up enjoying it – just to prove the point) whilst on the other hand you don’t really have to acquire a totally new skill. You just have to adapt your running style a little bit, and I guess you will eventually get a bit stronger.

I proceeded to enter the Gauteng Winter Trail Series (GWTS), consisting of 4 events in 5 weekends in June and July, all of which took place on rocky routes within an hour of Johannesburg.

Not having the mountains or the forests or the seaside scenery of the Cape, you sometimes have to use your imagination to call these trails in the greater Johannesburg / Pretoria area “pretty”. When you crest a mountain in the Boland, all you see is other mountains. When you get to the top of the koppie at Groenkloof, however, you see, in no particular order, the highway, the suburbs and Unisa.

But in spite of this, trail running makes a wonderful change from road running – even if the only routes within striking distance are in relatively non-exotic locations such as Pelindaba. It makes a change to run on single tracks, designed for hikers, rather than wide strips of tarmac. It makes a change to have to watch your every footfall, lest you hit a stone and fall head over heels – which is also a great equaliser: if all you’re gonna be looking at is the 2 meters of trail ahead of you, it doesn’t really matter that you’re in Gauteng rather than the Tokai forest, because there’s no real chance to appreciate the scenery in any event.

The organisers of these trail events do, of course, drive a pretty hard bargain. Everybody knows that the entry fees are roughly double (and often more) compared to road races of similar distance, but you only realise when you do your first one that you don’t seem to get very much for it (except the opportunity to sprain your ankle). No water points, no distance markers, no marshals, only a brightly coloured ribbon tied to a bush every now and then to set your mind at ease that you did actually take the correct fork in the route a few hundred yards ago (a la Hansel and Gretel).

And in my case, after doing the first two events of the GWTS, not even a medal to give to my four year old daughter as a reward for being a good girl, looking after Mama while her father has been out since before the crack of dawn. To be an official finisher (and get that elusive medal) a minimum of 3 out of the 4 races that formed part of the series had to be completed – and I got the dreaded flu after the second one.

Oh well, perhaps next year.

But then I heard about the Jonkershoek Mountain Challenge, and I decided that this was the ideal opportunity to take my trail running to the next level (to use a cliché from the world of management speak). And the next level in this case, to be exact, was a total of 800 meters of elevation – but more about that later.

“The Jonkershoek valley is without doubt one of the most beautiful mountain scenes in the Western Cape. Massive turrets & cliffs of orange-faced quartzite hold fortress over a collection of rambling mountain streams and waterfalls. It's so magnificent that it's impossible to ignore, the essence of the place seeping under your skin into the fabric of your senses.” - so said the internet page promoting the event. And since I thought this would make a nice change from the dry, yellow grass and the smoke of the Highveld, I promptly entered the event and booked my plane ticket.

For the first time in my running life, there was also a long list of compulsory equipment.

Except for the obvious such as energy bars and backpack with “bladder” (did I mention there are no water points?), we also needed a waterproof jacket with hood, a beanie, a cell phone (to phone for help, should you break a leg and/or get stuck in a crevice), a whistle (in case there’s no cell phone reception, resort to more primal measures), and a space blanket (to preserve a modicum of body heat while they assemble a rescue party and start up the helicopter – or to create some shade and hide from the sun in the unlikely event that the Cape would treat us to hot weather, this time of the year).

In addition, we also needed to carry a first aid kit that Florence Nightingale would have been proud of. The list included, and once again I quote: “pain killers, stretch bandage, rigid strapping, safety pins x 2, super glue, tampon x 2, cable ties x 2, rehydrate sachet x 1, any personal medication.”

Whilst anyone can understand the pain killers and the stretch bandage, I was a little flabbergasted by the tampons and the super glue.

The organisers must have had this question from a number of people, as they provided the following explanation: “Why Tampons? Any wilderness medic will tell you that tampons are an asset to any remote field kit. A big gash that is pouring blood and needs stitches? Shove a Tampon in the cut and bandage it closed. It will work to stem the flow of blood and block the gash until we can get you to a hospital.”

“Super-glue? Works brilliantly to seal open cuts that need one or two stitches. Super-glue is non-allergic and sterile, dries like a scab and will simply work its way out of the wound like a scab does. Brilliant to stop any further dirt and infection from setting in.”

So there you have it – all seems to make perfect sense, doesn’t it?

That is until I walked into a pharmacy in Canal Walk the day before the event in order to do tampon shopping for the first time ever at the ripe old age of 46.

Did you know, dear reader (assuming you’re a man, like me) that all tampons are not made equal? Did you know that you get regular and you get super and you get a whole range of others, the details of which probably don’t really belong in a write-up of a running event?

Neither did I.

Anyway, there I stood in the feminine hygiene aisle in Dis-Chem, when this cute little sales assistant walked straight up to me and offered help with a beautiful, knowing smile on her face. And I couldn’t even use the excuse that I was tampon-shopping on behalf of my wife… I ended up taking one box of regular and one super – you never know how deep the gash might be when I fall down the crevice the next day, do you?

Shopping done, registration completed, energy drink mixed, backpack weighing in at 2.6 kg (approximately equal to the weight of a slightly premature baby at birth)…and at last it was time to put my feet up and start the mental preparation for the next day’s big race.

I guess it was a good omen when the Boks beat the All Blacks in Port Elizabeth whilst I was wolfing down my pasta that evening, but it wasn’t such a good sign when I noticed the weather starting to change a couple of hours later. Or rather, this being the Western Cape, should I perhaps say that it was in fact a change of seasons, no less?

Be that as it may, I was pretty excited when I went to bed that night and listened to the howling north-wester and the pouring rain. A few hours of broken sleep, a strong cup of coffee and a couple of rusks later, and off I went in my hired little Kia Picanto (all 1,000 cc of it), negotiating the white horses on the N2 past the airport on my way to the Jonkershoek Nature Reserve on the other side of Stellenbosch.

“Does your mother know that you play outside in weather like this?”, an ex-colleague asked me when I bumped into him at the start. I sincerely hope she doesn’t, is the honest answer – she will soon be 85, and she worries enough about me as it is… please help me to make sure that she never sees what I’ve written here?

But I was never in the army, so I do these things, for “fun”, nogal, to make up for it – sort of.

And what fun it was that day.

After 6 undulating kilometres, we hit a stretch of approximately 2.6km in which we gained no less than 700m of vertical height (out of the total elevation of 800m for the whole race) before reaching the high level contour trail. You do the math… that’s an average incline of some 25 degrees (according to the official course description, it was 40 degrees in parts) – the equivalent of a steep flight of stairs which never seems to end.

To put it in perspective, there is very little of even the renowned mountain stages of the Tour de France where the incline exceeds 10 degrees – basically because they don’t really build roads any steeper than that (most French cars wouldn’t be able to ascend such inclines).

Another way of looking at it: 700m of elevation equates to approximately 230 stories of the average building. Not that many buildings have 230 stories, however (except perhaps in Dubai); it’s a little more than twice the height of the Empire States Building, for example. It also happens to be a very similar vertical height gain to a climb up the front face of Table Mountain, starting at the cable car station (off Kloofnek Road) and following Platteklip Gorge up to Maclear’s Beacon.

This stretch of 2.6km took me more than 45 minutes (and I am normally able to walk quite comfortably at a pace of under 10 minute per kilometre… but I learnt that day that rock climbing is not the same as brisk walking).

Cresting the highest point did not fill me with quite as much elation as I had anticipated – on the contrary, it ended up being somewhat of a shock.

Nothing could have prepared me for the conditions that we would experience once we got to the high level contour trail, with our lungs burning and our legs aching. An ill wind was blowing, the rain was coming down sideways, it was absolutely freezing – it felt like we were caught in a blizzard.

I heard that the wind got up to 50 knots that morning, I understand that the modified temperature (including wind chill factor) at the top of the mountain (which is well above the snow line) got down to minus 23 degrees. To be clear however, the numbers quoted are in respect of the 30km event (which took place at the same time) – and these superheroes climbed to an altitude no less than 500 meters higher than us 19km plodders (and hence they would have experienced stronger winds, and colder temperatures – leading to one 30km participant suffering a severe attack of hypothermia, requiring her to be brought down the mountain by Metro & Wilderness Search and Rescue in an exercise which took more than eight and a half hours).

Suffice it to say, however, that even lower down the mountain it was still bitterly cold and more than just a little bit breezy…

Soon after we had started our descent, I realised that my right shoelace had become undone. At first I couldn’t find anywhere to stop (it’s single track, remember, and there’s a whole procession of mountain goats behind me, all trying to get down to a bowl of hot soup at the finish line as quickly as possible). So there I am, running in freezing, slippery conditions, down a slope, worrying about stepping on my own shoelace. And when I eventually found a little bit of space to stop and a rock to sit on, I was shocked to find out that my fingers were practically frozen. I don’t know exactly how long I battled to tie that shoelace, but it felt like an eternity.

Onward and downward we went, the mountain towering upwards to our right, and what felt like the edge of the precipice on the left. It may not have been quite as life-threateningly dangerous as it seemed to me, but I had visions (nightmares?) of slipping in the mud and tumbling down the cliffs, ending up in a place where my cell phone wouldn’t work, my frozen fingers wouldn’t be able to find my whistle, and not even a tampon or two would give me any comfort.

As a result, I was running (rather slowly, I have to say, but running still) with my right arm stretched out, in order to move my centre of gravity towards the mountain… just in case I slipped and fell. “Eerder bang Jan as dooie Jan”, as we say in Afrikaans (“better safe than sorry” doesn’t have quite the same ring to it).

The next thing we had to contend with, was crossing all the mountain streams at the back of the mountain. According to the official course description, “the trail crosses in and out of a few indigenous forested gullies that need careful negotiation over wet rocks and roots”.

Romantic as that may seem, it certainly wasn’t as much fun as it sounds.

On a day like we had out there, you realise exactly how the gully got there in the first place – the landform created by running water, rushing down the hillside. Which is exactly what we had to negotiate on about eight or nine occasions, I reckon (I stopped counting after three).

At the first mountain stream, I was still trying to do some rock-hopping, fooling myself into thinking that I could keep my socks (if not my trail running shoes) relatively dry. At the second stream, there was no such luxury: it was about half a meter deep, there were no protruding rocks, we had to get to the other side, and I learnt within a fraction of a second that, when faced with only one option (however unpalatable it might appear), it doesn’t take you long to decide accordingly.

A couple of deep breaths and a few very wet steps later, and it was onwards and downwards again. And it’s amazing how quickly you get used to it: by the time of the next crossing, the “decision” comes naturally to Just Do It, Nike-style, and immerse your feet without thinking too much or worrying about it at all. In 25 years of road running, I don’t believe that I’ve ever had to do anything similar?

The last part of the race was mostly Jeep-track (a euphemism for pretty rough roads – not recommended for your average Mercedes ML or Audi Q7 or BMW X5, but pretty smooth going in the context of trail running).

It was an amazing feeling of achievement to reach the finish line. It took me a shade over two and a half hours – the slowest 19km of my life, even though I managed to finish in the top third of the field (44^th out of 141 competitors).

I guess it doesn’t beat a Comrades or Two Oceans or one’s first ever marathon, but the combination of terrain, elevation and conditions made it one of the most memorable runs of my life. And one of the most enjoyable ones as well, in that slightly perverse sense that only participants of endurance events will really understand (a friend told me that I would have enjoyed the army when I told him this – but I think that may be pushing it…)

I never saw how beautiful the route was, by the way, I never noticed the “massive turrets” or the “orange-faced quartzite”. Apart from focusing on the 2 meters ahead of me at all times, as one does, the pouring rain and the mist meant that there wasn’t much visibility out there in any event.

Perhaps I’ll have to go back next year and do it again, therefore; perhaps I’ll have to go and appreciate the scenery. Perhaps I’ll even tackle the 30km next time (assuming that I can graduate into a slightly more proficient trail runner in the next 12 months).

At least this time I won’t have to buy any more tampons: I still have a supply which will probably last for the rest of my trail running career. Does anyone know whether they have an expiry date?

Voetstoots van Tonder

4 September 2011

Postscript

The official race report can be found here

Race photographs can be found here

The official web page of the event can be found here

Oud maar nog nie koud nie (Psalm 90 ten spyt)

2011-09-04T14:42:00.002+01:00

Almal weet dat daar twee tipes mense in die wêreld is: dié wat van Neil Diamond hou, en dié wat nie van hom hou nie.

Twintig jaar gelede is daar selfs ‘n fliek gemaak uit hierdie stukkie lewenswysheid. In “What About Bob” vertolk Bill Murray naamlik die titelrol, synde ‘n psigiatriese pasiënt wat van sy eggenote geskei is omdat sy ‘n Diamond-aanhanger was terwyl Bob self die sanger nie kon staan nie.

Die teendeel is egter waar in my en my vrou se verhouding. Trouens, toe die twee van ons mekaar die heel eerste keer ontmoet het, was dit juis een van die dinge wat ons bymekaargebring het: nie net was sy in haar noppies met die feit dat ek inderdaad ‘n Neil Diamond CD of twee besit het nie, maar sy was veral hoogs beïndruk dat ek nie eers omgegee het om in die openbaar daaroor te praat nie! Kort voor lank het sy by my woonstel kom kuier – net om seker te maak dat ek nie vir haar gelieg het oor die musiek nie – en sewe jaar later is ons steeds saam.

Teen hierdie agtergrond was daar derhalwe geen keuse nie: ons moes eenvoudig verlede Saterdag die pelgrimstog na die FNB Stadium meemaak om respek te betoon aan Oom Neels wat hier aan die begin van sy agtste dekade vir die eerste keer aan die suidpunt van Afrika vir ons kom sing het. En daar is miskien twee tipes mense in die wêreld, maar byna 53,000 van die eerste tipe was in vir ‘n onvergeetlike ervaring op hierdie soel herfsaand in Gauteng.

Ons het my ouer suster en dié se man genooi om saam te gaan – dit is immers aan haar te danke (of moet ek sê te wyte?) dat ekself vandag nog ‘n Neil Diamond-aanhanger is. Dis seker maar hoe baie mense se musieksmaak ontwikkel: op ‘n jong ouderdom hoor jy wat elders in die huis speel, en as jy nie ‘n weersin daarin ontwikkel nie, raak jy gewoond daaraan. Later begin jy selfs om saam te neurie. En voor jy jou kom kry, koop jy self ‘n langspeelplaat (nota vir jonger lesers: plate is wat ons gekoop het voordat daar iTunes was om af te laai).

Vanuit alle rigtings is gewaarsku dat ons nie die verkeer moes onderskat nie, en derhalwe besluit ons groepie om die halfuur-rit stadion toe aan te pak sowat drie ure voor die konsert sou begin. Sweet Caroline, die nie-amptelike volkslied van alle Neil Diamond-aanhangers, blêr uit elke viertrekvoertuig se sondak terwyl die verkeer by Nasrec verby kronkel. En skaars ‘n driekwartier later daag ons toe by ons sitplekke op terwyl die son nog water trek (en Diamond self waarskynlik nog besig is om ‘n middagslapie te geniet in sy vyfster-hotelsuite).

Uit blote verveeldheid drink ons toe maar ‘n paar biere om die tyd te verwyl.

Terwyl ek so rondstaan met ‘n drankie in die hand, is dit opvallend hoe oorweldigend die gehoor uit ons dam se ganse bestaan. Nie almal wat Afrikaans praat, is daar nie, maar omtrent almal wat daar is, praat Afrikaans. Daar’s miskien ‘n streng kwotastelsel wanneer ons land rugbyspanne kies of poste gevul word by die werk, maar definitief nie wanneer gehore saamgestel word nie. Moet tog asseblief net nie vir Julius Malema of Jimmy Manyi daarvan vertel nie, anders is almal van ons dalk in die pekel…

Waar is ons Engels-sprekende landgenote dan vanaand? En na wie het hulle in die sewentigerjare geluister toe Neil Diamond op sy beste was? Hulle het tog seker nie almal vasgehaak by Pink Floyd en die Eagles nie? Die antwoord op hierdie groot vrae het ek nie, maar dit was inderdaad ‘n magdom Boere wat opgeruk het in die rigting van Soweto – soos hulle laas gedoen het toe die Bulle in die Orlando-stadion rugby gespeel het.

Uiteindelik, ongeveer tien minute na die geskeduleerde begintyd, ses maande nadat ek die kaartjies gekoop het, en meer as veertig jaar sedert ek sy stem die eerste keer gehoor het, stap Neil Diamond op die verhoog. Of laat ek eerder sê hy waggel – die man se stem klink dalk nie 70 jaar oud nie, maar sy lyf is definitief nie meer dié van ‘n jong man nie. Volgens Psalm 90 (vers 10) het Diamond se gebeendere immers al ‘n volle leeftyd agter die rug…

Sy vel, aan die ander kant, lyk nie ‘n dag ouer as 35 nie – daar is nie ‘n plooi in sig nie (Psalm 90 ten spyt). Dalk kan Oom Neil sy eie velroom begin bemark wanneer sy musiekdae verby is?

Daar word afgeskop met die ritmiese Soolaimon. Kort voor lank is die skare op hulle voete en almal sing en dans tesame (nota vir jonger lesers: Neil Diamond is die ou wat Soolaimon gesing het voordat Steve Hofmeyr dit begin doen het).

“I love it when you get up and dance – it makes me feel useful”, weet die ou oom ons mos te vertel. En ons juig.

‘n Rukkie later sing hy vir ons Solitary Man – op sy eie, sonder enige ondersteunende samesang van die drie sonskynsusters in die agtergrond, getrou aan die liedjie se titel. Ons juig weer. En hy sê vir ons “Dankie” (nie “Thank you” nie, maar “Dankie”). Grootste gejuig van die aand.

Kort daarna is dit tyd vir I’m a Believer – in nie minder nie as vier verskillende weergawes, nogal (nota vir jonger lesers: Neil Diamond is die ou wat I’m a Believer gesing het voordat Shrek dit gedoen het).

Ek let op dat die lede van sy orkes self ook nie te jonk is nie. Volgens die program toer die meeste van hulle al saam vir meer as 30 jaar, en as jy so na hulle kyk, besef jy dat die myle begin wys. Dit herinner so effens aan die Buena Vista Social Club (indien nie Hanno Gelderblom se Jerry-Hattricks nie…).

In ‘n stadium fokus die groot skerm op die klawerbord-speler se hande soos wat hy die note tokkel; dit lyk kompleet soos dinosourus-pote.

Wanneer dit tyd is vir You Don’t Bring Me Flowers, is Barbara Streisand nêrens in sig nie. In haar plek is daar ‘n ou tannie met gekleurde rooi hare en plooie op haar arms en plooie op haar ken. Miskien moet Neil vir haar van daai gesigroom gee…

Maar wie is ek om te spot met die ouderdom? Ek, wat self hier by ‘n Neil Diamond konsert sit terwyl die jeug van vandag hulle kop skud vir my; ek, wat nog nie vyftig is nie, maar ek het meer plooie op my voorkop as vanaand se bejaarde hoofkunstenaar? Ek onthou nog ‘n slagspreuk wat ek eendag teen die muur in my suster se huis raakgelees het: “Do not criticise the coffee – you may be old and weak yourself some day”...

En ek moet sê: hierdie klomp is dalk oud, maar hulle is nog glad nie koud nie. Hulle kappityt vir ‘n vale, en daar is geen fout te vinde met die klank wat hulle produseer nie. Ek weet nie hoe lank dit nog is voordat Neil Diamond en sy orkes dalk halt roep en besluit dis tyd om ouetehuis toe te trek nie, maar ek kan jou een ding belowe: die karaoke-sessies in die aftree-oord waar hulle dalk land, sal nooit weer dieselfde wees nie!

So skuins na 9 besef ek daar gaan nie ‘n pouse wees nie, en die ekstra bier wat ek voor die vertoning gedrink het wil nie meer wil saamspeel nie – dis tyd om ‘n draai te loop. Ek pak die honderdtal trappies op pad kleedkamer toe. En, net toe dit sulke tyd is, hoor ek hoe begin die soet note van Sweet Caroline.

Ek kan dit nie glo nie. Vir omtrent 90% van my lewe wag ek al vir hierdie oomblik. Ek het die liedjie seker al 10,000 keer in my lewe saamgesing. En noudat die oomblik uiteindelik aanbreek, en Neil Diamond sing sy bekendste stuk in lewende lywe om die draai van my af, staan ek tou in die toilet!

Maar eind goed, alles goed: onse Neil het op die ou end Sweet Caroline nie minder nie as drie keer gesing (gelukkig vir my, sowel as die hordes ander wat ook min of meer op daardie tydstip toilet toe moes gaan – ek was immers nie die oudste man in die stadion nie…).

Dit was wonderlik; ek het laas so baie pret gehad in hierdie einste stadion toe Siphiwe Tshabalala die eerste doel van laasjaar se Sokker Wêreldbeker aangeteken het in Suid-Afrika se openingswedstryd teen Mexiko.

Kort daarna is dit tyd vir die enigste “nuwe” liedjie van die aand, te wete Hell Yeah (van Neil Diamond se 2005-album, 12 Songs). Hier kan die beste gehoor word hoe die kunstenaar met homself praat, homself adviseer, en waarsku, en gelukwens, en kritiseer – soos wat hy ook in die program opmerk. En jy besef ook opnuut hoe ‘n talentvolle digter en liedjieskrywer Neil Diamond eintlik is.

Niks som dit beter op as ‘n paar strofes uit die liedjie self nie:

So if they ask you when I'm gone

Was it everything he wanted?

When he had to travel on

Did he know he'd be missed?

You can tell them this

Hell yeah he did

He saw it all

He walked the line

Never had to crawl

He cried a bit

But not for long

Hell yeah he found the life that he was after

Filled it up with love and laughter

Finally got it right and made it fit

Hell yeah he did

Wat meer kan enigiemand vra wanneer die uurglas begin uitloop?

Uiteindelik, 1 uur en 55 minute nadat Neil Diamond op die verhoog gestap het, is dit tyd vir oumense om te gaan slaap en die vertoning is verby. Diamond waggel van die verhoog af. Hy lyk moeg, maar ek moet sê, ek blameer hom nie. Hy en sy orkes het alles gegee. Dit was ‘n grootse ervaring en ‘n wonderlike voorreg om een van die grootste kunstenaars van alle tye in aksie te sien.

So, vir daardie Kapenaars van die eerste tipe wat wel van Neil Diamond hou en môre-aand ‘n beurt kry om die man se vertoning te gaan bywoon: geniet dit, julle is in vir ‘n helse belewenis.

Moet net nie te veel bier drink voor die tyd nie – netnou mis julle dalk ook Sweet Caroline…

Voetstoots van Tonder

4 April 2011

Kampioene vir die volgende 4 jaar - vatso!

2007-10-22T22:32:00.000+01:00

What a day, what a weekend - was in Paris for 24 hours, got a last minute corporate invite – not nearly as good as going with mates, but a privilege to be there nonetheless. Hated most of it actually - woke up on Saturday morning with stomach bug, couldn't
eat or drink anything on Eurostar from London - or was it just nerves? One thing that gave me hope was the old saying: May the best team win - because if that were to happen, the Poms would get a huge drubbing, wouldn't they?

Arrived in Paris to a sea of white English jerseys, probably outnumbering the Bokbefok brigade in green by a factor of 5:1. It was evident in the stadium as well - when they started singing Swing Low Sweet Chariot, it sounded like a home game at Twickenham.
And when the video ref gave That Decision, and they booed, I caught myself jumping up, turning back at them, and shouting that they should learn the rules! This is rugby, not football, the line belongs to the referee, not to the player, for goodness sake! – the moment he touched it (i.e. BEFORE he got it down), that’s that, decision taken, what happens after that (foot in the air when he does get it down etc) is totally irrelevant - like dead ball in cricket!

A minute later the Englishman behind me gets a text from his brother watching at home: wrong call, it was clearly a try. To which I responded that he should read in tomorrow's newspaper whether it was a try or not. As I said, didn't enjoy much of it, too tense.

Only in the 76th minute did I start believing – and what a long minute that was! I remember looking up to see 75:09 on the scoreboard, looking down again, following play for a while, only to look up again "a while later" in order to check up on time elapsed, and it was 75:36! Who the hell was slowing down time? Was Albert Bloody Einstein at the match? And was he on England's side??

Afterwards, I was in tears for the first time since the birth of my little baby girl. For the first time at a sports event since That Wonderful Day in 1995 when the Boks did it the previous time (by the way, my daughter Amelie was born on 24 June this year, exactly
12 years after our RWC win in 1995 - I should have known that was an omen... And just to think, at the age of just 17 weeks, she can now boast about the fact that HER country has won the RWC - there are students in New Zealand who are old enough to vote who cannot
even say that!

My (English) host was in a hurry to leave, I politely told him that I would wait until I see my captain lift the trophy (that's the problem with these corporate invites - I suddenly thought about all those mates that I had around me in 1995, having started with a braai at my place before the match, and returning afterwards to celebrate with Springbokkies - do people still drink this beautiful but vile concoction?)

Glad to report though that my host ended up staying with me, reluctantly - although I also have to say, all the other Englishmen on the stands stayed behind right up until the end of the final award ceremony, appreciating (and adding to) the sense of occasion. When John Smit ultimately got the trophy in his hands, and the whole stadium lit up from the fireworks, I was shaking from emotion... Did you see the shiny confetti they blew into the sky? When it started coming down to earth, I was desperate to catch one - and guess what: I saw a piece heading in my general direction, but about 5 meters above my head, it changed course, only to dive back straight onto my seat! Coincidence? Never! Childish of me to get so excited about this that I want to report it? Absolutely! - but that just underlines how much this crazy sport made me care over these last 6 weeks, and how much it ended up meaning to the child in me who will never grow up...

And you know what was the best feeling of all? Standing there in the afterglow, listening to Shosholoza and Myriam Makeba's Pata Pata blearing over the stadium speakers, over and over... thank goodness
it wasn't Jerusalem or Swing Low!

VIVA AMABOKOBOKO, VIVA!

Die lewe is 'n fees!

2007-09-09T23:57:00.000+01:00

Wanneer jy met die tipiese Suid-Afrikaanse aksent deur die lewe gaan (en meer spesifiek deur ‘n plek soos die Verenigde Koninkryk), gebeur dit tog o, so gereeld dat mense jou vra waar jy vandaan kom. En ek het al geleer dat jy nooit hierop moet antwoord “Suid-Afrika” nie – want die vraagsteller weet dit uiteraard al lankal, stupid.

Hy of sy wil bloot weet of jy van Johannesburg of Kaapstad kom.

Tough luck as jy eintlik ‘n Bloemfonteiner is (selfs al wás jy op Grey!). Erger nog as jou ouerhuis in Pietermaritzburg staan: Peter, what? En moenie eers dink daaraan om te verwys na Oos-Londen nie. Ek meen, Oos-LONDEN? In Suid-Afrika? Wat rook jy, meneer?

Maar ons almal weet dat daar tog soveel meer is om van te kies as jy vir die tipiese toeris moet adviseer oor al die stede in ons land wat ‘n besoek werd is.

Vat Sun City, byvoorbeeld. Sowel natuurlik as sy buurstad, die Lost City. Om nie eers te praat van Gold Reef City nie.

En as jy dan nou regtig moeg word vir al hierdie stede, is daar altyd ook nog Furniture City, Sanitary City en Liquor City.

En dis die einste Liquor City wie se dubbelblad, volkleur-advertensie in Beeld my opgeval het toe ek ‘n week gelede op die vliegtuig sit, op pad terug Londen toe van die stad van my geboorte af.

Waar op aarde, het ek gedink, kry mens nog sulke groteske advertensies vir ‘n drankwinkel in ‘n koerant wat homself probeer voordoen as ‘n ernstige publikasie? Wat het van my volk geword?

“DIE LEWE IS ‘N FEES! KOM VIER DIT SAAM MET ONS!”, skree die advertensie, gevolg deur ‘n hele rits specials.

Vat byvoorbeeld die aanbod van Don Simon Sangria, “nommer een sangria in die wêreld”, aldus die advertensie. Sê wie, wonder ek onwillekeurig. En teen R29.99 vir ‘n hele 1.5 liter, ys ek (no pun intended) om te dink hoe dit moet smaak.

Maar soos met enige goedkoop drank, maak dit seker nie saak hoe lekker dit smaak nie, al wat belangrik is, is hoe lekker dit máák…

Dan is daar die Ricaiano Chianti rooiwyn (lewensgrote foto van die vet bottel, onderste helfte smaakvol toegedraai met plastiek-strooi en al), aansienlik duurder teen R79.99 vir 1.5 liter. “Ons daag almal uit om hierdie prys te klop”, aldus die mense van Liquor City.

En ek glo hulle. Ek dink in elk geval jy gaan sukkel om wyn van hierdie kwaliteit by enige ander drankwinkel in die hande te kry.

En hoe lyk dit met ‘n bottel Christian Brothers Brandewyn (nee, ek dink dit nie uit nie) – “nommer een verkoopte brandewyn in VSA nou in Suid-Afrika” – teen ‘n wegraap-prys van R59.99! Is daar enigiemand wat so ‘n verwysing ernstig kan opneem? Trouens, ek sal redelik verbaas wees as enigiemand in Amerika al ooit van hierdie handelsmerk gehoor het.

Maar dit raak selfs beter: vir R199.99 kan jy ‘n bottel Meukow VS Konjak aanskaf – “beste Franse konjak in die wêreld”.

As jy dit glo, sal jy enigiets glo.

Verder is daar die Shark-energiedrankie (R37.99 vir 4) – “grootste energie-drankie in Europa nou in Suid-Afrika”. Nou maar hoekom ek dit dan nog nooit in Europa gewaar nie? Kruip seker weg agter al daai blikkies Red Bull…

Wat my egter die heel meeste geïnteresseer het, was die verwysing na die gholfspeler David Frost se Par Excellence wyn (teen R239.99, lag-lag die duurste bottel op die bladsy) – “geskik vir diabete”. Met ander woorde, selfs as jy te siek is om getrek te raak op dubbel-Klipdrifts en Coke, het ons die drankie net vir jou…

Maar tog wonder ek: wat is daar in David Frost se wyn wat dit kwansuis geskik maak vir diabete? Of moet ek eerder vra: wat is NIE daarin nie?

So sit ek op die vliegtuig en vermaak myself deur die detail van Liquor City se aanbiedings van die week te bestudeer, hoofsaaklik as gevolg van die feit dat dit die enigste deel van die koerant was wat my nie tot depressie gestem het nie (ek’s nie seker wat die lugwaardinne en/of die mense in die sitplekke langs my gedink het van my leessmaak nie).

Want sien, die voorblad was vol van ‘n storie oor ‘n onderwyseres wat by die skool se hek gekaap is. Op die volgende bladsy was daar ‘n klaaglied oor Minister Manto Tshabalala-Msimang, gevolg deur ‘n storie oor Dozi en sy Muriël wat uitgedos is vir Monaco (asof enigiemand omgee?). Verder was daar natuurlik verwysings na die treurmare in Zimbabwe, ongelukkigheid oor Pretoria se naamsverandering, ‘n grusame storie oor ‘n seuntjie wat oënskynlik in ‘n moetie-aanval gesterf het, opskuddings in die wêreld se aandelemarkte, en ‘n analise van die land se top-krieketspelers wat (alweer) stry gekry het met die sport se owerhede.

Ja-nee, g’n wonder dat Liquor City soveel kleurryke advertensiespasie kan beskostig nie.

Want onthou, die lewe is ‘n fees! Kom vier dit saam met ons!

Voetstoots van Tonder
9 September 2007

Indië in die dinges

2007-08-16T21:57:00.000+01:00

Indië is besig om die prys vir sy (haar?) ekonomiese vooruitgang te betaal - op vele fronte.

Vandag lees ek bv. in die Engelse pers oor die Yamuna-rivier in Delhi. Die Hindoes dink die rivier se water was hulle sondes weg; intussen is die wetenskaplikes bekommerd oor die feit dat die rivier eintlik maar net 'n riool-kanaal is.

En die minister wat opgeskeep sit met die probleem?

Haar naam is Sheila Dikshit.

Ek lieg nie - lees hier.

Die land van melk en heuning (en vinnige kêrels)

2007-08-12T20:27:00.000+01:00

Vandat die Britse Setlaars oorspronklik in 1820 besluit het om Port Elizabeth toe te seil sodat hulle die Grahamstadse Kunstefees kan bywoon, is ons ou landjie aan die suidpunt van Afrika gereeld in die nuus hier in die Engelse pers.

Net jammer dis gewoonlik slegte nuus.

As dit nie Hugh Masekela is wat die land wil verlaat omdat hy as kunstenaar ingeperk voel nie, is dit kabinetslede wat ge-fire word omdat hulle kwansuis nie langs dieselfde vuur sit as die President nie. Of een van die vele Suid-Afrikaners wat vir die onder-presterende Engelse krieketspan uitdraf wat die span in die steek laat (wat my laat wonder: as Matt Prior dan so sleg is, kan hulle nie maar 'n Ingelsman kry om in sy plek te speel nie?).

Maar na 'n harde week, 'n paar berigte in Saterdag se koerante wat darem 'n Suid-Afrikaner se hart laat warm klop.

Eers was dit Jancis Robinson wat in die Financial Times skryf van die prag en die goeie wyne en restaurante van die Franschhoek-vallei.

En toe sien ek hierdie artikel in The Times se gesondheisbylae, waar 'n Suid-Afrikaanse meisie kla dat haar Engelse kêrel darem maar net te stadig vir woorde is.

Ja-nee, g'n wonder die Britse Setlaars het nooit wou terugkeer Moddereiland toe nie.

Voetstoots van Tonder
12 Augustus 2007

Cowes week?

2007-08-05T20:59:00.000+01:00

So dis weer Cowes Week hierdie week. Oudste regatta in die wêreld. Een van die grootste jaarlikse geleenthede op die Engelse sosiale kalender. Vir sewe dae lank is die hele Isle of Wight in rep en roer.

Maar – en vergewe my asseblief vir die simpel woordspeling – dit was verseker nie die koeie se week in die Wanborough-omgewing in Surrey nie. En dis nie nog ‘n heilige- koei-met-bees-tuberkulose-storie nie. Nee, hierdie keer is dit ietwat erger: ‘n ligte epidemie bek-en-klouseer wat uitbreek, en siedaar, drie arme boere se kuddes word gans en al van kant gemaak.

Wat natuurlik beteken – aan die hand van die onberispelike logika soos uiteengesit in my vorige inskrywing – dat die snelle pas van globale verwarming waarskynlik nou meer onder beheer is as ooit tevore, baie dankie.

Maar moenie glo nie. Want sien, net mooi hierdie naweek lees ek ook dat een of ander wetenskaplike in die VK “bewys” het dat dit nou erger vir die planeet is om winkel toe te loop as om met die gemiddelde voertuig soontoe te ry.

Hoe so, hoor ek jou vra.

Wel, so werk dit: gegewe dat die stappie winkel toe jou ietwat meer gaan uithonger as ‘n paar minute agter die stuurwiel, beteken dit dat jy later vandag heelparty ekstra kalorieë gaan nodig hê om liggaam en siel aanmekaar te hou. En op die aanname dat jy derhalwe vanaand ‘n groter stukkie beesvleis sal wil verorber (en/of dalk selfs ‘n melkskommel gaan afwurg), is die logiese gevolgtrekking dat jou stappie winkel toe uiteindelik bevorderlik is vir die beesboer-industrie.

En ons weet mos nou reeds: elke keer wat ‘n koei burp in Surrey, vrek daar ‘n ysbeer in Groenland.

Ja-nee, soos Pienk Zuit net nou die dag geskryf het, met sogenaamde "navorsing" kan 'n mens ook enigiets bewys.

Maar ten minste het ek nou ‘n verskoning vir die feit dat ek so min oefen. Nie net dit nie, maar ek gaan verder ook ophou melkskommels drink en eerder werk aan my bier-verbruik.

Want sien, dis alles goed vir die “omgewing”.

Voetstoots van Tonder
5 Augustus 2007

Die kalf is in die put

2007-07-29T10:41:00.001+01:00

Toe ek grootgeword het, was heilige koeie vir my maar net nog ‘n spreekwoord – soos die agteros wat uiteindelik ook in die kraal kom, en ou koeie wat van tyd tot tyd uit die sloot gegrawe word. Oftewel iets wat van die plaas af kom; iets wat te doen het met ons Boere se geskiedenis op die plaas; iets wat seker maar verband hou met ons liefde vir goeie boerewors.

Eers later sou ek leer dat die uitdrukking egter ontstaan het in die Hindoeïsme en die geëerde plek wat hierdie gewer van melk (en biefstuk) in dié geloof beklee. Nie dat Hindoes die biefstuk-aspek nou juis waardeer nie, natuurlik…

Ek het nog altyd gesukkel om dit te verstaan.

En toe skaf ek laasjaar ‘n boek aan met uitlatings van Mahatma Gandhi. En daar lees ek die volgende:

The Central fact of Hinduism is cow protection. Cow protection to me is one of the most wonderful phenomena in human evolution. It takes the human being beyond his species. The cow to me means the entire sub-human world. Man through the cow is enjoined to realize his identity with all that lives. Why the cow was selected for apotheosis is obvious to me. The cow was in India the best companion. She was the giver of plenty. Not only did she give milk, but she also made agriculture possible…

Cow protection is the gift of Hinduism to the world. And Hinduism will live so long as there are Hindus to protect the cow…

Hindus will be judged not by their tilaks, not by the correct chanting of mantras, not by their pilgrimages, not by their most punctilious observances of caste rules, but their ability to protect the cow.

Ek sal lieg as ek sê dat die skille van my oë afgeval het toe ek hierdie stuk die eerste keer gelees het, maar tog het dit my begrip so ‘n bietjie aangehelp. Vir my is daar ‘n analogie met jazz-musiek: heelparty fundi sal saamstem dat dit die “hoogste vorm” van musiek is; dít, ten spyte daarvan dat baie ander mense daarop sal aandring dat jazz eintlik glad nie behoorlike musiek is nie…

Hoe dit ookal sy, ‘n heilige koei met bees-tuberkulose by ‘n Hindoe-nedersetting genaamd Skanda Vale in Wes-Wallis het die afgelope tyd behoorlik opslae gemaak in die Engelse pers – amper meer as die vloede in Tewkesbury en al daai dokters wat bomme plant (dit reën in elk geval deesdae te veel in Engeland om enigiets anders te plant).

Die Manne Met Die Wit Jasse het naamlik ‘n paar maande gelede besluit dat Shambo die siek koei ‘n Gevaar Vir Die Samelewing is, en die arme dier moes derhalwe uitgesit word. Maar dit was maar net die begin van al die aksie. ‘n Paar appélle het gevolg – onder andere een wat aanvanklik geslaag het omdat Shambo se teregstelling blykbaar onregmatig sou wees ingevolge die Europese Konvensie van Menseregte.

Menseregte, vra jy?

Jip, ek weet ook nie.

Elkgeval. ‘n Paar hoofstukke later in die storie is Shambo toe wel nou die dag tot die dood veroordeel – dít, ten spyte van die ondersteuning van Hindoes van oraloor (mense het self van Nieu-Seeland af gereis in simpatie met die stomme koei). En verlede Donderdag het Shambo toe uiteindelik wel die tydelike met die minder tydelike verwissel.

Soos jy kan dink is die Hindoes hoogs ontsteld. Vreedsame verset was miskien die strategie van Mahatma Gandhi, maar die inwoners van Skanda Vale het nog lank nie gaan lê nie – veral noudat daar sprake is van verdere heilige koeie wat moontlik in die slag gaan bly.

Ja-nee, die kalf is behoorlik in die put.

Maar persoonlik verkies ek om te fokus op die positiewe aspekte van die storie. Dink so daaraan: gegewe dat een standaard-koei elke dag genoeg wind breek om net soveel metaangas in die atmosfeer vry te stel as ‘n trans-atlantiese vlug, beteken dit derhalwe dat die pas van globale verwarming nou heelwat stadiger is te danke aan Shambo se afsterwe.

Met ander woorde die koei se dood is die ysbeer se brood.

Voetstoots van Tonder
29 Julie 2007

Ramboude...

2007-06-02T14:45:00.000+01:00

Uittreksel uit The Times, Saterdag 2 Junie 2007:

Mini-revolution

Skirts are being banned at Woodhey High School in Ramsbottom, near Bury, Lancashire, because girls wear them too short. Black trousers will be worn from September at the mixed college. Governors’ chairwoman Luise Nandy said: “They are a source of endless battles between staff and children.”

- in 'n plek genaamd Ramsbottom? Bly om te hoor... ek meen, wie wil nou heeldag DAARin vaskyk?

Almal hoop die struggle is verby…

2007-04-29T21:08:00.000+01:00

Praat Afrikaans of hou jou bek, aldus daai alombekende T-hemp wat die mense dra in die Tygervallei-winkelsentrum, Oppikoppi en die KKNK. En as daar nou een plek buite Bellville en Rustenburg en Oudtshoorn is waar hierdie boodskap behoorlik sin maak, is dit die Aardvark-pub in die Verre Ooste van Londen.

‘n Engelsman wat toevallig by die plek instap op soek na ‘n ale, skrik waarskynlik sy gat af – binne enkele minute sal die arme drommel voel soos jy en jou tjommie die dag toe julle per abuis in ‘n gay-pub beland het in die hoop dat die Bulls se wedstryd in die Super 14-kompetisie dalk daar sou wys.

Die personeel praat Afrikaans, die baniere teen die muur is in Afrikaans, daar’s biltong en daar’s Beyerskloof en daar’s Waterblommetjiebredie op die spyskaart (oftewel Pond Flower Stew in Engels – kan dit die korrekte vertaling wees?). Wat meer is, niemand kyk jou skeef aan as jy vra vir ‘n dubbel-Klipdrift en Diet Coke nie.

Maar hoekom verkoop julle dan Steinlager, vra ek vir Kobus die kroegman, kom hier baie Kiwi’s? Nee, sê hy, terwyl hy afbuk om een uit die yskas te haal. Maar om een of ander rede het die baas ‘n tyd gelede ‘n kas of twee daarvan gekoop, en juis omdat hier nié mense uit Nieu-Seeland opdaag nie, verkoop die goed glad nie. Dis nou totdat ekself natuurlik pas vir een gevra het.

Kobus is jonk en Kobus is vriendelik en Kobus is verskriklik entoesiasties; hy’s een van daai mense wat lewe in die oortreffende trap. Hierdie gaan gewis die LEK-kerste bier wees wat ek nog ooit gehad het! – belowe hy plegtig wanneer hy die Steinlager oorhandig.

Dis die tweede keer in my lewe wat ek myself in hierdie deel van Londen bevind. Dis ver van die huis af – twee treine én ‘n busrit ver, om presies te wees. Laasjaar het ek gekom om hulde te betoon aan Valiant, vanaand is dit Koos Kombuis se beurt.

Skuins na 6, wanneer die gehoor begin opdaag en Castle Lagers bestel word in afwagting op die vertoning later die aand, besef ek hoekom daar juis in hierdie deel van die wêreld so ‘n suksesvolle Afrikaanse pub is. Dis jongmense wat hier rond bly, opgeskote kinders op werksvakansies, pasgetroude dubbel-inkomste paartjies uit Stellenbosch wat nog werk aan daai Britse paspoort.

Die “ouer” garde, hulle wat al langer in Londen bly, al daai ex-pat Afrikaanse families met kinders op skool, woon mos in die buitewyke van Wimbledon. Met ander woorde ‘n hele dagreis ver van Rotherhithe af; geen kans dat enigeen van hulle vanaand hier gaan opdaag nie. Miskien luister party van hulle vanaand na een van Koos se CD’s terwyl hulle die boerewors braai wat die tannie vanoggend by die SA winkel aangeskaf het.

‘n Paar ure later, wanneer Koos Kombuis uiteindelik op die verhoog stap, is die applous voorspelbaar oorverdowend. Hallo almal, sê hy op sy verbouereerde manier, is julle al lankal hier? O, oukei, ‘n paar jaar al, antwoord Koos homself, en oënskynlik senuagtig giggel hy vir sy eie grappie.

En dan trek Koos los en hy begin vir ons sing. Hy doen ‘n klomp ou staatmakers sowel as ‘n paar onbekende liedjies wat blykbaar binnekort op sy nuwe CD gaan verskyn. “Al lê die bergies nog so bruin… al kamp die plakkers in jou tuin…” – so begin een van die songs.

Ek glimlag, vat ‘n sluk van my Steinlager en kyk om my rond. Feitlik deur die bank staan die mense in die gehoor met mekaar en gesels, baie van hulle skree sodat hulle mekaar kan hoor terwyl Koos sing.

Het die mense dan geen respek nie, wonder ek?

As Koos ‘n dosent was, het hy almal van ons vanaand uit sy klas uitgejaag, dink ek. Maar profesioneel soos wat hy is, gaan Koos onversteurd voort. Daar’s egter definitief iets wat ontbreek; dit voel asof daar geen konneksie tussen Koos en die mense in die gehoor is nie. Hy probeer byvoorbeeld nooit om ‘n geselsie met ons aan te knoop nie; dis asof hy maar net op meganiese wyse deur sy repertoire werk – so al tussen die slukke Beyerskloof deur.

Dan besef ek: dit alles maak seker sin. Want Koos Kombuis is vandag ‘n man in sy vroeë vyftigs, dít, terwyl die gemiddelde ouderdom van die mense wat om my staan en rook en drink en skree seker omtrent die helfte daarvan is.

Sien, toe Koos en kie agtien jaar gelede die Voëlvry-toer na die land se kampusse toe gevat het, het hierdie kinders se laerskooljare nog maar pas begin. En vandag ken hulle sommige van sy liedjies se woorde, nie omdat hulle nog ooit voorheen by een van sy konserte was nie, maar omdat hulle ouers destyds Koos Kombuis se musiek gespeel het op die kar se kassetspeler, op pad na die familie se strandhuis op Hartenbos.

Ja-nee, “almal wil ‘n huisie by die see hê”, bulder hulle dit saam met Koos uit. En “almal hoop die struggle is verby”…

Behalwe dat die mense om my nie eers kan onthou dat daar ooit ‘n struggle in ons land was nie. Inteendeel, hierdie jonger generasie se grootste struggle is om vir mense te oortuig dat Apartheid nooit hulle skuld was nie (hulle is immers te jonk om ooit vir die NP te kon gestem het).

Maar nou moet hulle wel struggle om werk te kry in die kompeterende landskap van Londen. En om Kobus die vriendelike kroegman se aandag te trek, want dis tyd vir nog ‘n Castle.

Maar niks meer te drinke vir myself nie, baie dankie. Dis laat in die aand, en persoonlik sal ek maar eerder my struggle aanpak om die treine en busse op pad huis toe te trotseer.

Voetstoots van Tonder
29 April 2007

Beskou jouself as uitgetrap, Koos Kombuis

2007-04-22T21:29:00.000+01:00

So, Koos Kombuis kom weer vir ons speel hier in Londen vandeesweek. Wat my laat terugdink aan Sylvia, ‘n meisie wat ek destyds op die District Line ontmoet het. Nie dat Sylvia enigiets gemeen gehad het met Koos Kombuis nie. Inteendeel. Maar laat ek verduidelik.

Jy sien, Sylvia het van Libanon af gekom, en in die somer van 2003 het ons ‘n paar keer uitgegaan. Dit was die eerste en die laaste keer wat ek iemand van Midde-Oosterse afkoms ge-date het; op die ou end het ons paaie geskei as gevolg van verskille wat gans en al onoorbrugbaar was.

Aanvanklik was die gesprekke tussen ons interessant, en ons kon die kulturele gaping tussen Johannesburg en Beiroet behoorlik ontgin. Daar was inderdaad heelwat om uit te vind van mekaar se lande, geskiedenis, tradisies en gewoontes.

Het jy geweet dat die mense ski in Libanon, byvoorbeeld? En dat hulle (blykbaar nogal goeie) wyn maak in die land? En dat jy voor laasjaar se ligte misverstandjie met die Israeliete, gereeld jongmense sou sien wat in die soel someraande buite straatkafees in die middel van die hoofstad sit en kuier sonder om noodwendig opgeblaas te word? En dat daar nie net Moslems is nie, maar heelwat Christene ook? En dat baie van hulle Frans as tweede taal praat? En so kan ek aanhou…

En natuurlik het ek haar vertel dat Kaapstad die mooiste plek in die wêreld is, en dat Nelson Mandela ongetwyfeld die grootste staatsman in die geskiedenis is, en dat ek die Springbokke ondersteun – al maak hulle my dan ook min of meer een keer per Saterdag in die seisoen so hartseer dat ek eintlik net wil huil.

Op haar beurt het Sylvia my weer geleer van Arabiese gebruike. Een aand by ‘n kunsveiling, byvoorbeeld, sit ek met my bene gekruis – totdat sy my daarop wys dat daar mense van Arabiese voorkoms in die gehoor is. En volgens Sylvia is dit een van die grootste beledigings in daardie kultuur om jou voetsole vir iemand te wys (plus minus die ekwivalent daarvan om een vinger in iemand se rigting te lig) (en ek bedoel nie jou duim nie). Onmiddellik het ek albei my voete stewig op die vloer geplant, en tot vandag toe nog bly die les my by elke keer wat ek in die openbaar ‘n sitplek inneem.

Soos jy bes moontlik kan dink, is al hierdie verskille is redelik interessant – tot op 'n punt. En vir die twee van ons het daardie punt aangebreek die dag wat ek besef het dat die aanvanklike opwinding van die verhouding verby is (dit gebeur mos maar met almal, op een of ander stadium…), dat die kultuurverskille ver genoeg ontgin is, en dat dit nou eerder tyd is om te fokus op wat die twee van ons gemeen het. En toe besef ek: maar ons het op die ou end net mooi niks gemeen nie (ek bedoel: sy is 'n meisie, en ek 'n ou, om maar net een voorbeeld te noem!)

Kort daarna gaan draf ek een Saterdagoggend ‘n lang ent langs die Teems. En dis net daar wat ek my Koos Kombuis-teorie geformuleer het. Sien, op die ou end blameer ek tipies-Afrikaanse kunstenaars soos Koos vir die feit dat my en Sylvia se verhouding eintlik van dag een af gedoem was. Want my voorliefde vir Koos Kombuis se nukke en grille, sy raakvat lirieke en sy rasperagtige stem, beteken dat dit op die ou end nie maklik is om ‘n verhouding aan te knoop met iemand wat nie vir hom wat Koos is verstaan en waardeer nie. En daarmee bedoel ek nie noodwendig dat die spreekwoordelik vrou van my drome noodwendig 'n Kombuis-aanhanger moet wees soos ek nie… maar sy moet ten minste verstaan waar Koos inpas in die komplekse dog interessante SA kultuur-mosaiek, en hoekom ek so baie hou van die man en sy musiek.

Hoe verduidelik jy vir 'n aristokratiese meisie uit Beiroet – wie se idee van “oefening” 'n facial in Knightsbridge is – dat my held vir meeste van sy lewe dagga gerook het, dat hy vir jare lank saam met bergies gebly het, en dat sy naam Kombuis is? Ek meen, Kombuis??

Hoe verduidelik jy sy fyn sin vir humor, sy anargistiese streep, sy vermoë om te dig en te skryf en die gees van die volk saam te vat? En hoe versoen jy dit met hoe hy lyk en hoe hy tot onlangs nog gelewe het (dis nou tot hy ook uiteindelik – teen alle verwagting in – ook soos ‘n normale mens besluit het om nes te skop met ‘n vrou en 2.2 kinders)?

Ja-nee, dis nie maklik nie. En dis hoekom ek vies is vir Koos Kombuis. Want soos ek hierbo verduidelik, is dit sy skuld dat die versameling “geskikte” vrouens op aarde vir iemand soos myself gereduseer is na ongeveer 0.0000000001% van die wêreld se bevolking - waarvan min of meer helfte nie baie mooi is nie, omtrent ‘n derde is heeltemal te oud vir my, 15% veels te jonk, en 'n klompie ander is direkte familie. Wat beteken daar is presies 11 dames oor, in die hele wye wêreld, en meeste van hulle is of getroud, of in elk geval in ernstige verhoudings. O ja, en twee van hulle het intussen Amerika toe ge-emigreer ook nog.

So, Koos Kombuis, beskou jouself as uitgetrap. Maar as jy Vrydagaand mooi speel vir ons, sal ek jou dalk vergewe.

Tog te jammer dat Sylvia waarskynlik nie daar gaan wees om dit aan te hoor nie.

PS 1: Ek vermoed dat Libanon seker ook die ekwivalent van 'n Koos Kombuis het, en ek's seker ek sal ook nie van sy musiek of sy voorkoms hou nie. Ek sou raai die man is 'n afgetrede vryheidsvegter, hy bly êrens in 'n grot, en hy dra sulke vuil lakens. Hy het lang swart hare, het 17 jaar laas geskeer, en sy asem ruik sleg. Hy borsel nie tande nie, maar twee keer per dag krap hy in sy neus met die punt van ‘n lang sabel terwyl hy met sy ander hand sy mak iguana streel. Hy kan nie lees nie, maar sy liedjies is diep, en hy kan net twee note sing. En ingeval jy gewonder het: nee, ek dink nie dat ek ooit ‘n aanhanger van die kêrel sal kan wees nie.

PS 2: Heelwat water het in die see geloop vandat ek oorspronklik hierdie Koos Kombuis-teorie van my geformuleer het. En vandag is daar ‘n Australiese dame wat figureer in my lewe, en soos jy sou kon raai, verstaan sy ook nie die Koos Kombuis-ding nie. Maar sy verduur dit darem wanneer ek na die man luister. Wat meer is, waardeer sy krieket – en dit is inderdaad fantastiese nuus. Behalwe dat ek nie weet hoe ons verhouding moontlik geaffekteer gaan word deur die uitslag van eerskomende Woensdag se halfeindstryd in die Wêreldbeker-kompetisie nie…

Voetstoots van Tonder
22 April 2007

Daai klein landjie langs Duitsland

2007-04-01T21:31:00.000+01:00

Toeriste is darem maar simpel goed. Vra my, nou die dag was ek self weer een. Vir werksredes bevind ek myself in Kopenhagen, van alle plekke, en so besluit ek toe om maar oor te bly vir die naweek. Dit het na ‘n goeie idee geklink op sy tyd; dis ‘n plek waar ek immers nog nooit voorheen was nie.

Denemarke – die land van, Carlsberg, Hans Christian Andersen, Thomas Bjorn, en Hagar die Verskriklike. Of het Hagar en sy bende Vikings eintlik van Swede af gekom? Ek is nie heeltemal seker nie; in my geestesoog is die hele Skandinawië maar redelik ineengevleg. Dis daar bo iewers, naby die noordpool; dis koud en dis donker en daar’s verskriklik baie water, en die mense is lank en blond en beeldskoon.

Soos ‘n goeie toeris, besluit ek toe maar om ‘n bietjie voorbereiding te doen. Stap boekwinkel toe om ‘n gids aan te skaf. Krap rond in die seksie wat met C begin. En dis toe dat ek besef ek’s in die moeilikheid: daar’s alles van Cairo, Canada, Chicago en Chile, tot by Colombia, Corsica, Croatia en Cyprus. Maar geen Copenhagen nie.

Ek meen: Colombia? Bid jou aan. Kan dit moontlik wees dat daar meer toeriste is wat belangstel in hierdie gevaarlike klein landjie met ‘n dwelmprobleem naby die Amasone, as in die stad van Carike Keuzenkamp se Lang Maer Blonde Man?

Maar dalk maak dit tog sin: hoeveel mense ken jy wat al in Denemarke gaan rondtoer het?

Twee boekwinkels later kry ek uiteindelik ‘n gids in die hande. Daarin lees ek dat Kopenhagen die stad is van Karen Blixen, die outo-biografiese karakter soos vertolk deur Meryl Streep in Out of Africa. Dié fliek het ek nog destyds saam met een van my universiteitsmeisies gesien; besluit toe maar om weer die DVD uit te neem – net om gees te vang vir Kopenhagen.

Maar Out of Africa berei jou natuurlik glad nie voor vir Kopenhagen nie – behalwe in een of twee tonele, waar ‘n baie donker prentjie van die stad geskets word (dis oënskynlik hoekom Blixen die plek verlaat het, in ruil vir die lig in Kenya). In een van die tonele vertel Blixen vir iemand dat sy van Denemarke af kom, gevolg deur die opmerking: O, daai klein landjie langs Duitsland…

Dis seker effens van die punt af, maar net vinnig, ‘n opinie oor Out of Africa. Die fliek het nie veel van ‘n storie nie, maar daar’s pragtige nostalgiese tonele van Afrika soos wat dit ‘n honderd jaar gelede was, lieflike koloniale geboue, hordes gehoorsame bediendes in wit linne, en ‘n leeu om elke hoek en draai. En op die ou end raak Meryl Streep en Robert Redford op mekaar verlief. Bitter stadig, maar darem. Met ander woorde dis alles presies soos in Bridges of Madison County; net die gepaardgaande natuurskoon en die agtergrondmusiek verskil wanneer die twee van hulle aan’t vry raak.

En so arriveer ek op die ou end in die stad van feeverhale, die oorspronklike danish pastry, en die Dene se klassieke ontwerpstyl. Alles het die skoonste lyne denkbaar: die moderne geboue, die eetgerei, die meubels. Oral sien jy stoele met net een poot; moenie vra hoe die mense dit regkry nie, maar hulle doen. Dis die tipe plek waar jy verwag dat geen toebroodjie ‘n korsie behoort te hê nie.

Ongelukkig het ek geen feetjies raakgeloop nie, maar ek het darem wel ‘n meermin gesien. Ek het geen idee hoekom nie, maar dit lyk my hierdie klein standbeeldjie aan die hawefront is min of meer die stad se grootste toeriste-aantreklikheid. Daar het ek foto’s geneem van mense wat foto’s neem van mekaar terwyl hulle die meermin liefderyk omhels. Laas wat ek so foto’s geneem het van mense wat foto’s neem was toe ek destyds my respek gaan betoon het aan die Mona Lisa in die Louvre; dit was baie jare gelede, waarskynlik nog voordat Dan Brown sy kopie van The Holy Blood and the Holy Grail onder oë gekry het.

En dis hoekom ek sê dat toeriste lekker simpel is. Ons almal koop dieselfde toergidse wat ons na dieselfde “aantreklikhede” toe stuur, en dan stroom ons soontoe om die verpligte foto’s te neem waarna ons nooit weer sal kyk nie. Dikwels is die aantreklikhede ook nie eers so aantreklik nie; daar is maar net een of ander historiese betekenis daaraan gekoppel wat in elk geval vir die meeste van ons net mooi niks beteken nie. En wat ons die heel meeste teleurstel, is wanneer iets kleiner is as wat ons verwag het. Ek onthou nog hoe verbaas ek was toe ek die heel eerste keer die Mona Lisa gesien het, en ek besef die arme vrou is skaars groter as ‘n A4-bladsy (dalk het Leonardo haar op ‘n bladsy in een van sy skoolboeke geteken?).

Dit was dan ook my eerste gedagte toe ek op die ou end Kopenhagen se meermin sien…maar sy’s so KLEIN!

Nou maar presies hoe groot het jy dan gedink behoort ‘n meermin nou eintlik te wees, vra ek myself onmiddellik die teenvraag…

Wat ek egter die heel meeste van die meermin waardeer het, was haar naam, in Deens, soos aangedui op al die plaaslike tekens: Den Lille Havfrue. Oftewel die klein hawevrou. Is dit nie ‘n pragtige beskrywende naam vir ‘n meermin nie? Hoe op aarde het ons taalvaders in elk geval destyds op ‘n woord soos “meermin” besluit? Waar ek vandaan kom, is daar ook hawevrouens, maar nie die tipe wat jy behoort te besoek as daar enigsins ‘n kans is dat jou dominee daarvan gaan uitvind nie.

Den Lille Havfrue is ook nie die enigste Deense woorde wat heel verstaanbaar lyk vir die tipiese Afrikaanse leser wat in die land arriveer nie. ‘n Mens besef maar net weer hoe sterk die ooreenkomste tussen al die Germaanse tale is wanneer jy daar rondloop. Dit het sommer op die lughawe al begin, toe my Engelse kollega nog soek na die Exit en ek hom oombliklik in die rigting van die Udgang kon stuur.

Dan’s daar die stad se naam, in die oorspronklike Deens: Kobenhavn. Oftewel die hawe vir handelaars (kopers). Met ander woorde dis nie net meermin wat ons taalvaders opgemors het nie: wat op aarde het hulle besiel toe hulle bloot die Engelsman se Copenhagen (wat niks beteken nie?) vervang het met Kopenhagen? Hulle kon dit mos maar eerder Koopmanshawe gemaak het?

So hou dit aan; oral kan mens “Afrikaans” lees. Ek stap by ‘n boekwinkel in, die deur sê TRAEK (behalwe dat die A en die E aan mekaar vas is: my rekenaar het nie so ‘n letter nie). Ek trek. Dit werk. Maar toe ek later uitloop, vang hy my uit: hierdie keer sê hy TRYK. Ek trek weer? Maar nee, TRYK moet seker stoot beteken – in hierdie geval weet ek regtig nie wat in die Dene ingevaar het nie.

Die Deens vir ‘n boek is ‘n bog. Maak ook sin as mens dink watse snert deesdae alles gepubliseer word. In die bogwinkel blaai ek deur ‘n woordeboek: omliggende is omliggende, toonaangewende is toneangivende, glad is glat. Ek kyk na ‘n boek getiteld Hel Danmarks Bryllup: dit gaan oor die land se koninklike troue (die hele Denemarke se bruilof).

Maar ek het natuurlik ook ‘n hele paar nuwe woorde geleer; dis nie net stoot wat anders is in Deens nie... My gunsteling is die Dene se woord vir ‘n duim: hulle praat van ‘n tommeltot. En underkop beteken nie hoenderkop nie, dit verwys na ‘n piering (onder die koppie!).

In ‘n restaurant bestel ek ‘n glas 2003 Columbia Crest Merlot uit die VSA (ek dink nie die Dene kan wyn maak in hulle eie land nie, gegewe die land se temperatuur). Die wyn word ongelukkig nie in Engels beskryf op die wynlys nie (en ook nie in Afrikaans nie, snaaks genoeg). So ek lees maar die Deens: “En helt fantastik laekker vin med en dybrod farve og en skon duft” (met strepies deur ‘n paar van die o’s, wat my rekenaar ook nie het nie). En toe die wyn opdaag, was dit inderdaad ook ‘n heel fantastiese lekker wyn met ‘n dieprooi kleur en ‘n skoon reuk.

Soos jy seker kon raai, is die Deense woord vir blond, wel, blond. En is die Dene nie blond nie! Met hulle blonde hare en blou oë lyk elke tweede een ‘n bietjie soos ‘n albino.

In die geheel is Kopenhagen se dames nogal sag op die oog. G’n wonder nie dat hulle lugredery bekendstaan as SAS: Seriously Attractive Stewardesses!

Dis egter nie maklik om ‘n meisie op te chat nie, want sy is ten minste ‘n voet langer as jy. Nie net dit nie, maar ons sukkel met mekaar se aksente. Die skryftaal is dalk naby aan mekaar, maar moenie vir ‘n oomblik dink dat die gesproke taal enige ooreenkoms het nie.

Dan sit mens maar en waardeer die uitsig (oor die mooi stad, sowel as al die blonde vroumense) terwyl jy nog ‘n Carlsberg bestel. Of dalk eerder ‘n Tuborg, soos wat die plaaslike mense maak. Ek moet bieg dat ek die een dag nogal ‘n bietjie underkop, ek bedoel hoenderkop, geraak het in die proses.

En ek het ook nie ‘n hawevrou gaan opsoek nie, ek belowe. Behalwe vir daai een, waarvan ek reeds vertel het. As jy regtig wil, sal ek vir jou die foto’s wys wat ek van haar geneem het. Behalwe dat ek die beste een verloor het toe ek dit op die rekenaar probeer aflaai het.

Maar wat maak dit tog saak: ek het mos gesê ek sal nooit weer daarna kyk nie.

Voetstoots van Tonder
1 April 2007

Identiese tweeling - geskei by geboorte?

2007-03-30T00:28:00.000+01:00

Soek die verskille:

Lasith Malinga(kliek hier)

Lammervanger(kliek hier)

Moet op prinse nie vertrou nie

2007-03-25T20:59:00.000+01:00

Soos elke ander seuntjie, het ek ‘n hele paar helde gehad na wie ek opgesien het toe ek klein was. Maar daar is veral twee van hulle wat uitgestaan het bo die res.

Die een was ‘n fiktiewe karakter genaamd Fritz Deelman – ‘n avontuurlustige kalant wat feitlik enigiets kon doen. En hy was dekades voor sy tyd wat betref al die tegnologie wat hy aan sy vingerpunte gehad het.

Die beste van alles was egter die feit dat Fritz juis ook ‘n ware Afrikaanse held was, en nie iemand wat (in vertaalde vorm) uit Europa op ons afgesmeer is, soos Heidi en Pippie Langkous nie.

Ja-nee, Fritz Deelman was die Broederbond se antwoord op James Bond, as jy my vra.

Ek onthou ongelukkig bitter min van die detail, en die boeke self het ek ‘n hele paar trekke gelede reeds verloor. Maar ek onthou wel ‘n paar van die titels.

Fritz Deelman en die Gori Lama. Fritz Deelman en die Diepsee-Duikbol. Fritz Deelman en die Suidpoolbende. Ek kry sommer van voor af hoendervleis as ek daaraan dink.

Die Gori Lama was ‘n Verskriklike Slegte Ou, as ek reg onthou, een of ander Vreeslike Monster in die berge van Tibet wat oorwin moes word. Wat Fritz natuurlik dan ook in ‘n japtrap gedoen het.

Of nie? Soos ek reeds gesê het, ek kan nie regtig onthou nie… Maar dis in elk geval die tipe toneel wat ‘n naam soos die Gori Lama in my verbeelding oproep.

My ander groot held in daardie dae was weliswaar nie ‘n fiktiewe karakter nie, maar ‘n regte mens. Ja, dit was Graeme Pollock – heel moontlik die beste kolwer wat ons land ooit opgelewer het.

Pollock het nie net baie lopies gemaak nie, hy het dit ook op die mees stylvolle manier moontlik gedoen. Dit was alombekend dat hy die swaarste kolf in krieket gehad het, en een of twee keer per boulbeurt sou hy dit op sy lui manier deurswaai. Feitlik sonder uitsondering sou die bal dan ‘n sekonde of wat later teen die dekpunt-grens klap.

Graeme Pollock het alomweë bekendgestaan as die Prins van Kolwers. Tot vandag toe nog wonder ek: hoekom die Prins? Hoekom dan nie die Koning nie?

In my slaapkamer was daar ‘n plakkaat van Pollock, die embleem op sy Gray Nicholls-kolf duidelik sigbaar. Dit was een van die Huisgenoot se dubbelblad-specials. Eers aan die einde van my skoolloopbaan het ek uiteindelik die prent verwyder; teen dié tyd was die Prestik se oliekolle al so groot soos ‘n man se hand.

En omdat Graeme Pollock met ‘n Gray Nicholls gekolf het, moes ek ook een hê. Dit was sonder twyfel die beste en duurste kolwe wat geld kon koop in daardie dae. Ek dink my ma het haar laaste paar sente uitgegee om my met een te beloon toe ek die laerskool se eerstespan gehaal het.

Maar het ek die kolf waardeer! Na elke oefensessie het ek die ding geolie, en elke nou en dan het ek hom selfs afgeskuur met sandpapier om van die ergste rooi merke ontslae te raak. En wanneer ek uitgestap het om te gaan kolf, was dit pure Graeme Pollock in my geestesoog… net jammer dat ek my held nooit regtig kon nadoen met my beskeie tellings nie.

Ongelukkig het ek die kolf binne ‘n jaar of twee ontgroei. En ek het nooit weer ‘n kolf van my eie besit nie. Maar daardie ou Gray Nicholls is nou nog in my kas – een van die min “erfstukke” waaroor my kleinkinders hopelik eendag sal kan stry.

Jare later sou ek hoor dat Graeme Pollock al die tyd so ‘n bietjie van ‘n drankprobleem gehad het.

Wat ‘n skok, wat ‘n skande – my held, ‘n suiplap, sy voete van klei!

Pleks het ek na die Bybel geluister, daar waar mens gewaarsku word dat jy nie op prinse moet vertrou nie. Jip, nie eers op die Prins van Kolwers nie!

Maar miskien was dit in elk geval nie so erg nie. Dalk het Pollock net elke af en toe by ‘n partytjie te diep in die bottel gekyk.

Wie is ek in elk geval om te oordeel? Ek het immers ook my beste gegee tydens die universiteit se jaarlikse jool? Om nie eers te praat van ‘n rampartytjie of twee wat ek al bygewoon het nie…

Ja-nee, laat hy wie se gewete eenhonderd persent skoon is die eerste klip gooi, as jy my vra.

Toe Hansie Cronjé se slinkse streke ‘n kwarteeu later op die lappe kom, was dit aan my eie obsessie met Graeme Pollock waaraan ek teruggedink het.

Hoeveel laerskoolseuns was daar nie tien jaar gelede wat ‘n Huisgenoot-plakkaat van Hansie met Prestik teen die muur opgeplak het nie? Sal ons ooit die ontnugtering van ‘n hele generasie kinders verstaan – alles te wyte aan een held wat so hard geval het?

Pleks het Hansie maar net eerder begin drink, soos Graeme Pollock, dan sou dit alles nie so erg gewees het nie. Maar nee, onse Hansie was mos juis bekend as die geheelonthouer met die What Would Jesus Do-bandjie om sy arm. Dít, terwyl ons later moes hoor dat hy eintlik besig was om agteraf te konkel met die professionele dobbelaars uit Indië.

En nou is Bob Woolmer ook vermoor. Wanneer ek hierdie sit en skryf, weet niemand nog presies hoe en hoekom nie. Aanduidings is egter dat dit nogmaals verband hou met die sport se onderwêreld – iets wat mense gehoop het ‘n saak van die verlede is na die hele Hansie-episode.

Was Woolmer self betrokke, of was hy bloot ‘n onskuldige slagoffer? Miskien sal ons nooit regtig weet nie.

In die laaste week was daar egter ‘n horde mense (insluitende ekself) wat verklaar het hoeveel hulle geraak is deur Bob Woolmer se dood. Maar dan herinner ek myself ook daaraan dat dit nie raadsaam is om helde te maak van normale, feilbare mense nie. Ek het mos reeds my les geleer met Graeme Pollock en Hansie Cronjé, of hoe?

Want onthou, selfs al was Woolmer self heeltemal onskuldig (soos wat die meeste van ons graag wil glo), is die kans steeds goed dat een of meer top-krieketspelers (en derhalwe ander mense se helde?) mettertyd aan die pen gaan ry in verband met sy dood. Intussen maak ek myself solank reg vir die ergste…

So, staan gerus verwonderd oor die atletiese vermoëns van jou gunsteling sportsterre. En geniet die vermaak wat hulle verskaf.

Maar as jy dan regtig ‘n held moet hê, kies eerder ‘n fiktiewe karakter soos Fritz Deelman.

Ek is al vir meer as dertig jaar ‘n aanhanger, en hy het my nog nooit teleurgestel nie.

Voetstoots van Tonder
25 Maart 2007

Rus in vrede, Mister Woolmer

2007-03-18T21:39:00.000Z

Soos elke ander krieketondersteuner in die wêreld was ek gevul met skok en ongeloof toe ek Sondagaand gehoor het van Bob Woolmer se skielike afsterwe. In die volgende paar dae sal ons waarskynlik etlike huldeblyke oor die man te siene kry, en die meeste daarvan sal waarskynlik fokus op al sy prestasies as speler en internasionale afrigter.

Spesifiek uit ‘n Suid-Afrikaanse oogpunt sal die meeste van ons natuurlik vir Bob Woolmer onthou as die Proteas se afrigter in die Hansie Cronjé-era: vanaf 1994 tot 1999 was die twee van hulle in ‘n baie hegte vennootskap aan’t stuur van sake in ons land. Woolmer self het egter padgegee omtrent ‘n jaar voordat Hansie finaal in die warm water beland het. En teen die tyd wat die King-kommissie behoorlik op dreef begin kom het in die middel van 2000, was Bob Woolmer se boek (Woolmer on Cricket, uitgegee deur Virgin Publishing) – waarin hy sy moeilike verhouding met Cronjé in redelike detail bespreek – reeds op die rakke.

Hoeveel het Woolmer geweet van al Cronjé se kwajongstreke? Daar is byvoorbeeld aanduidings dat die afrigter wel sy vermoedens gehad het oor sommige van die kaptein se doen en late. In Deon Gouws se boek And Nothing But The Truth (uitgegee deur Zebra Press, 2000) maak Tim Noakes – ‘n goeie vriend van Bob Woolmer, en die Proteas se spandokter tydens daardie selfde era – etlike aantygings in hierdie verband. Maar ek vermoed dat heelwat van hierdie detail seker vandeesweek saam met Woolmer begrawe sal word.

Persoonlik is daar egter iets heel anders waarvoor ek vir Bob Woolmer sal onthou – en ek vermoed dat min van die ander huldeblyke daarop gaan fokus. En dit is die bydrae wat mense soos hy gemaak het nie net tot Suid-Afrikaanse krieket oor die algemeen nie, maar wel tot AFRIKAANSE krieket in die besonder.

In sy boek beskryf Bob Woolmer byvoorbeeld hoedat hy in 1970 in Suid-Afrika opgedaag het as ‘n jong graafskapspeler en by die Transvaalse Krieketunie aangesluit het as ‘n deeltydse afrigter. Hy beskryf ook hoedat daar destyds juis ‘n inisiatief was om die spel te bevorder by die land se Afrikaanse laerskole (waar die seuns voorheen feitlik eksklusief op rugby gefokus het).

Woolmer gaan dan voort om vier spesifieke skole se name te noem waar hy destyds betrokke was. En soos die toeval dit wil hê, noem hy onder meer ook die naam van my eie alma mater: die Aucklandparkse Laerskool (wat vandag nie meer bestaan nie – maar dis ‘n ander storie). (Terloops, in sy boek kry Woolmer die name van al die skole effens verkeerd – maar ter versagting kan mens seker aanvaar dat die name nie maklik op sy Rooinek-oor geval het nie.)

“I was very impressed with the almost fanatical discipline imposed on the children in these schools; as a result they learnt very quickly from me and I was happy and successful during this time.” – aldus ‘n aanhaling uit Bob Woolmer se boek.

En dis van MY wat hy daar praat. Oukei, miskien nie noodwendig ekself nie, maar wel die laities wat saam met my op skool was. Sien, toe Woolmer daar by ons nette rondgehang het, was ek min of meer in Graad 1. My eie krieket-“loopbaan” (vrot openingskolwer, stadige bouler wat nooit regtig die bal kon draai nie, gretige veldwerker) sou met ander woorde eers ‘n paar jaar later behoorlik aan die gang kom. Ek sal ook jok as ek sê dat ek vir Woolmer persoonlik onthou van daardie dae af.

Maar die invloed van Mister Woolmer en sy kollegas het wel afgevryf op die skool se onderwysers sowel as die seuns, en baie van ons het uiteindelik van ‘n jong ouderdom af besluit om te fokus op krieket eerder as rugby.

Myns insiens was daardie jare dan ook ‘n keerpunt in die geskiedenis van die sport in Suid-Afrika. Voor dit was daar kwalik enige Afrikaners tussen die beste spelers in ons land. Vat byvoorbeeld die beroemde span van 1966/67 wat allerweë beskou word as die beste Suid-Afrikaanse span in die geskiedenis, met beroemde spelers soos Eddie Barlow, Ali Bacher, Graeme Pollock en Peter Pollock… almal Engelssprekend.

Daar was net een Afrikaanse naam tussen die hele lot van hulle: die kaptein, Peter van der Merwe. En ja, hy was ‘n Engelse van der Merwe!

Terwyl Bob Woolmer en sy trawante tien jaar later in die Afrikaanse laerskole werksaam was, het die prentjie op die hoogste vlak van krieket in Suid-Afrika maar min of meer dieselfde gelyk. Die destyds Mean Machine van Transvaal – met spelers soos Clive Rice, Jimmy Cook en Henry Fotheringham (almal Souties) – het die provinsiale toneel heeltemal oorheers. Selfs Spook Hanley (die span se berugte snelbouler) was ‘n Engelse spook.

En die een enkele Afrikaner wat wel ‘n kolf kon vashou het natuurlik Queensland toe verkas; Kepler Wessels sou op die ou end 24 toetse vir Australië speel.

Maar in die tagtigerjare het die Afrikaanse inisiatief begin vrugte afwerp. Noord-Transvaal en Vrystaat (tradisioneel net bekend as rugby-provinsies) het ontaard in respektabele spanne, en boerseuns soos Fanie de Villiers en Corrie van Zyl het skielik hulle verskyning gemaak. Allan Donald (jip, ‘n stoere Boer, ten spyte van die Ingelse naam) en Hansie Cronjé sou kort daarna ook op die toneel verskyn.

Die res is natuurlik geskiedenis, en feitlik helfte van die Protea-span wat vandag aan die Wêreldbeker deelneem, is Afrikaanssprekend... alles te danke aan die pogings van mense soos Bob Woolmer, meer as dertig jaar gelede.

Ter afsluiting, ‘n aanhaling wat Woolmer self gekies het vir die banier op sy persoonlike internet-bladsy:

“Yesterday is history,
Tomorrow is a mystery,
Today is the present –
a gift to make a most of.”

Beter kan ek dit self nie stel nie – veral as jy kyk hoe skielik die man heengegaan het.

Rus in vrede, Mister Woolmer. My vrinne en ek sal jou ewig dankbaar wees.

* sien ook hierdie huldeblyk deur Mihir Bose van die BBC

Voetstoots van Tonder
18 Maart 2007

Wie stem vir poeding?

2007-03-11T10:35:00.001Z

Teen dié tyd is dit ‘n welbekende feit dat ‘n 29-jarige gryskop genaamd Taylor Hicks as reekswenner uit die stryd getree het in verlede jaar se Idols-kompetisie in die VSA nadat hy nie minder nie as 63 miljoen telefoniese stemme van die publiek op homself verenig het. Wat die prestasie egter nog meer merkwaardig maak, is dat Hicks in die proses ongeveer 9 miljoen meer stemme getrek het as die 54 miljoen kiesers wat in 1984 ‘n kruisie agter Ronald Reagan se naam gemaak het (tot vandag toe nog ‘n rekord-totaal vir die Amerikaanse presidentsverkiesing).

Maar dis seker ook verstaanbaar: deesdae is die tipiese deelnemer aan Idols in elk geval aantrekliker as Hillary Clinton, hy of sy sing mooier as Barack Obama, en hulle almal dans heelwat beter as Rudy Giuliani.

En dis ook nie net in Amerika wat die publiek so gretig is om in te bel en hulle stem dik te maak nie. Die foefie het oorgewaai na die meeste ander lande toe, en ek verstaan dat die Suid-Afrikaanse weergawe van Idols deesdae vir sekere groepe mense ‘n kwessie van volkstrots en politieke identiteit geword het: “kom ons bel tog nog ‘n keer, net om te help sekermaak dat een van ONS mense kan deurdring na die volgende rondte toe…”

In Engeland het ons natuurlik onlangs iets soortgelyks gesien, en wel toe bykans al wat politikus is die nasie aangespoor het om asseblief tog in te bel en vir Jade Goody uit die Big Brother-huis te stem – “net om vir die res van die wêreld te wys dat ons almal nie regtig rassiste is hier in Groot Brittanje nie”. Die politici se wens het dan ook waar geword, en Goody is sonder versuim geban na ‘n woestyn van publieke afkeur. En les bes het Shilpa Shetty (die teiken van Goody se ondeurdagte opmerkings) as algehele wenner van die reeks uit die stryd getree.

En dit alles net omdat genoeg mense hulle telefoon opgetel het om te “stem”.

Intussen het die reputasie van inbelprogramme op hierdie ou eilandjie natuurlik ietwat skade gely.

Eers het die pretensieuse paartjie Richard en Judy hulle kykers aangespoor om aan te hou deelneem aan ‘n kompetisie waarvan die wenners inderwaarheid reeds gefinaliseer was. Maar kierankies braai, Richard en Judy is uitgevang, en die twee moes op die lug om verskoning vra vir die “misverstand”.

Dit was egter maar net die begin van die moeilikheid. Want sedert hierdie voorval, het probleme hulle kop uitgesteek by feitlik elke ander inbelprogram op Engelse televisie.

ITV, wat spesialiseer in hierdie tipe kompetisies, het inderwaarheid sover gegaan om uitsendings van al hulle programme met ‘n inbel-element tydelik op te skort en eers weer voort te gaan daarmee nadat ‘n volledige oudit uitgevoer is.

Ek kan my net die gesprek voorstel tussen die tipiese ouditklerk van Deloitte en sy ma wanneer die kêrel in die aand by die huis opdaag na ‘n “harde dag” op kantoor: “Wat het jy vandag gedoen, my kind, moes jy weer uitry na ‘n stowwerige pakhuis in Hatton Cross vir ‘n vervelige voorraadopname?”. Waarop haar ou bloedjie antwoord: “Nee, Ma, dis veel erger as dit – ek moes heeldag kyk na opnames van Dancing on Ice!”.

Luidens koerantberigte sal ITV dalk mense moet terugbetaal vir alle telefoonoproepe waar kykers om die bos gelei is oor die afgelope twee jaar – afhangende van die uitslae van die Deloitte-studie. Maar het iemand al gedink hoe hulle al hierdie mense gaan opspoor? En het hulle al probeer uitwerk wat die administratiewe koste en posgeld gaan beloop om tjeks ten bedrae van 35p elk te stuur aan 5 miljoen verskillende lede van die publiek?

Mens kan maar net jou kop skud.

Die beste van alles is egter die storie van die BBC se Saturday Kitchen waar kykers ‘n paar weke gelede gevra is om in te bel en te stem vir een van twee poedings – van alle dinge. Die ateljee-gas Eamonn Holmes sou dan kwansuis die kykers se keuse van nagereg op hierdie “lewendige” program verorber. Die enigste probleem was dat die einste Holmes op daardie selfde tydstip eintlik besig was om ‘n regstreekse radioprogram ook uit te saai…

Die BBC het egter vinnig teruggekap. Nadat hulle uiteindelik gebieg het dat die program wel vooraf-opgeneem is, word daar nou beweer dat Holmes inderdaad albei poedings verslind het – en dat hulle op die ou end net een van die opnames gespeel het, soos gekies deur die kykers.

En dis die tipe nuus waarmee die Engelse koerante hulleself deesdae besig hou, terwyl die oorlog voortwoed in Ethiopië en die bomme bars in Baghdad.

Maar wat my verstand op die ou end heeltemal te bowe gaan, is nie die blote feit dat die BBC hulle kykers probeer kul het nie. Nee, wat ek regtig nie kan verstaan nie, is dat enigiemand by sy of haar volle verstand die moeite kan doen om ‘n televisiekanaal te bel – en dít om te stem vir ‘n poeding!

Dit het my egter aan die dink gesit. En nou wonder ek hoeveel ander programme ons dag vir dag na kyk waarvoor daar eintlik verskillende uitkomste bestaan, terwyl ons op die ou end maar net een vooraf-verkose weergawe daarvan sien? En hoe dikwels dink ons dat iets regstreeks voor ons afspeel, terwyl dit eintlik lank tevore reeds opgeneem is?

Vat die krieket-wêreldbeker, byvoorbeeld. Volgens alle bronne begin die kompetisie hierdie week in die Wes-Indiese eilande, met ‘n eindstryd in Barbados wat geskeduleer is vir die einde van April. Maar met al die televisie-skandale wat dag vir dag hulle kop uitsteek, wonder ek of ons almal nie dalk in die war verkeer nie.

Wat’s die kans dat al die wêreldbeker-wedstryde eintlik alreeds afgehandel is, en dat daar net êrens een of ander inbelprogram aan die gang is om te bepaal watter uitslag die TV-owerhede vir ons gaan wys?

Ek dink dis juis wat in 1999 ook gebeur het. Onthou jy nog die tydelike breinstilstand wat Lance Klusener en Allan Donald beleef het toe Suid-Afrika ‘n skamele een lopie van vier oorblywende balle moes aanteken in die halfeindstryd teen Australië?

En dit alles omdat ek en jy nie ingebel het om te stem vir ‘n ander uitkoms nie...

O, jy het nie geweet daar was ‘n inbelprogram wat destyds die uitslag bepaal het nie? Wel, ek ook nie…

En ek dink dit verklaar juis die uitslag. Want êrens was daar ‘n paar miljoen Aussies wat almal hulle stemme uitgebring het, terwyl ek en jy nie eers geweet dat ons moet bel nie.

So laat ons asseblief nie hierdie jaar dieselfde fout maak nie.

Kan iemand asseblief vroegtydig uitvind wat die nommer is om te bel sodat ons kan sien hoe die Proteas bevestig word as bo-baas in Barbados?

Voetstoots van Tonder
11 Maart 2007

Die bobbejaan agter die bult

2007-03-04T07:11:00.000Z

Een van die realiteite van die lewe hier in Engeland, is dat mens noodgedwonge ‘n bietjie agtergelaat word in terme van die kulturele verwikkelinge in Suid-Afrika. Maar gelukkig darem ook nie heeltemal nie: op die ou end vat dit net ‘n jaar of wat langer om oor te waai tot by die verhoog in die hoek van die Aardvark-pub. Amper soos in die ou dae, toe ons televisiestasies altyd ‘n reeks of twee agter was met Dallas en Ally McBeal.

Vat byvoorbeeld die Leeuloop. In die middel van verlede jaar het ek nog nooit eers gehoor van Robbie Wessels of hierdie trefferliedjie van hom nie, toe is my nefies in Vereeniging alreeds met hulle hande en knieë op die stene, twee balle vas tussen hul bene, aan’t leeuloop…

Maar gelukkig het die hele gedoente gou genoeg oorgewaai Engeland se kant toe, en te danke aan die wonders van Youtube, kan ek derhalwe ook nou my broek aftrek en brul (as ek wil).

Aan die een kant kry ek myself soms ‘n bietjie jammer omdat ek min of meer die laaste persoon is wat uitvind van nuwe volkskatte soos die Leeuloop. Terselfdertyd is ek egter ook bitter dankbaar oor die feit dat ek nie ingesleep word by al die vrugtelose debatte waarmee Afrikaners hulleself besig hou sodra iemand soos Robbie Wessels meer as omtrent ‘n honderd CD’s verkoop nie.

“Denkende” Afrikaners voel oënskynlik verplig om onmiddellik ‘n opinie daaroor te hê. En jy het basies net een keuse: óf jy maak dadelik die liedjie af as kommin, óf al daai gekultiveerde mense van Waterkloof en Aasvoëlkop maak jóú af as kommin.

Dis genoeg om van siek te raak. Hoekom kan my ou volkie nie net ‘n bietjie glimlag vir Robbie Wessels se koddige danspassies op die Vodacom-advertensie terwyl hulle luister na die nonsens wat hy sing nie? Hoekom kan almal van ons nie net vir ‘n verandering ontspan nie?

‘n Liedjie soos die Leeuloop sleep al wat Afrikaner is, se naam deur die modder – aldus die “ernstige” kommentators. Waarop ek antwoord: ag, asseblief man, los my en my pelle net uit. Net soos wat ek nie dink dat elke Boerseun noodwendig kan rugby speel omdat Naas Botha kwansuis een van ons kerk se mense is nie, net so glo ek ook nie dat een of ander lawwe liedjie enigiets oor my te sê het net omdat ‘n paar dronk ouens eenmaal hulle broeke losgemaak het toe hulle soos ‘n leeu geloop het by ‘n troue op Wolmaransstad nie.

Hierdie storm in ‘n teekoppie het natuurlik skaars gaan lê, of dit was De La Rey se beurt.

Ek het omtrent vier of vyf maande gelede vir die eerste keer daarvan gehoor toe een van my pelle in Johannesburg die internet-skakel na Bok van Blerk se liedjie vir my aangestuur het. En ek onthou nog my aanvanklike reaksie: nee, jislaaik manne, ek dink nie ek kan saamsing oor ‘n Boere-generaal wat opstaan teen die Kakies nie – ek bly dan self deesdae hier tussen die Ingelse?

Maar later kon ek nie help nie: ek het ook begin saam-neurie…

Intussen verkoop Bok se CD sommer heelwat vinniger as soetkoek (wie koop in elk geval deesdae soetkoek?). En nodeloos om te sê, het al wat kommentator is ‘n eiertjie daaroor te lê. Die ding het selfs al‘n draai gemaak in die parlement.

Trouens, ekself is seker die enigste persoon wat nog nooit iets daaroor te sê gehad het nie. Tot vandag toe, in elk geval.

Maar laat ek begin deur die debat tot nou toe op te som.

Koos Kombuis het byvoorbeeeld verlede jaar al begin deur te verduidelik hoe lank hy gewroeg het oor die liedjie: dis so mooi, maar dis dan alles so polities-onkorrek? Koos skryf ook oor hoe embarrassing dit is dat hy so onverklaarbaar diep geraak is daardeur: “Ja, wanneer ek die liedjie ‘De la Rey’ hoor, wil ek teruggaan Sondagskool toe, wil ek weer die Kinderbybel lees, wil ek sommer vandag weer by die army aansluit en die kakies en al die ander k-goeters sommer in hulle moere gaan skiet…”

Maar op die ou end rasionaliseer Kombuis die hele situasie, en hy maak vrede nie net met homself nie, maar ook met Bok van Blerk en generaal De La Rey. Want sien, De La Rey was mos eintlik ‘n goeie ou, ‘n vredemaker en ‘n slagoffer – “ons Steve Biko...‘n ware leier wat, indien hy vandag gelewe het, nie net ons volk nie, maar die ganse Suid-Afrikaanse nasiedom sou help vorder het tot by daardie wonderlike land wat die Nuwe Suid-Afrika nog altyd veronderstel was om te wees”. Also sprach Koos Kombuis.

Intussen verdedig Tim du Plessis, Rapport se redakteur, die De La Rey-generasie as ‘n jongklomp wat gatvol is vir die ouer garde en wat nie bang is om ‘n kleim af te steek vir hulle Afrikaanse identiteit nie.

Aan die ander kant van die spektrum waarsku Max du Preez teen die liedjie en hy verduidelik die gewildheid daarvan aan die hand van sy mede-Afrikaners se verborge skuldgevoelens: “Because of the direction given by their media and political, cultural and religious leadership, they hadn't made use of the opportunity that the Truth and Reconciliation Commission provided to exorcise some of their feelings of guilt after apartheid…” Du Preez gaan voort deur sy eie volk soos volg uit te kryt: “I think they simply feel unwanted, isolated, insecure, confused, rudderless.”

Kort daarna publiseer (Doktor) Andries “Roof” Bezuidenhout ‘n tesis van 12 bladsye oor die liedjie op Litnet. Ek het die hele stuk deurgelees, maar ek moet bieg dat ek op die ou end nie seker is wat die man se punt is nie: dis heeltemal te diep vir my.

En toe, ‘n dag of twee later, sê Hermann Giliomee (wat op eie houtjie ‘n biografie oor die Afrikanervolk opgeteken het) dat die hewige reaksie op die liedjie verband hou met die ANC se voortdurende behoefte om sy wil op die samelewing af te dwing.

Goeiste. En ek het gedog dis net ‘n liedjie.

Hoekom moet ons Boere tog altyd die bobbejaan so agter die bult gaan haal?

Ja, die woorde is treffend. Ja, daar’s ‘n klomp van die jongmense wat kwaad is. En ja, daar is seker mense wat die liedjie wil gebruik vir politieke gewin. Maar persoonlik beplan ek nie om oorlog te verklaar teen my buurman in Londen, net omdat De La Rey se woorde intussen nesgeskop het in my onderbewussyn nie.

Al hierdie omstredenheid laat my dink aan ‘n staaltjie van die Ierse outeur Pete McCarthy. Op ‘n dag woon hy ‘n boeklesing by van ‘n ander Ierse skrywer, te wete Frank McCourt (van Angela’s Ashes-faam). Uiteindelik begin die gehoor om met McCourt self te stry oor die betekenis van sy boek se titel. Waarop McCourt soos volg antwoord: “These days they’re giving exams on my book that I would fail myself”.

Ek dink Bok van Blerk het deesdae seker min of meer dieselfde probleem met sy liedjie. Maar gelukkig kan hy darem al die pad bank toe lag.

En volgende week kom Bok ‘n bietjie vir ons sing in Engeland, en wel by die Afrikaners se ekwivalent van Carnegie Hall en die Sydney Operahuis: die Aardvark in Rotherhithe.
Ekself beplan ook om daar te wees. En ek beplan om saam te sing aan De La Rey.

Miskien doen almal van ons later sommer die Leeuloop ook.

En dan beplan ek om huis toe te gaan en ‘n bier te drink saam met my Engelse buurman.

Voetstoots van Tonder
4 Maart 2007

Ons was jonk, ons was dronk…

2007-02-25T18:44:00.000Z

Het jy geweet dat die gesaghebbende Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (of die HAT, soos wat dit algemeen bekendstaan) hoegenaamd nie die woord karaoke aandui as ‘n amptelike Afrikaanse woord nie? Ek het nie ‘n idee hoe die mense wil hê dat ons na die aktiwiteit moet verwys nie – samesang, miskien?

Maar nee, ek dink nie so nie.

Samesang gebeur in die kerk (gevolg deur skriflesing en gebed). Samesang vind plaas op die wysie van Die Stem net voordat die Springbokke op Loftus Versveld begin speel (gevolg deur doodse stilte – asook ‘n boe of twee – wanneer dit Nkosi se beurt is). En samesang is wat die mense in Ventersdorp op ‘n Sondagmiddag doen wanneer hulle die FAK-sangbundel onder die klavierstoeltjie se opslaan-sitplek uithaal en Die Lied van Jong Suid-Afrika sing (gevolg deur Kent Gij dat Volk) (gevolg deur koeksisters en tee) (gevolg deur die Leeuloop, gevolg deur De La Rey).

Maar wanneer jy by ‘n kroeg instap, ‘n mikrofoon gryp, en een of ander poptreffer uit toeka se dae ten aanhore van ‘n wildvreemde gehoor uitbasuin terwyl die rook om jou hang en die drank vloei, is dit nie samesang nie. Dis karaoke, en net soos kamikaze is dit ‘n Japannese woord wat gerus maar in die Taal opgeneem kan word.

Hierdie leemte in die woordeskat van Afrikaans het onder my aandag gekom na verlede week se storie van Craig Bellamy en John Arne Riise, twee voetbalspelers wat saam uitdraf vir Liverpool. Na ‘n aand se gefuif wat ontaard het in karaoke, het Bellamy vir Riise met ‘n gholfstok aangeval omdat dié kwansuis nie wou saamsing toe dit sy beurt was nie. Waarop ek myself afvra: hoekom het Bellamy in die eerste plek sy gholfstokke saamgevat na die karaoke-kroeg toe?

Maar Craig Bellamy is oënskynlik ‘n redelike vrot gholfspeler, want hy het duidelik nie sy spanmaat behoorlik beetgekryf nie. Riise was om die waarheid te sê in so ‘n goeie toestand na die voorval, dat hy twee dae later die wendoel kon aanteken in Liverpool se lewensbelangrike wedstryd teen Barcelona – dít nadat die einste Bellamy die bal vir hom aangestuur het.

Hoe ironies is dit?

Wat die storie egter nog meer interessant maak, is dat Bellamy self ook gesorg het vir die span se enigste ander doel van die aand. En waar die tipiese voetbalspeler weghardloop met sy arms in die lug, gevolg deur ‘n suggestiewe danspassie, het Bellamy gekies om sy doel te vier deur ‘n netjiese gholfswaai uit te voer op die kantlyn. Genadiglik was Riise nie hierdie keer binne Bellamy se bereik nie.

So, eind goed, alles goed. Maar ten spyte van die gelukkige uitkoms, was Liverpool se base nie heeltemal tevrede met Bellamy se optrede nie en die speler is ‘n boete van £80,000 opgelê. Met ander woorde omtrent vyftien minute se lone vir ‘n top-voetbalspeler soos hy; ‘n bietjie minder petrol vir die Ferrari hierdie week…

Persoonlik het hierdie hele voorval my laat terugdink aan die een enkele keer wat ek myself ook agter die karaoke-mikrofoon bevind het. Dit was ‘n jaar gelede, by ‘n ski-oord in Oostenryk.

Dis mos maar waaroor die tipiese ski-vakansie gaan: die apres ski, die pret ná die tyd. Van vroegoggend tot laatmiddag probeer jy elegant lyk in jou loodswaar stewels en ellelange ski’s, jy sukkel en val en vloek en verkluim en verwens al die vierjarige Duitsertjies wat teen die spoed van lig verby jou flits, en dan waggel jy oor na die naaste kroeg waar die mense Oompah-musiek speel en peer-schnapps bedien. En karaoke pleeg, as jy ongelukkig genoeg is.

Ek weet wat jy dink. Maar nee, my eie karaoke-sessie was nie die gevolg van te veel schnapps nie. Dis erger as dit.

Die karaoke was my straf omdat ek vroeër die dag twee van my pelle op een van die ski-oord se rooi hellings verloor het. En na die tyd het hulle dit heel duidelik gemaak dat hierdie nie aanvaarbare optrede was nie, veral aangesien nie een van die twee lekker kon uitpluis hoe om terug te kom by die dorpie vandaar af nie. My optrede was oënskynlik vergelykbaar met dié van ‘n bevelvoerder wat sy gewonde troepe op die slagveld agterlaat (en hulle herinner my nou nog daarvan). En ek het gedink dat hulle groot seuns is wat bordjies met rigtingwysers sou kon lees…

Maar moenie glo nie.

Karaoke vir jou, ou maat, is die eerste woorde wat hulle prewel toe hulle drie ure later sleepvoet, sopnat en semi-bevrore by die chalet opdaag. En toe ons later die aand klaar is met aandete en regmaak vir ‘n loopdop, besluit ek om die bul maar by die horings te pak en so gou as moontlik my straf uit te dien.

Eers kies mens ‘n gesang uit ‘n boek met ongeveer 4,000 liedjiename wat die rondte doen. Ek slaan die boek oop: meer as 3,000 van die liedjies is in Duits, insluitende vertaalde weergawes van Elvis Presley, die Village People en Abba se grootste treffers. Hier en daar vind ek wel ietsie in Engels, maar die meeste daarvan herken ek nie regtig nie; popmusiek was nog nooit my sterkpunt nie.

Op die ou end besluit ek op
Seasons in the Sun wat vir etlike weke in 1974 die nommer een-treffer op Springbokradio se Top 20 was. Die refrein en irritererende wysie sal ek seker nooit vergeet nie: We had joy, We had fun, We had seasons in the sun…

Of, soos my maters en ek dit destyds vry vertaal het: Ons was jonk, Ons was dronk, Ons was tjommies in die tronk…

Ek voel redelik oorweldig toe ek aanvanklik die mikrofoon gryp, maar gou-gou neem die adrenalien oor – veral as al die meisies met die kort rokkies en die dik grimering begin saamjil. Wonderlike ding, karaoke: waarskynlik het nie een hierdie dametjies nog ooit die liedjie gehoor nie (en hulle was definitief nog nie eers amper gebore toe dit destyds ‘n treffer was nie), maar hier sing almal van ons uit volle bors saam in ‘n nagklub in die Alpe. En ék is die enigste een wat ‘n mikrofoon het.

Eers later het ek besef dat Seasons in the Sun seker nie die mees gepaste liedjie vir ‘n vrolike karaoke-kroeg is nie. Dit gaan immers oor ‘n man wat op sterwe staan en afskeid neem van al sy geliefdes; een van die strofes begin selfs met die woorde Goodbye Papa, It's hard to die, When all the bird's are singing in the sky…

Maar dit het darem nie gelyk asof dit die dansende massas enigsins pla nie.

Op die ou end het ek die hele oefening nogal geniet. Dit was miskien nie mooi om na te luister nie, maar dis nie die punt nie. My straf is uitgedien.

En die beste van alles, is dat ek nie eers met ‘n gholfstok beetgekry is deur enige van my vriende nie.

Voetstoots van Tonder
25 Februarie 2007

Dis daai wóórd...

2007-02-18T18:59:00.000Z

** Sien ook hoe hierdie storie verskyn het in Saterdag 17 Februarie 2007 se Beeld, Die Burger en Die Volksblad...

As jy ooit kans kry om ‘n rondte gholf te speel by Fancourt, soek asseblief vir Jaydene en sê vir hom Voetstoots stuur groete. En as hy my nie onthou nie, sê maar net dis die meneer wat deesdae in Londen bly. Dit behoort hopelik die ding te doen.

Jaydene is ‘n joggie. Met ander woorde ‘n kêddie, in plein Afrikaans. En hy’s nie sommer enige kêddie nie, hoor: hy’s Fancourt se beste. Jy kan my maar glo.

Ek het vir Jaydene tien jaar gelede ontmoet toe ek gelukkig genoeg was om uitgenooi te word na ‘n korporatiewe gholfdag by hierdie eksklusiewe gholfkompleks net so neffens George. Alles is vir ons betaal dié dag: speelfooie, gholfhempies met die gasheer-maatskappy se lelike embleem op die linkermou, drie klipharde Top Flite XL balletjies, selfs ‘n toebroodjie by die halfweghuis. En natuurlik kêddies.

Toe ek by die baan opdaag, kon ek aanvanklik nie my lot glo toe ek die vir die eerste keer die mank outjie sien wat dié dag my sak sou dra nie. En terwyl ek hierdie sit en skryf, kry ek sommer van voor af skaam vir myself vir ‘n verskeidenheid van redes.

In die eerste plek kry ek skaam omdat ek besef watse bedorwe Suid-Afrikaanse mentaliteit dit is om enigsins te kla oor al die goedkoop arbeid in die land van my herkoms. Mens besef dit natuurlik veral in ‘n plek soos Londen, waar die tannie wat een keer ‘n week inkom om hemde te stryk my £8 per uur uit die sak jaag.

Maar ek kry veral skaam – en nie vir die eerste keer nie – omdat ek Jaydene onmiddellik dié dag op sy baadjie getakseer het. Of laat ek eerder sê op sy stappie (al die kêddies by Fancourt dra in elk geval dieselfde wit baadjies, so dit sou net mooi niks help as jy hulle daarop takseer nie).

Jaydene het polio gehad as kind, as ek reg onthou, en as gevolg daarvan is sy een been vandag heelwat korter as die ander een. Verder is hy ook nie baie groot van postuur nie. Met ander woorde as hy ‘n swaar gholfsak oor sy skouer hang, lyk Jaydene beswaarlik soos die gemaklikste persoon op aarde.

Maar waar Jaydene miskien effe tekortskiet aan fisiese attribute, maak hy meer as op daarvoor in al sy ander kwaliteite. Dienswillig die uwe, as daar al ooit iemand was wat aan hierdie beskrywing voldoen. Nie net dit nie, maar hy het ook die vermoë om al die subtiele hellings op Fancourt se moeilike setperke te lees soos niemand anders nie. En hy weet wanneer om my uit te los: as ek die dag sleg speel – soos wat ek gewoonlik doen – is ‘n kêddie wat kommentaar lewer immers die laaste ding waarvoor ek lus het.

Om ‘n lang storie kort te maak: my vennootskap met Jaydene was omtrent soos dié tussen Hillary en Tensing. Behalwe dat ek seker nie vir Jaydene sal saamvat as ek ooit besluit om Everest uit te klim nie: ek dink dit sal ‘n bietjie lank vat.

Intussen was ek ‘n paar kere by Fancourt, en elke keer het ek seker gemaak dat Jaydene my sak dra.

Een dag, op die dertiende putjie van die Montague-baan, slaan ek my tweede hou wonder bo wonder omtrent ‘n voet en ‘n half van die putjie af.

Binne links, dink ek toe ek afbuk en wik en weeg hoe die sethou geslaan moet word.

Wat dink jy, Jaydene, vra ek hom.

Binne links, Meneer, beaam hy op sy ernstige manier.

Dóósreg, antwoord ek hom. En ek sien hoe Jaydene verleë vir my glimlag.

Toe ek sekondes later die set links verbytrek, hoor ek hoe Jaydene iets mompel. En die ander kêddies begin almal giggel.

Wat sê jy daar, Jaydene, wil ek onmiddellik weet.

Dis daai wóórd, Meneer. En weer glimlag hy vir my, hierdie keer selfs meer verleë as voorheen.

En ek moes maar saam glimlag. Touché, het ek gedink – daar’s seker niks wat jy verder vir hom kan sê nie. Ek het my les geleer.

Dis dan ook aan hierdie stukkie wysheid van Jaydene wat ek gedink het toe ek verlede week ‘n epos van ‘n vriend ontvang met die amusante video-insetsel van Ernie Els by die Katar Meesterstoernooi. Teen hierdie tyd het jy dit seker ook al gesien: Ernie trek ‘n bofhou na links, en onmiddellik verwyt hy homself dat hy soos ‘n regte d**s speel.

Voordat ek die eerste keer hierde video te siene gekry het, was ek juis nogal in die donker oor die feit dat ‘n hele paar google-soektogte vir "Ernie Els doos" na hierdie blog-bladsy gelei het.

Hoekom, het ek gewonder? Persoonlik sal ek tog nooit so na Suid-Afrika se grootste sportman verwys nie – ek is dan sy heel grootse ondersteuner? (ons verjaar selfs saam!). En wie anders sou Ernie enigsins so wil noem – almal weet tog dat hy die gemoedelikste persoon onder die son is?

En daarom was ek op die ou end heel verlig toe die raaisel vir my opgelos is. Verder was dit tog te lekker om hierdie stukkie goeie Afrikaans te beleef in ‘n internasionale sportuitsending.

Myns insiens is die beste deel van die video juis waar Sky Sports se Steve Beddow vir die Suid-Afrikaner Denis Hutchinson vra om die gewraakte term te vertaal – dít, nadat Hutchinson hoorbaar in sy mou gelag het toe Ernie die kragwoord aanvanklik laat uitglip het. Maar na ‘n oomblik of twee se huiwering, besluit Hutchinson egter dat ‘n vertaling ongelukkig nie moontlik is nie.

En Hutchinson is natuurlik doodreg: hoe vertaal jy dit regtig?

Maar eintlik moet jy die video-insetsel self sien om die humor behoorlik te waardeer – geen beskrywing kan reg daaraan laat geskied nie. (Die video verskyn effe verder ondertoe, ingeval jy nog nooit voorheen daarna gekyk het nie...)

En, wanneer ek hierdie sit en skryf op ‘n Sondagaand waar Ernie soos gewoonlik weer tussen die voorlopers is in die Nissan Ope, maar dit tog nie lyk asof hy op die ou end gaan wen nie, het ek derhalwe ‘n boodskap vir hom.

Miskien moet jy maar eerder ‘n wag voor jou mond plaas, Ernie, miskien wen jy dan weer een of ander tyd een van die groot toernooie. Jy het juis ‘n paar redelike maer jare agter die rug – gemeet aan jou eie hoë standaarde, in elk geval.

Want jy weet mos, dis soos Jaydene sê.

Dis daai wóórd.

* * * * *

En terwyl ons by die tema is, publiseer ek graag iets wat ek in Oktober 2004 geskryf het (met ander woorde in my pre-blog dae):

Dikwels as ek hunker na my jeugjare, en ek met heimwee terugdink aan die dae toe ek beide die plesier en die frustrasie van gholf die eerste keer beleef het (wat, snaaks genoeg, min of meer ook dieselfde tyd was wat ek die plesier en die frustrasie van meisies ontdek het… maar dis ‘n ander storie) dan kan ek nie help om ook terug te dink aan Willem van Drimmelen nie.

Onse Willem het ten minste twee tiperende eienskappe gehad waarvoor ek hom altyd sal onthou. Die een was dat hy, ten spyte van sy dreunerige stem, altyd geklink het asof hy so sag as moontlik probeer praat – so asof hy nie in ‘n ateljee is nie, maar tussen die spelers staan, en hy nie wil pla terwyl een van hulle besig is met sy volgende backswing nie. Of laat ek eerder sê sy terugswaai, want dit was natuurlik Willem se ander kenmerk, naamlik sy onberispelike en verbeeldingryke Afrikaans.

Voordat van Drimmelen op die toneel verskyn het, was die ruveld ‘n woord wat die opstellers van die Woordelys en Spelreëls nog net gebruik het in die konteks van die Karoo, en die enigste plek waar mens ‘n sandkuil aangetref het, was by ‘n kleuterskool. Daarbenewens was ‘n wigyster iets waarvan niemand eenvoudig nog ooit gehoor het nie, en ‘n kolskoot was ‘n term uit die polisiekollege se pistool-opleidingsentrum. Maar hierdie televisiekommentator het dit alles verander.

My gunsteling was wanneer Willem ‘n chip shot van die green se fringe af beskryf het, naamlik as ‘n rapshoutjie van die soom af. Ek het mos gesê dit was die tyd wat ek meisies ook ontdek het: ek het derhalwe groot waardering gehad vir die seksuele ondertone van die man se woorde.

Leef Willem van Drimmelen nog? En saai hy nog gholf uit? Ek het geen idee nie, want ek het lanklaas kans gehad om die Suid-Afrikaanse televisiekanale dop te hou. Maar ek hoop van harte dat hy nog diens doen agter die mikrofoon, aangesien daar seker nog nooit so ‘n goeie tyd vir ‘n Afrikaanse gholfkommentator in die geskiedenis van die sport was nie. Want met Ernie Els en Retief Goosen wat jaar in en jaar uit aanhou om toernooie te wen regoor die wêreld, is daar vandag nie net twee Suid-Afrikaners in die top vyf in wêreldgholf nie, maar inderdaad ook twee ware Boerseuns.

Die afgelope naweek, toe Ernie Els op sy verjaarsdag die Wêreld Putjiespel Kampioenskap by Wentworth vir die sesde keer gewen het (‘n nuwe rekord) het my Afrikaanse hart vir die soveelste keer hierdie jaar lekker warm geklop (al was die weer ook maar triesterig en koud). Maar ek het wel een probleem daarmee gehad. En dit het alles verband gehou met Ernie se taalgebruik.

‘n Voorbeeld: Saterdagoggend in die halfeindrondte teen Padraig Harrington, toe Els sy bofhou gestoot het tot in die regterkantse ruveld, het dit nie ‘n honneursgraad in lippetaal geverg om te sien hoe hy ‘n effe geïrriteerde “for fuck’s sake!” kwytraak terwyl hy agter die bal aanstaar nie.

En ek kon hie help om te dink nie: agge nee man, Ernie, dis nie mooi nie, jy is immers ‘n rolmodel vir alle Afrikaanse seuns. Jy het ‘n verantwoordelikheid om ‘n voorbeeld te stel. Probeer asseblief om nie jou taal so te meng nie.

Maar nou besef ek ook dat dit nie ewe lekker van die tong af rol om te sê “vir fok se onthalwe” nie. Dit klink eenvoudig nie heeltemal reg nie; ek dink dis onder andere te veel lettergrepe om in ‘n oomblik van frustrasie kwyt te raak.

So ek moet bieg: ek weet self nie wat die mees gepaste vloekwoord in die omstandighede sou wees nie. Maar miskien moet Ernie vir Willem van Drimmelen konsulteer? Ek’s seker daarvan hy sal die antwoord hê.

Voetstoots van Tonder
18 Februarie 2007

Ernie Els - Doos?

2007-02-15T10:28:00.001Z

'n Baie fyn lyn tussen liefde en haat

2007-02-04T21:26:00.000Z

Jammer mense, maar ongelukkig het ek nie hierdie naweek tyd gehad om ietsie te skryf nie: ek het mos ‘n Engelse toets gehad om te hanteer. ‘n Uitputtende oefening, laat ek jou vertel. As alles goed gaan, beplan ek om volgende week ietsie daaroor te skryf.

Teen daardie agtergrond haal ek dus maar vandag ietsie uit die kas uit, en wel ‘n opstel wat ek geskryf het na my onlangse Desembervakansie. Eerder laat as nooit, nie waar nie…

* * *

Een van die dae sal dit net mooi vier jaar wees vandat ek by Heathrow aangeland het aan die begin van my uitgebreide oorsese avontuur. Nou die dag was dit met ander woorde die vierde Kersfees in ‘n ry weg van die huis af. En natuurlik vier nuwejaarspartytjies agtereenvolgens waar ‘n verskeidenheid vreemdelinge my omhels terwyl hulle liedjies sing waarvan ek nie die woorde ken nie.

Maar vir ‘n verandering was daar darem hierdie keer ‘n paar kortmouhemde en sonhoedens ook ter sprake. Nie dat my vakansie in Australië nou juis met fantastiese weer afgeskop het nie: Kersdag was die temperatuur in Melbourne byvoorbeeld tien grade Celsius – oftewel net mooi drie grade warmer as in Londen dié dag. Dít, nadat ek vier en twintig uur gereis en amper ‘n honderd breedtegrade sowel as elf volle tydsones gekruis het om die Engelse krieketspan se soveelste vernederende nederlaag in ‘n ry teen die Aussies met my eie twee oë te gaan aanskou.

Hoekom, vra jy. En ek moet bieg, dis ‘n goeie vraag daai – veral as jy kyk na hoe verskriklik eensydig hierdie jaar se Ashes-reeks was. Maar dit het soos ‘n goeie idee geklink toe ek die aanvanklike planne begin maak het…

En verder kan ek dit nou maar eenmaal nie help nie: ek’s gek oor die sinnelose sport van die wilgerkolf en die klipharde leerballetjie. Dis seker maar een van daai aspekte in terme waarvan die Engelse my en my vriende (saam met miljoene ander mense in die voormalige kolonies) suksesvol geïndoktrineer het oor die jare heen. Soos wat hulle natuurlik gedoen het met etlike ander gewoontes ook, byvoorbeeld die feit dat ek dikwels ‘n das om my nek bind, melk in my tee gooi, en netjies in ‘n tou staan om die bus te haal op pad werk toe in die oggend.

En soveel as wat die Engelse my heel gereeld irriteer, en die lewe in ‘n beknopte Londen gevul met al sy onnodige rompslomp my elke nou en dan wil-wil onderkry, is dit waarskynlik juis hierdie koloniale naelstring wat verklaar hoekom ek en soveel honderde duisende ander Suid-Afrikaners onsself tans op hierdie klein eilandjie bevind. Dis ook hoekom die meeste van ons nie saam met die Beckhams na Amerika toe trek en die New York Yankees begin ondersteun, of êrens in Europa gaan bly waar die mense elke dag siestas vat en mens in elk geval gaan sukkel met ‘n taalprobleem nie.

Myns insiens verklaar dit ook die feit dat daar heel gereeld soveel spanning tussen ons en die Engelse is. Dis byvoorbeeld hoekom hulle nie hou van ons “Sef Effriken” aksente nie: dis juis omdat hulle soveel van hulleself in ons raaksien, dat hulle nou maar kies om eerder te fokus op daardie een enkele voor-die-hand-liggende verskilletjie.

Self is ek seker ook skuldig daaraan, en my verhouding met die Engelse is min of meer soos dié van ‘n tienerkind met sy ouers: meeste van die tyd hou ek nogal van die mense en wys ek die nodige respek, maar elke nou en dan kan ek hulle hoegenaamd nie vat nie. En ek dink dis grotendeels as gevolg daarvan dat ons eintlik so soortgelyk is in die meeste belangrike opsigte.

Dis maar hoe dit werk, is dit nie? Dis hoekom die meeste van ons met ons geliefdes baklei eerder as met kollegas of ander kennisse: ons fokus die meeste van ons negatiewe emosies op die mense naaste aan ons, en dikwels doen ons dit met verwysing na die mees onbenullige detail. Of ken jy enigiemand wat ‘n Eskimo “haat”? Of ‘n Boesman? Of ‘n Sherpa in Tibet?

Wat my natuurlik terugbring by die Ashes. Kyk, die mense van Australië hou nie baie van die Engelse nie, ten spyte daarvan dat die meeste Aussie- voorvaders juis tronkvoëls uit Engeland was wat 200 jaar gelede op skepe gelaai is om so ver as moontlik van die huis af weggestuur te word. Of dalk juis as gevolg daarvan.

En hou die Engelse daarvan om die mense van Australië hieraan te herinner! Elke tweede liedjie van die Barmy Army eindig byvoorbeeld met ‘n verwysing na die Aussies se “convict”-status. Nie net dit nie, maar die Engelse het ook ‘n weergawe van hulle volkslied wat uitsluitlik by krieketwedstryde in Australië gesing word, getiteld “God save YOUR Queen” (wat natuurlik gepaardgaan met energieke vingerwysings na al die Aussies langs hulle in die pawiljoen elke keer wanneer die verwysing na “hulle” koningin ter sprake kom…). Op voorspelbare wyse eindig hierdie vorm van die volkslied ook met die strofe: “Long may she reign…OVER YOU!” (sowel as verdere vingerwysings, uiteraard).

Daar is natuurlik meer waarheid hierin as wat die tipiese Australiër waarskynlik wil erken. Hulle is dalk vandag ‘n onafhanklike land, maar die mense van Doer Onder kon dit nog net nie oor hulle hart kry om die bande met die Koninklike Familie te verbreek nie. Elke jaar vier hulle byvoorbeeld nog die Koningin se verjaarsdag met ‘n openbare vakansiedag – iets wat nie eers in die Verenigde Koninkryk gedoen word nie (terloops, die feit dat hulle die dag meer as twee maande na haar regte verjaarsdag vier, is iets wat die tipiese Aussie seker nie eers verstaan nie).

Koningin Elizabeth pronk verder ook op die Australiërs se $5-noot – alhoewel ‘n mens moontlik kan redeneer dat dit juis die Aussies se manier is om ‘n stekie in te kry. Want sien, die $5-noot is die minste waardevolle noot van almal, en as jy kyk na byvoorbeeld die $10- en $20-note, sal jy afbeeldings sien van mense soos Banjo Paterson (die skrywer van “Waltzing Matilda”) en Mary Reibey (‘n perdedief wat op 13-jarige ouderdom Australië toe gestuur is om te boet vir haar sondes en later ‘n suksesvolle besigheidsvrou geword het).

So eintlik maak die Aussies wel ‘n punt teenoor Elizabeth die Tweede: jy is miskien wel ons koningin, maar ons dink nie verskriklik baie van jou nie, Lizzie …

En tog dink ek die gemiddelde Australiër hou eintlik van die Engelse, al sal hy dit waarskynlik nie maklik erken nie. Want wie anders sou die Aussies keer op keer met soveel genoegdoening op die sportveld vermorsel, as daar nie Pommies was nie?

Voetstoots van Tonder
4 Februarie 2007

My gat se deksel

2007-01-28T15:51:00.000Z

Steek weg die kinders, Pappa is kwaad. Ja-nee, hou my vas, asseblief mense, voor ek iemand te lyf gaan – ek is behoorlik die vieste in. En dit het alles te doen met die onbeheptheid en die dubbele standaarde van die Home Office in Engeland.

Net mooi hierdie week was die mense mos weer in die nuus, dié keer omdat hulle die regsbank versoek het om asseblief minder gevangenisstraf uit te deel omdat die tronke so vol is. Gewoontemisdadigers word derhalwe oor die vingers getik en weggestuur met ‘n stywe bolip; intussen is die Engelse pers in rep en roer. Nodeloos om te sê dat die Britse Minister van Binnelandse Sake (of Home Secretary, soos hulle eufemisties na John Reid verwys) vir die soveelste keer in ‘n paar maande veg vir sy politieke lewe.

En ek gun die man elke oomblik van sy lyding. As jy dink dat Andy Robinson drooggemaak het toe hy laasjaar die Engelse rugbyspan gelei het na ‘n dal so diep dat hulle bes moontlik nooit weer daaruit sal verrys nie, dan is dit nog niks in vergelyking met al die flaters en foefies van John Reid en sy trawante die afgelope tyd nie.

Die 2007-jaar het skaars begin, of ons moes byvoorbeeld hoor hoedat polisie-rekords van nie minder nie as 27,000 Britte wat voorheen in die buiteland vervolg is vir ‘n verskeidenheid oortredings, tussen neus en ore in die Home Office “weggeraak” het. Die ergste van als is dat meer as 500 hiervan ernstige misdade was, insluitende moord, poging tot moord, manslag, roof, verkragting en kindermolestering. Die algehele gebrek aan rekords beteken met ander woorde dat daar geen beheer is oor dit waarmee al hierdie skelms en skobbejakke hulleself nou besighou nie; die vrees is dat elke tweede een van hulle intussen by die personeel van ‘n kleuterskool aangesluit het om voort te gaan met ‘n loopbaan as pedofiel.

‘n Week later kom dit op die lappe dat meer as 40 van daai manne in uniform wat parkeerkaartjies in Londen uitdeel, eintlik onwettig in die land is: hulle werkgewers het oënskynlik “vergeet” om al die nodige dokumente na te gaan in die aanstellingsproses. En dan het HIERDIE MENSE die durf om MY te beboet as ek ‘n minuut of twee te laat by my kar opdaag?

Praat van my gat se deksel!

Toe, nie lank na hierdie brokkie nuus nie, vind ons uit van ‘n veeltal Europese dokters en ander mediese werkers wat vir ‘n verskeidenheid van redes van die rol geskrap is in die land van hulle herkoms, en hulleself nou sonder enige probleme in Engeland bevind. Intussen het die meeste van hulle dan ook by die NHS se personeel aangesluit, of ‘n praktyk begin in ‘n area om die draai van jou en my af.

Maar dis mos hoe dit deesdae werk in ‘n verenigde Europa: enige Pool of Boelgaar of Sloveniër (of is dit Sloveen?) kan oorkom Londen toe en wettig hier begin plak, en verder is daar net mooi niks wat hulle keer om die arbeidsmark ook te betree sonder enige beperkinge nie.

Dis darem maar so anders as in die geval van ons arme, arme, arme Suid-Afrikaners. Moet tog nie vir ‘n oomblik dink dat ons met dieselfde tipe moord kan wegkom nie (en ja, so sterk as wat dit dalk mag klink, bedoel ek dit ten minste gedeeltelik letterlik – as jy kyk na sommige van die voorbeelde hierbo). Dit maak net mooi niks saak hoe bona fide ons is nie, dit maak glad nie saak hoe goed ons opgelei is of hoeveel belasting ons die afgelope paar jaar in hierdie land betaal het of hoe mooi ons glimlag nie: die Home Office sal ons nog steeds laat voel soos indringers en uitgeworpenes by elke moontlike geleentheid.

Vat byvoorbeeld die dag in Maart verlede jaar toe die Britte hulle reëls met betrekking tot permanente verblyf uit die bloute verander het. Skielik is dit nie meer ‘n vierjaarplan nie, maar ‘n vyfjaar-beproewing (die verdien van ‘n Britse paspoort vat natuurlik nog ‘n verdere jaar).

Dit was die eerste bittere pil om te sluk. Nou beteken dit egter dat my HSMP-visa – wat eersdaags verstryk – skielik hernu moet word. En mens sou dink dat dit ‘n formaliteit moet wees: ek het mos immers vier jaar gelede al die Home Office se lang vorms ingevul, graadsertifikate voorgelê, gelde betaal, ensovoorts, ensovoorts, ensovoorts. Maar moenie glo nie, intussen het hulle die HSMP-skema se reëls ook verander, en skielik moet ek onder meer formele bewys lewer dat ek die Engelse taal behoorlik kan gooi.

Geen probleem nie, het ek aanvanklik gedink, ek het mos darem ‘n klompie jare gelede ‘n meestersgraad gedoen by ‘n universiteit in Engeland. Maar nee, dis ook nie goed genoeg nie, daar word net gekyk na Baccalaureus-grade.

Nee, ek maak dit nie op nie, mense: volgens die Home Office se brosjure kan iemand ‘n Meestersgraad in Engels verwerf sonder dat hy noodwendig die taal behoorlik magtig is – en dit net omdat ‘n Meestersgraad soms binne ‘n jaar of twee afgehandel kan word, in teenstelling met ‘n Baccalaureus-graad wat tipies drie jaar vat.

Het ek nie al voorheen vandag verwys na my gat se deksel nie?

Die bottom-line (sien, ek ken wel ‘n bietjie Engels!) is dat ek volgende Saterdag, wanneer jy lekker lê en laatslaap of park toe gaan vir ‘n draffie, moet inklok om ‘n Engelse toets te skryf. Dít, terwyl die Engelse howe dwelmsmokkelaars vrylaat op John Reid se aandrang, bewese pedofiele aanhou klasgee by kleuterskole, onwettige immigrante voortgaan met die uitdeel van parkeerkaartjies in Londen, en geskorsde dokters uit Pole, Boelgarye en Slovenië steeds pasiënte behandel (ten spyte daarvan dat baie van hierdie mense dalk nog nooit ‘n enkele Engelse woord kon praat in hulle hele lewe nie!).

“Here will be an old abusing of God's patience, and the queen's English” – om Shakespeare se woorde uit The Merry Wives of Windsor te parafraseer…

En nee, ek maak nie ‘n grap nie – die toets is nou die enigste alternatief, siende dat ek my B.Com destyds in Afrikaans gedoen het toe die Universiteit van Johannesburg nog die Randse AFRIKAANSE Universiteit was. Ten einde my HSMP-visa te kan hernu, het ek naamlik nodig om die IELTS-toets (International English Language Testing System) deur te kom op ten minste vlak 6 – wat dit ookal mag beteken. Ek hoop regtig nie dis te moeilik nie.

Een of ander tyd belowe ek om terug te rapporteer. Maar intussen moet jy maar vir my duim vashou: ek hou juis nie baie van eksamens nie.

Voetstoots van Tonder
28 Januarie 2007

Rassisme as nasionale sport

2007-01-21T09:38:00.000Z

Presies ‘n jaar gelede was daar ‘n walvis in die Teems, en by gebrek aan enige ander nuus, het die Engelse media ons vir ‘n volle 48 uur op hoogte gehou van iets wat myns insiens omtrent tien minute se dekking verdien het (sien die Voetstoots-argiewe, 22 Januarie 2006).

Maar dit was net mooi niks as mens dit vergelyk met die storm in hierdie week se teekoppie nie. En ek praat nie van die verwoestende windstorm nie – al was dit dan ook die ergste een om hierdie ou eilandjie te tref in sewentien jaar, en al het dit gelei tot ‘n velerlei sterftes.

Nee, dis die belaglike polemiek rondom die rassistiese voorval op Channel 4 se Big Brother waarna ek verwys.

Die koerante was vol daarvan. Al wat nuusbulletin is op elke televisiekanaal het daarop gefokus. Meer as 50,000 mense het Ofcom (die Britse TV-reguleerder) gebel om te kla. Borgskappe is onttrek. Die storie het selfs ‘n draai gemaak in die Indiese parlement.

Hoekom? ‘n Opgesmukte vrou met twee groot borste en een klein breinselletjie sê ‘n beeldskone Bollywood-prinses sleg op ‘n “realiteitstelevisie”-program met verwysing na haar ras, en skielik is almal van ons ongemaklik? Presies watter weergawe van realiteit wil die mense dan hê?

So, dis sogenaamd “realiteit” as ons ‘n handvol mense in ‘n huis vol kameras en mikrofone opsluit vir ‘n paar weke lank. Dis “realiteit” as hulle allerhande simpel take kry net om die kykers te vermaak. Dis “realiteit” as onse eie Ferdie sy besigheid in die tuin doen in Suid-Afrika se eerste Big Brother-reeks in 2001 – onthou jy nog?

Maar wanneer Jade Goody haar skuldig maak aan rassistiese opmerkings – iets wat seer sekerlik meer van ‘n regte, egte realiteit is as enigiets anders wat ooit in die program afgespeel het – dan is die gort gaar, die kat is tussen die duiwe, en ‘n opstand breek uit wat die Franse Rewolusie na ‘n Tupperware-partytjie laat lyk.

Jade Goody is een van daai tragiese skepsels van die moderne era: iemand wat bekend is bloot omdat sy bekend is, en nie omdat sy ooit enigiets besonders vermag het nie. En sy het oorspronklik bekendheid verwerf juis toe sy die eerste keer aan Big Brother deelgeneem het in 2002. Met ander woorde ‘n professionele celebrity, as daar al ooit een was. Net soos Ferdie, wat bekend is vir daai besigheid in die tuin, meer as enigiets anders.

Derhalwe behoort die Britse publiek ook nie kwaad te wees vir Jade Goody omdat sy ‘n rassis is nie (sy’s ten minste eerlik en reguit – iets waarop iemand soos Tony Blair byvoorbeeld nie eers kan aanspraak maak nie). Nee wat, die Britse publiek moet maar eerder kwaad wees vir hulleself omdat hulle vir Jade Goody gemaak het wat sy vandag is. Hulle het haar gemaak deur keer op keer na haar te kyk op televisie, en hulle het haar gemaak deur oor en oor vir haar te stem. Sy’s die onbeheerbare monster in die slaapkamer van dokter Frankenstein. En nou sit hulle opgeskeep met haar.

Maar dis natuurlik ook nie net in Engeland wat rassisme heeltemal uit verband uit geruk word nie. In ons geliefde Suid-Afrika – waar rassisme tot betreklik onlangs nog ‘n nasionale sport was – het daar juis ‘n week gelede ‘n voorval plaasgevind wat myns insiens amper ewe belaglik is as die Jade Goody-affêre. ‘n Mikrofoon op die speelveld het naamlik verklik hoe Herschelle Gibbs ‘n deel van die skare beskryf as “a bunch of bloody animals” toe hulle een van sy spanmaats ‘n harde tyd gegee het in die toets teen Pakistan. En op grond hiervan is Gibbs skuldig bevind aan die maak van rassistiese opmerkings.

Huh? Watse rassisties opmerkings?

Beledigende kommentaar, ja. ‘n Slegte voorbeeld vir die kinders, beslis. Dalk selfs haatspraak. Maar rassisme?

Ek sou dit dalk verstaan het as die SPCA in opstand gekom het oor Gibbs se uitlatings (dis immers nie mooi om ‘n klomp onbeskofte krieket-ondersteuners te vergelyk met onskuldige diere nie) – maar rassisme?

As gevolg van die feit dat Gibbs egter sy tirade juis op Pakistan-ondersteuners gemik het, vereis die oorsensitiewe en polities-korrekte omgewing waarin ons leef, dat die hele voorval aan die hand van rasse-lyne beoordeel moet word. Belaglik, as jy my vra.

Teen hierdie hele agtergrond was dit derhalwe verfrissend om te sien hoe ‘n Britse regter net mooi hierdie week ‘n heel ander benadering volg met betrekking tot ‘n vermeende voorval van rassisme. ‘n Beskonke man wat gearresteer is en toe in aanhouding na ‘n polisie-dokter verwys het as ‘n “f***ing Paki”, het skotvry daarvan afgekom toe die regter besluit het dat die rasse-aanklag nie meriete het nie. Hoe kan ons dit so ernstig opneem, het die regter gevra, wanneer ‘n dronk man iets sê aan ‘n persoon wat nie net voor-die-hand-liggend professioneel en opgevoed is nie, maar wat verder ook ‘n gerespekteerde lid van die samelewing is én homself bevind in ‘n posisie van gesag relatief tot die arme ou dronkie?

Hoor, hoor, sê ek. Maar die heel beste was die regter se boodskap aan die beskuldigde (en ek haal aan): “Next time call him a fat bastard and don’t say anything about his colour”.

Alhoewel dit seker ook nie sou werk nie – want wat sal Weight Watchers daarvan sê? Mens kan ook nie wen nie.

Dit alles laat my sommer verlang na laasjaar se walvis. Die hele storie het wel tragies geëindig toe die arme ding op die ou end gesterf het, maar ten minste het die mense nie vir Wallie gehaat omdat hy donker van kleur was nie. En selfs al was hy kolossaal, het niemand na hom verwys as ‘n “fat bastard” nie.

Ek hoop die walvis rus in vrede. En mag hy, en al sy maters in die dierehemel, vir Herschelle Gibbs ook vergewe dat hy hulle vergelyk het met ‘n klomp onbeskofte krieketondersteuners.

Voetstoots van Tonder
21 Januarie 2007

Tjoklits vir die taal

2007-01-14T16:43:00.000Z

Ai, weet jy. Hier’s min genoeg geleentheid vir Afrikaners soos ek en jy om lekker ons taal te kan praat op die Moddereiland, en nou moet ek toekyk hoedat ‘n leser swaarde kruis met een van my mede-rubriekskrywers in verlede week se uitgawe van die SA Times – en dit alles oor suiwer taalgebruik, kan jy glo.

Een van die verwyte wat die leser rondslinger is dat daar nie ‘n uitdrukking soos “daar kom ‘n tyd om aan te beweeg” in Afrikaans is nie. Wat my laat wonder: hoekom het ek die frase dan al soveel kere in my lewe gehoor?

OK, dis dalk nie heeltemal handboek-Afrikaans nie. Miskien is dit selfs ‘n aaklige anglisisme. Maar myns insiens is daar tog heelwat erger dinge in die lewe, en ‘n anglisisme is dikwels soos ‘n pak op sy tyd, soos brood en konfyt…

Ekself is ook verlede jaar uitgekryt oor die gebruik van anglisismes en leenwoorde – deur die redakteur van die koerant, nogal. In een van my skrywes het ek naamlik verwys na Frankryk se superieure wynmakers. En die redakteur het glad nie daarvan gehou nie, nie omdat sy iets teen die Franse en hulle wyn het nie, maar omdat sy klaarblyklik ‘n broertjie dood het aan anglisismes. (Sy’s natuurlik ook nie die enigste een nie: net nou die dag het ek en Lam hieroor gesit en redekawel oor ‘n James Boag’s of twee – hy’s definitief aan die redakteur se kant.) (Dis nou Lam wat aan haar kant is; ek dink nie James Boag gee enigsins om nie.)

Die redakteur was naamlik geïrriteerd nadat sy al by meer as een vorige okkasie haar dissatisfaksie geïndikeer het, gebaseer daarop dat hierdie kolom te veel anglisismes bevat op ‘n frekwente basis, in haar opinie. Persoonlik het ek egter nooit gemeen dat haar haar allegasies behoorlik gesubstansieer is nie; ek gebruik net anglisismes as sulks wanneer dit absoluut essensieel is. In my opinie is al haar erupsies in die resente verlede met ander woorde totaal onnodig.

Watse anglisisme, vra ek derhalwe toe ons die dag Frankryk se superieure wynmakers bespreek. Superieur, sê sy vir my – hoekom noem ek dit nie bloot beter, meerdere, of dalk selfs voortreflik nie? Maar dis dan juis ‘n wynterm, antwoord ek haar, daar’s mos een of ander paneel wat kwalifiserende bottels as sodanig sertifiseer. En dan kry die bottel so ‘n goue plakker ter bevestiging.

Of was dit net in die ou dae?

Ek onthou nog my oorlede Oom Kerneels en sy “superieure” wyn, ‘n paar dekades gelede. Die ou omie was ‘n afgetrede kolonel wat baie gehou het van sy laatmiddag-sopie.

Is die Boeing al verby, wou hy altyd weet wanneer ons daar op Stilbaai gaan kuier en hy opstaan van die stoep af om die eerste een van die dag te gaan skink. ‘n Retoriese vraag, as daar al ooit een was. Dan sukkel-sukkel hy na die ou jonkmanskas se kant toe in die hoek van die donker sitkamer: die eerste ware drankkabinet wat ek ooit in ons familie teëgekom het.

As ek die dag aangebied het om te “help”, sou Oom Kerneels soos klokslag die geleentheid aangryp om te spog met die gehalte van sy versameling. Wat ek die heel beste onthou, is al die wynbottels met hulle goue plakkers. Kyk Boetie: ‘n SUPERIEURTJIE, het hy altyd met heelwat genoegdoening en ‘n uitroepteken of twee aangekondig. En dan moes ek maar sekermaak dat ek beïndruk lyk, al het ek in daardie dae nog niks van wyn geweet of enigsins daarvan gehou nie (ek werk nou nog hard om op te vang).

So, jy sien, superieur is definitief ‘n erkende wynterm in suiwer Afrikaans. Oom Kerneels sou tog nie lieg oor so iets, of oorweeg om sy taal te meng soos wat hy gemaak het met sy goedkoop whiskey en soda nie.

Maar die onderonsie tussen my en die redakteur het my tog genoop om die werklike betekenis van ‘n anglisisme te gaan navors. So vind ek toe uit dat ‘n anglisisme ‘n vorm is wat onder Engelse invloed in ‘n ander taal opgeneem word – aldus die ou HAT wat staan en stof versamel op my boekrak.

Presies, roep ek uit, nóg ‘n bewys dat superieur met ander woorde geensins ‘n anglisisme is nie. ‘n Latinisme, miskien (of wat sou die regte term tog wees?) maar definitief nie ‘n anglisisme nie. Want net soos die Engelse, het ons Boere ook maar net die woord (soos vele ander) by ons Romeinse voorouers gaan leen.

Maar wie wil in elk geval suiwer Afrikaans praat? My hoërskooljuffrou het ons byvoorbeeld probeer leer om eerder te praat van ‘n beeldradio as van ‘n televisiestel. Jammer om jou teleur te stel Juffrou, maar ek dink jy het die stryd verloor – as jy nog lewe, is jy waarskynlik die enigste persoon in die hele wêreld wat nog praat van ‘n beeldradio. En jou ambisie was tog so groot om van elkeen van ons ‘n taalpuris te maak…

Wat my verder laat wonder: kan ek hoegenaamd wegkom met ‘n woord soos “puris” uit die oogpunt van die tipiese taalbul?

Daar is nog vele ander voorbeelde in die spreektaal. Vat ‘n woord soos “lift”, byvoorbeeld. Self sal ek dit nooit gebruik wanneer ek ‘n hysbak betree nie, maar as ek saam met iemand huis toe ry, is dit ‘n baie beter woord as ‘n “geleentheid”.

‘n Krismispartytjie is ‘n geleentheid. Jou broer se dogtertjie se doop is ‘n geleentheid. Nelson Mandela se inhuldiging as staatspresident was ‘n geleentheid. Maar ‘n lift is ‘n lift en dis baie gerieflik as een beskikbaar is wanneer jy te veel superieurtjies agter die blad het.

So kan ek aanhou. En ek probeer nie sê dat ‘n mens doelbewus moet angliseer of jou taal moet mieks terwyl daar duidelik ‘n Afrikaanse woord is wat meer toepaslik is nie. Maar as daar wel ‘n Engelse (of Latynse of Hollandse) woord is wat beter op die tong val as die “suiwer” Afrikaans, moet jy vry voel om dit te gebruik – veral as dit die betekenis beter vasvat van dit wat jy wil sê.

Anglisismes is soos tjoklits vir die taal: jy behoort dit vir seker nie te veel te gebruik nie, en niemand sê dis goed vir jou nie. Maar partykeer is jy net lus vir een. En weet jy wat? Dis partykeer bitter lekker om jou skuldig te maak daaraan; om die waarheid te sê, dis sommer superieur.

En dis al wat ek te sê het oor die saak. Dis tyd om aan te beweeg.

Voetstoots van Tonder
14 Januarie 2007

Skouer aan die wiel

2007-01-07T21:53:00.000Z

Terwyl ek so aan die begin van 2007 sit en staar oor die groot oseaan op die laaste dag van my vakansie, is dit ‘n strofe uit een van Johannes Kerkorrel se liedjies wat aanhou om by my te spook:

“Die branders rol iiiiiiin
by die see…
die branders rol uuuuuuit
by die see…”

Wat my aan die dink sit: kan ‘n mens die sinneloosheid van uitspattige nuwejaarsvieringe hoegenaamd beter as dit versinnebeeld? Is daar enigiets meer gepas as die natuurlike siklus van die see om ons te herinner aan die feit dat die 1ste Januarie op die ou end maar net nog ‘n dag is… met die branders wat ongestoord inrol en uitrol… op ‘n druppel water (ha-ha) soos hulle gister gedoen het?

Of dink jy regtig dat jou gewigsprobleem en die oortrokke bankrekening soos mis voor die son gaan verdwyn net omdat jy ‘n paar ambisieuse voornemens geformuleer het in ‘n oomblik van dronkenskap?

En tog is daar uitsonderings; tog is daar mense vir wie die aanbreek van ‘n nuwe jaar inderdaad ‘n heel nuwe lewensfase beteken. Soos wanneer ‘n kind vir die eerste keer skool toe gaan. Of hoërskool toe. Of universiteit toe. Of weermag toe – as jy een van die ongelukkiges is wat terugdateer na die tyd van die Groot Krokodil.

Tyd om skouer aan die wiel te sit. Tyd vir ‘n nuwe roetine, nuwe vriende en ‘n nuwe sillabus. En natuurlik nuwe terries om op te skiet – as jy terugdateer na die tyd van die Groot Krokodil.

My broerskind (kan iemand asseblief ‘n beter Afrikaanse woord uitdink vir “niece”?) staan aan die begin van een van hierdie fases: haar eerste jaar by Helpmekaar Hoërskool het so pas afgeskop – toevallig dieselfde skool waar my puisies en ek ‘n leeftyd gelede opgedaag het vir ons eerste dag in Standerd 6 (of Graad 8, soos hulle vandag daarna verwys).

En tog is dit eintlik glad nie dieselfde skool nie. Nou weet ek dat dit net Grey Kollege se oudleerlinge is wat enigsins waarde heg aan presies waar’n persoon sy of haar hoërskooljare deurgebring het, maar ek sal tog probeer verduidelik…

In my dae het die strengste vorm van Apartheid byvoorbeeld nog by Helpmekaar gegeld – nie net in terme van die rassesituasie wat regoor die land van toepassing was nie, maar ook wat betref die fisiese skeiding tussen seuns en meisies. Die twee geslagte het hulleself bevind in twee afsonderlike skole aan weerskante van Mellestraat – dieselfde naam, selfde wapen, selfde skoollied, maar verskillende personeel en verskillende eksamenvraestelle. Ons het mekaar net gesien wanneer dit absoluut nodig was, soos by atletiekbyeenkomste en garage-partytjies.

En ek dink die feit dat daar net seuns in die klas was, het beteken dat die meeste van ons onderwysers op die ou end ‘n effens kwaaier benadering gehad het tot die sillabus. Tarka het my byvoorbeeld deur die eerste paar jaar van Latyn geslaan, en Piet Britz het my deur Wiskunde gevloek. In die meeste ander skole sou hulle vir seker nie daarmee weggekom het nie, en in die moderne omgewing sou hulle waarskynlik gedagvaar kon word vir hulle styl van klasgee. Maar dit het redelik goed gewerk, al moet ek dit self sê, en tot vandag toe onthou ek nog meeste van my naamvalle sowel as ‘n meetkunde-stelling of twee.

Sedertdien het alles egter verander. Tarka is dood in een van daai “tipiese” Suid-Afrikaanse terreurvoorvalle, Piet Britz het eers aangeskuif en toe afgetree (ek bedoel MENEER Britz, ingeval hy dalk hierdie onder oë kry – jammer, Meneer…), en vandag is die plek skoon ‘n privaatskool. Die ergste van alles is egter dat Apartheid intussen ook geheel en al afgeskaf is. En weer eens verwys ek nie na ras nie: nee, MEISIES is intussen toegelaat tot my ou skool!

En ís die mense deesdae ernstig daar! In die eerste week van Desember vertel my broerskind my van die taak wat sy moet klaar hê voor die eerste skooldag. Maar is dit dan nie veronderstel om nou vakansie te wees nie, wil ek weet. En hoe kan mens in elk geval huiswerk kry by ‘n skool waar jy nog nie eers begin het nie?

Maar lyk my dis hoe dit werk in die rekenaar- en internet-era. Nie net moet sy ‘n taak doen oor een of ander Belangrike Persoon nie, maar sy moet allerlei inligting oor die skool behoorlik onder die knie hê voordat sy vir die eerste keer by die hekke instap. Vir hierdie doeleindes het sy ‘n rekenaarskyf deur die pos ontvang, met ‘n hele multi-media aanbieding vol praatjies, foto’s en video-insetsels. Elke onderwyser het onder andere iets te sê oor homself of haarself: die een se leuse in die lewe is byvoorbeeld “Hou noord” (ek wonder wat presies bedoel die dame daarmee?); ‘n ander een sê “Just do it” (ek annvaar dit kan seker ‘n handige verskoning wees as my broerskind ooit in die hoof se kantoor beland vir een of ander vorm van kattekwaad?).

Dis nou as sy enigsins tyd het om kattekwaad aan te vang. Want teen die pas wat die arme kinders se jaar begin, is hierdie jaar se Graad 8’s waarskynlik al klaar met Einstein se Relatiwiteitsteorie sowel as die versamelde werke van Shakespeare teen die tyd wat jy hierdie lees.

Vir al die ander mense wens ek ‘n rustige 2007 toe. Gegewe dat Saddam Hussein en Shane Warne kort op mekaar se hakke van die toneel verdwyn het, kan die wêreld net ‘n beter plek wees vir almal van ons. Miskien wen Suid-Afrika dalk die krieket-wêreldbeker in Maart…. mens mag mos maar droom, of hoe?

En as daar enigsins twyfel in jou gemoed opkom, hou noord!

Voetstoots van Tonder
7 Januarie 2007

Twee vlieë met een klap

2006-12-17T21:35:00.000Z

So, dis weer sulke tyd. Tyd vir ‘n blaaskans, tyd om familie op te soek en te veel kalkoen te eet, tyd om die kersboom staan te maak, liggies te kyk in Regent Street en allerlei onnodige persente te koop vir ‘n verskeidenheid mense vir wie se geselskap ons nie noodwendig lus is nie. En natuurlik tyd vir Ouma om laasjaar se geskenkpapier uit die kas te gaan haal en van voor af te gebruik.

Persoonlik is ek nie baie goed met kersinkopies nie. Ek dink ek het ‘n effense gly gevang in die tradisie toe ek ‘n dekade of drie uitgevind het dat die plaaslike winkelsentrum se Vader Krismis eintlik een van ons kerk se ouderlinge is wat agter ‘n kunsmatige watte-baard skuil. Ek het hom – en die res van die kerkraad – tot vandag toe nog nie vergewe nie.

Vandat ek vir ‘n Groot Maatskappy werk, het ek egter ‘n probleem. Elke jaar word daar ‘n groot krismisete vir die personeel gereël, en elke jaar moet elkeen van ons die naam van ‘n arbitrêre kollega uit ‘n hoed trek vir wie daar dan ‘n geskenk ter waarde van tien pond of minder gekoop moet word. Secret Santa, noem die mense van HR dit. In meer polities korrekte omgewings sterf die tradisie blykbaar vinnig uit, maar tot dusver het niemand in ons kantoor nog ‘n probleem daarmee gehad nie.

Dis nou afgesien van myself, natuurlik. Ek koop skaars persente vir my geliefdes, en nou dit. Wat koop mens in elk geval vir iemand wat jy skaars ken? En wat kan jy regtig in die hande kry vir tien pond, behalwe vir ‘n bottel wyn of twee pakkies sigarette?

Maar genadiglik vind ek toe mos uit van die nuwe konsep van liefdadigheids-persente wat in die laaste paar jaar sy kop uitgesteek het. Dis alles gebaseer op die beginsel dat meeste kersgeskenke in elk geval ‘n mors van geld is, en dat mens derhalwe die geld eerder kan aanwend deur ‘n skenking namens iemand anders te maak aan een of ander edele saak soos die hongeres in Afrika of die haweloses in Tsunami-land.

Die persoon namens wie jy die geld in die water gegooi het, ontvang dan ‘n kaartjie waarin die volle besonderhede van die donasie uiteengesit word. So kan die gewer sowel as die ontvanger goed voel, want vir die prys van een donasie sal albei van julle dink dat julle iets vir die minderbevoorregtes gedoen het. Praat van twee vlieë met een klap.

As jy natuurlik ‘n bietjie meer geld het, kan jy seker ‘n stappie verder gaan en die Donker Kontinent verlos van sy bevolkingsprobleem. Ek onthou nog hoe opgewonde ek geraak het toe ek destyds gehoor het dat Madonna ‘n seuntjie van Afrika gaan aanneem: waar kan ek aansoek doen? Ek is nog steeds bitter teleurgesteld dat haar uiteindelike keuse op klein David Banda geval het: persoonlik het ek tog veel meer om aan te bied?

Maar hoe dit ookal sy, daar stap ek toe ook nou die dag af na my plaaslike Oxfam-winkel toe en blaai deur die brosjure wat al die opsies van hulle kersfees-donasies uiteensit. Op die voorblad is daar ‘n foto van die oulikste wolhaar-bok: maak ‘n donasie van twintig pond, en ‘n familie in die suide van Soedan spog binnekort met een in die agtertuin. Maar vermoedelik nie as troeteldier nie; ek dink die idee is dat die bok elke dag gemelk word. Wanneer jy moeg is om hom op te pas, kan jy seker enige tyd besluit om die ding te slag. En as Oxfam aflewerings gedoen het in Australië, was daar dalk ‘n paar ander moontlikhede ook...

Wat my laat wonder: waar is al hierdie bokke op die oomblik? Is daar dalk ‘n hele trop van hulle in ‘n hok, êrens in die buitewyke van die Soedanese hoofstad? Wag elkeen van hulle in spanning vir iemand in Londen om twintig pond te skenk, net sodat hulle in ‘n trok gelaai kan word om die armes se bokloosheids-probleme voor Kersfees te kan oplos? Wie sorg intussen vir hulle?

En sê nou maar net dat die mense van Soedan nie genoeg water het om die bokke aan die lewe te hou nie? Is dit dan nie ‘n effense droë plek, soos die meeste ander woestynlande nie?

Maar daarvoor het Oxfam gelukkig ook ‘n oplossing. In ruil vir ‘n donasie van ‘n skamele vyftig pond, kan jy seker maak dat ‘n hele plaas vir ses maande natgehou word. (Hulle sê nie hoe groot die plaas is nie.)

Daar is ander opsies ook: muskietnette, donkies, buite-toilette, mango-plantjies – voorwaar iets om elke sak te pas. Vir twintig pond kan jy byvoorbeeld ook ‘n hele voorraad kondome koop vir ‘n gemeenskap êrens in Afrika. Letterlik.

Maar Secret Santa het mos ‘n tien pond-beperking, wat beteken dat die keuse eintlik redelik beperk was. Welsyn is duidelik nie vir sissies nie; Afrika is ‘n duur plek om aan die gang te hou.

Op die ou end het ek maar besluit om ‘n sak kunsmis te skenk aan een van daai huishoudings wat nie ‘n bok het om te sorg vir natuurlike bemesting nie. Met ander woorde ‘n k** geskenk. Letterlik.

Die kunsmis het ses pond gekos. Met die oorblywende vier pond het ek pub toe gegaan, ‘n pint en ‘n pakkie tjips gekoop en gemediteer oor die betekenis van Kersfees. Want soos die Engelse sê: liefdadigheid begin immers by die huis.

Heppie Krismis, mense. Geniet die breek, ry versigtig, eet gesond, drink lekker, stuur groete vir die familie.

En maak asseblief tog net Ouma se persente versigtig oop sodat sy die geskenkpapier volgende jaar weer kan gebruik.

Voetstoots van Tonder
17 Desember 2006

Twee tornado’s in een week

2006-12-10T14:09:00.000Z

Goeiste. My woorde van verlede week oor al die gevare van die lewe in Londen was skaars koud, of ‘n jong tornado tref die dorp. ‘n Halfminuut later, en twintig families is nie net dakloos, haweloos, moedeloos. Vader Kersfees is waarskynlik die enigste persoon wat bly is: daar’s ‘n hele klompie skoorstene minder waarteen hy hoef af te klouter; oor twee weke kan hy sommer sy hele slee parkeer in die mense van Kensal Rise se hoofslaapkamers op die tweede verdieping van hulle huise.

Die ergste van alles is egter dat hierdie maar net die tweede grootste ou stormpie is wat Engeland in die laaste week getref het. En die ander een gaan inderdaad veel langer onthou word; daar bestaan nie ‘n sweempie twyfel dat die gevolge daarvan heelwat meer omvangryk is nie. Want waar die tornado van Noord-Londen skaars ‘n honderd mense geaffekteer het, het die ander een ‘n hele nasie in sak en as gelaat.

Jip, dis die Ashes-krieket tussen Engeland en Australië waarvan ek praat. Maandagaand, ‘n uur of wat voor dit tyd was vir die eerste bal van die laaste dag se spel in die Adelaide-toets, het ek ‘n doelbewuste besluit geneem om vroeg te gaan slaap. Wat sou tog die punt daarvan wees om op te bly soos menige vorige nagte en die volgende oggend weer met rooierige oë en ‘n muwwerige kop by die werk op te daag? As daar ooit ‘n vervelige dag se spel sou wees, dan was dit immers hierdie een: Engeland stewig in die saal met ‘n gesonde voorsprong, baie paaltjies staande, en slegs ses ure se spel wat oorbly in die wedstryd.

Moenie glo nie, ‘n tornado was op pad om die Engelse tussen die blaaie te tref. Man vir man het hulle kolwers gaan lê soos ‘n stokou labrador voor ‘n snoesige kaggelvuur. Die res is natuurlik geskiedenis: al wat die Aussies op die ou end nodig gehad het om te doen, was om op te daag. Die klomp van Doer Onder het dan ook verspot maklik gewen: wat aanvanklik gelyk het soos ‘n statistiese onmoontlikheid, was uiteindelik ‘n blote formaliteit.

Ek kon dit nie glo toe ek die volgende oggend opstaan en die skade aanskou toe ek my televisiestel aanskakel nie. Hoe kan dit wees, het ek myself afgevra, dat die span van Australië skielik in volle beheer van ‘n wedstryd is waarin hulle die eerste vier dae lank aanhoudend die onderspit gedelf het. Dit wys jou net hoe interessant krieket by tye kan wees en dit wys jou hoe ongelooflik baie veggees die Aussies het. Meer as enigiets wys dit jou egter eintlik maar net hoe verskriklik vrot die klomp Engelse is.

Want as jy my vra, was die tornado wat vir Andrew Flintoff en sy maters getref het, nie Shane Warne en sy skitterende boulwerk, of die vernuftige kapteinskap van Ricky Ponting nie. Nee wat, dit was veel eerder die Engelse se gebrek aan temperament en swakheid van karakter wat die deurslag gegee het op hierdie droewige dag. Hulle is geweeg en gans en al te lig gevind. Aarde, sluk my in.

Dit help ook nie om ‘n rits beserings of twyfelagtige spankeuses die skuld te wil gee nie. Gaan môre-oggend in kantoor toe en sê dit gerus vir elkeen van jou Engelse kollegas: hulle krieketspan is in een woord pateties, nes hulle kollegas in rugby en voetbal – daar’s eenvoudig nie ‘n ander manier om dit te stel nie. En hulle het nie eers ‘n kwotastelsel om te blameer nie…

Hoe op aarde het hierdie skepsels dit ooit verlede jaar reg gekry om die Ashes te wen?

Ironies genoeg het ek net mooi hierdie week my Engelse bestuurderslisensie deur die pos gekry. Ironies genoeg het dit my meer as ooit laat “Engels” voel toe ek daai pienkerige kaartjie vir die eerste keer in my hand vashou: die klein fototjie laat my nou wel soos ‘n boef lyk (die Bengaalse fotograaf by Piccadilly Circus het aangedring daarop dat ek nie glimlag nie), maar dis tog lekker om te sien hoe my bakkies regonder die Europese vlag sit, die letters “UK” reg in die middel daarvan.

Terloops, as jy die lisensie omdraai, is daar ‘n prentjie wat kompleet lyk soos ‘n outydse Volkswagen Beatle – ek hoop nie dis die enigste tipe kar wat ek wettiglik hier mag bestuur nie? Daar’s verder ook ‘n tweede Beatle (hierdie keer met ‘n sleepwaentjie) asook ‘n kleinerige trokkie (of is dit ‘n gholfkarretjie?).

En net soos ‘n wegneemete van Marks & Spencer se rakke af, het ek ook ‘n vervaldatum: die lisensie is geldig tot een dag voor my sewentigste verjaarsdag, om presies te wees. Ek weet regtig nie of ek solank gaan lewe nie, en verder weet ek ook nie of ek heeltemal so lank op Moddereiland gaan uithou nie. Indien wel, beter die lisensie net geldig wees vir ‘n boot ook, teen die pas wat globale verwarming besig is om die Noordpool te smelt…

Hoe dit ookal sy, die lisensie het gevoel soos ‘n verdere stap in die proses van ankers-gooi hier in Engeland, en dit het my nogmaals laat uitsien na die dag wat ek uiteindelik ook kwalifiseer vir my Britse paspoort (nog ‘n bietjie meer as twee jaar, as alles goed gaan). Dan kan ek ook net deurstap op Heathrow; dan kan ek uiteindelik ophou om te sukkel met ‘n Schengen-visa elke keer wat ek wil gaan ski.

Maar na hierdie week se krieket is ek nie meer so seker nie. Want wie wil nou regtig ‘n Britse paspoort hê en identifiseer met so ‘n klomp verloorders? Ja-nee, die huise van Kensal Rise gaan binne ‘n paar maande herbou wees, maar wat verlede week in die krieket afgespeel het, gaan tot in lengte van dae spook by die Engelse span en hulle ondersteuners.

Miskien moet ek maar eerder gaan vir ‘n paspoort van Kazakhstan.

Voetstoots van Tonder
10 Desember 2006

Danger pay om in Londen te bly

2006-12-03T15:56:00.000Z

As jy ooit gedink het dat mens ‘n lewe in Johannesburg of Kaapstad kan ruil vir een in Londen omdat dit kwansuis veiliger is aan hierdie kant van die water, dink weer.

Toegegee, daar’s betreklik min gewelddadige motorkapings op Moddereiland, grotendeels as gevolg van die feit dat die tipiese boef nie die Congestion Charge kan bekostig wanneer hy in die onlangs-gesteelde 4x4 deur die buitewyke van Westminster probeer ontsnap nie. Verder gaan enige potensiële kaper op die ou end in ‘n ellelange verkeersknoop op die M25 vassit, wat beteken dat die polisie-helikopters ten minste drie ure tot hulle beskikking gaan hê om hom in hegtenis te neem.

Maar daar’s ‘n hele klomp ander gevare hier in Engeland. Indien jy byvoorbeeld gelukkig genoeg is om al die bomme op die moltreine te vermy, gaan twee jong mans in sweetpakke met kappies jou agtervolg wanneer jy laat in die aand van die stasie af huis toe loop. Dan gaan hulle jou oorrompel en met ‘n mes steek net om jou Oyster-kaart in die hande te kry.

Wanneer jy mooi daaraan dink, is dit eintlik die presiese ekwivalent van ‘n motorkaping in Suid-Afrika: ‘n oomblik van geweld, en een persoon se mobiliteit word van hom afgeneem deur iemand anders. Want is dit nie waar vir soveel van ons wat in Londen bly dat ‘n Oyster-kaart eintlik maar die enigste “wiele” is wat ons het nie?

Dis egter nie waar jou probleme eindig nie. As jy gelukkig genoeg is om die aanvanklike insident te oorleef, gaan ‘n ambulans jou oplaai en ‘n halwe dag later eers by die naaste noodeenheid besorg. Hierdie keer is dit nie die verkeer wat die probleem is nie (die Engelse gee nogal pad vir loeiende sirenes en rooi ligte wat flikker op die dak). Maar die voertuig se satelliet-toestel gaan die stomme bestuurder op ‘n skouspelagtige roete via Wallis en die Lake Districts navigeer.

Wanneer jy op die ou end by die plaaslike hospitaal arriveer, gaan die NHS jou ten minste ses maande laat wag voor jy behandel mag word. En as jy uiteindelik gelukkig genoeg is om die binnekant van ‘n saal te sien, gaan die veelbesproke “superbug” jou opspoor en finaal uitwis.

Maar selfs die alledaagse lewe hier op Moddereiland is vol lewensgevaar. Net nou die dag nog was die hamburgers besmet met malkoeisiekte, so onlangs soos ‘n jaar gelede het die Chicken Tikka Masala by jou plaaslike kerrieplek genoeg giftige rooi kleurstof bevat om ‘n hele vloot brandweerwaens mee te sprei, en deesdae is Cadbury se sjokolade vol salmonella.

En nou, om alles te kroon, die grootste gevaar van alles: die een wat jy nie eers kan sien of hoor of ruik nie. Een Russiese spioen te veel wat besluit om in Londen af te tree, en skielik is die hele dorp vol van die radio-aktiewe bestraling. Wat my nogal laat wonder oor die vet ou met die potblou oë wat by die tafel langs my hier in Starbucks sit: is sy pofferige wange so rooi omdat hy maar net gisteraand te veel Vodka gedrink het? Of moet ek bekommerd wees oor die feit dat hy so gloei?

Dis eintlik snaaks as jy daaraan dink: so onlangs soos sewe dae gelede het nie een van ons nog ooit gehoor van Polonium 210 nie, en skaars ‘n week later is al wat leef en beef doodbang dat hulle moontlik met die metaal in aanraking gekom het op die terugvlug na daai stoute langnaweek in Praag. Of dalk Strontium 90 – ‘n ewe gevaarlike element wat homself na bewering net so neffens Polonium op die periodieke tabel bevind…

Om die waarheid te sê was ek sedert laas naweek bekommerd oor ‘n paar van my eie simptome. Die hare op my kop is juis aan’t uitval… maar dan moet ek ook bysê dat die proses eintlik al destyds die naweek voor my matriekafskeid begin het (en ek het genadiglik darem nog ‘n hele klompie om te gaan voordat ek heeltemal bles is).

Maar wat my regtig sleg laat slaap het, was toe ek verlede Sondagoggend so verskriklik naar begin voel het. Aanvanklik het ek gedink dis dalk maar net SASGMA (Suid-Afrikaanse Sport-Geïnduseerde Maag Aandoening), maar toe besef ek dat dit darem seker nie kan wees nie want die Bokke het immers die vorige dag op Twickenham gewen. Om nie eers te praat van die feit dat die Proteas onder aanvoering van Graham Smith (die nie-spelende kaptein) die afgelope tyd vir die arme Indiërs behoorlik begin wys het waar Dawid die spreekwoordelike wortel gegrawe het nie.

Op die ou end het die naarheid en die maagkrampe ‘n volle 48 uur lank aangehou, met ander woorde net mooi genoeg vir die duiwel om op ‘n mens se linkerskouer vas te skop en jou te oortuig daarvan dat jy wel vrot is van die Polonium-bestraling. Genadiglik het die toestand homself egter uitgewoed, en ek leef om die storie te vertel. So, as die Russe my dan regtig wil uitwis, sal hulle maar weer moet probeer…

Nêrens is mens meer veilig nie; miskien gebeur dit selfs môre-oggend wanneer ek by die werk opdaag. Ek het hoeka my vermoedens oor al die nonsens wat ek dag vir dag moet opvreet – nie net van veeleisende kliënte nie, maar ook van moeilike kollegas. En nou besef ek: dit kan nie anders nie, dis Strontium 90!

So, daar’s geen tyd om te mors nie. Voor ek weer siek word, gaan ek onmiddellik vir my baas ‘n epos stuur en aandring op danger pay.

Voetstoots van Tonder
3 Desember 2006

Is die gras regtig soveel groener?

2006-11-26T18:51:00.000Z

Omtrent twee maande gelede het ek geskryf oor die heel beste jop in die wêreld. Met verwysing na onder meer wynmakers, sportkommentators en die fotograaf vir Sports Illustrated se swemklere-uitgawe, het ek die argument geformuleer dat party mense darem seker regtig hulle werk geniet. Dink jy enigeen van hierdie mense staan in die oggend op en verwens die feit dat hulle kantoor toe moet gaan? Kry hulle daai beklemmende gevoel aan die einde van elke vakansie wat ek so goed kan onthou van laerskooldae af: môre begin die skooltermyn weer, en ek wens ek kan tandarts toe gaan eerder as om my onderwyser in die oë te kyk?

Ek glo nie.

Maar vir ‘n verandering het ek bietjie reaksie gekry op daardie stuk oor die beste jop in die wêreld. ‘n Vriend van my wat in Kaapstad bly (kom ons noem hom Jan, net om sy identiteit te beskerm) het byvoorbeeld laat weet dat niemand volgens hom ‘n lekkerder werk het as Jeremy Clarkson nie.

Vir dié wat nie weet nie, Clarkson se lewe bestaan daaruit om in duur motors rond te ry, mense sleg te sê en oor die algemeen polities-inkorrekte uitlatings te maak. Een voorbeeld: die man hou vol dat globale verwarming ‘n fiksie is.

Jeremy Clarkson is natuurlik ook die hoofaanbieder van Top Gear, die uiters gewilde televisieprogram waarin seuntjies van alle ouderdomme nooit ophou om met karretjies te speel nie. En hy is ‘n uiters vermaaklike skrywer, maar jy sal waarskynlik net van sy rubrieke en artikels hou as jy ook (a) ‘n manlike chauvinistiese vark is, (b) ‘n redelik sarkastiese sin vir humor het, en (c) nie simpatiseer met dié wat arm van gees of beursie is nie.

Ek moet sê ek is nie heeltemal seker hoekom my vriend Jan oënskynlik so jaloers is op Jeremy Clarkson nie, veral as jy in ag neem dat Jan ‘n aktuaris is wat by ‘n groot lewensversekeringsmaatskappy werk. Ek bedoel: wat kan tog lekkerder wees as om in jou hoekie agter ‘n rekenaar te sit en met mortaliteitstabelle te speel? Is daar enigiets meer opwindend as om te probeer bereken hoeveel mense in 2050 gaan sterf aan VIGS?

Jan en ek is vriende ten spyte daarvan dat hy sover ek weet nie regtig ‘n chauvinistiese vark met ‘n sarkastiese streep of ‘n onsimpatieke gesindheid is nie. Wat my laat vermoed dat Jan waarskynlik ‘n aanhanger is van Jeremy Clarkson, die aanbieder van Top Gear, eerder as Jeremy Clarkson, die rubriekskrywer. En soos ek gesê het: Jan bly nie eers in Engeland nie maar wel in Suid-Afrika, so hy kry seker die program ‘n paar weke laat te siene op ‘n DSTV-kanaal soos BBC Prime.

Kan dit wees dat aktuarisse ook inteken op satelliet, nes gewone mense? Dink jy hierdie mense kyk dalk selfs van tyd tot tyd na die rugby op M-Net se Supersport-kanaal?

Hoe dit ookal sy, die woorde wat Jan daardie week oor Jeremy Clarkson kwytgeraak het, was skaars koud of die nuusberig flits oor my televieskerm: Richard Hammond, een van Clarkson se mede-aanbieders op Top Gear, is in ‘n bedenklike toestand na ‘n ernstige motorongeluk. Vir diegene wat dalk hierdie stukkie nuus destyds gemis het: Hammond was besig met ‘n insetsel vir Top Gear waarin hy gepoog het om die Britse landspoed-rekord te breek in ‘n jet-aangedrewe voertuig, maar teen ‘n spoed van ongeveer 300 m.p.h. het die wiele ongelukkig ‘n bietjie afgekom. Letterlik.

Dit bly darem maar interessant hoe die meeste van ons identifiseer met die lot van openbare persoonlikhede, selfs al ken ons hulle van g’n sout of water op ‘n persoonlike vlak nie. Toe Brett Goldin ‘n paar maande gelede vermoor is, het ek mos daaroor ook geskryf. So, ja, die nuus het my ook effe geruk, al is ek nie nie eers ‘n Top Gear-aanhanger soos my vriend Jan nie. Trouens, karre gaan my verstand geheel en al te bowe. Ek kyk eerder in ‘n asblik as onder die enjinkap. Wat my aanbetref is kruisies en nulletjies meer van ‘n sport as Formule 1-wedrenne.

Maar ek het ook al een of twee keer die program per ongeluk gesien wanneer ek uit pure verveeldheid soek na iets om te kyk tussen ITV se skinderprogramme en Sky News se sensasionele beriggewing oor die tussenverkiesing in Wolverhampton. En selfs vir ‘n geswore kar-hater soos ek, moet ek bieg dat daar iets aan die program is wat maak dat mens aanhou kyk, selfs al identifiseer jy nie regtig daarmee nie. Amper soos Big Brother en Strictly Come Dancing.

Met ander woorde ek “ken” eintlik ook vir Richard Hammond. En derhalwe het ek onmiddellik daardie dag my rekenaar aangeskakel en ‘n epos teruggestuur na Jan toe: die ouens van Top Gear het miskien ‘n lekker jop, maar op ‘n dag soos vandag besef mens dat ‘n ander man se lot ook nie altyd maanskyn en rose is nie… is die gras regtig soveel groener aan die ander kant van die draad?

Ek moet sê dat ek nie gedink het dat Richard Hammond dit gaan maak nie – ek het nog altyd gedink dat mens nie regtig terugkom van ‘n “bedenklike toestand! af nie. Maar ek is dankbaar om te hoor dat dit deesdae weer heelwat beter gaan met die man: hy het selfs al ‘n paar redelik winsgewende onderhoude met die poniekoerante gevoer.

Met ander woorde eind goed, alles goed. Persoonlik is ek egter nog steeds nie seker of ek met iemand soos Hammond wil jops ruil nie. Daar is darem heelwat meer aan die lewe as motor-enjins wat brul.

Ter afsluiting wil ek ook net sê dat jy nie die tipiese aktuaris moet onderskat as jy hom agter sy dikraam-bril raakdrink in die naaste kroeg nie. Jy dink miskien die man is besig om te konsentreer op daardie mortaliteitstabel waar hy in sy hoekie agter die rekenaar sit, maar intussen fantaseer hy daarvan om net soos Jeremy Clarkson met karretjies te speel.

Ja-nee, stille waters, diepe grond, onder draai die duiwel in ‘n resiesmotor rond.

Voetstoots van Tonder
26 November 2006

In die land van die blindes

2006-11-19T18:03:00.000Z

Sondagoggend bel my ma my van Johannesburg af om ‘n bietjie te kla. Sy kla onder meer oor hoe bitterlik koud en nat dit is in die ou Transvaal – wat het dan van die somer geword in die suidelike halfrond? Het globale verwarming dan vir Afrika heeltemal gemis?

En my ma kla oor Eskom. Kan jy glo, sê sy vir my, die vorige middag toe dit tyd was vir die rugby-uitsending van Twickenham af om te begin, was daar weer geen krag in haar deel van Gauteng nie. En toe haar televisiestel uiteindelik weer begin werk, was die tweede helfte alreeds in volle gang.

Ook maar goed, dink ek, ten minste is sy darem ‘n bietjie van die pyn en lyding gespaar. Haar gesondheid is hoeka nie aldag meer wat dit moet wees nie. Soos wat die Springbokke deesdae speel, het hulle immers ‘n nadelige effek op die tipiese ondersteuner se lewensverwagting.

Vat byvoorbeeld Saterdag se wedstryd teen die Ingelse. Net toe dit begin lyk asof ons span dalk vir die eerste keer in nege jaar op Twickenham kan wen, gaan lê die spelers weer met mening. Asof dit ook nie erg genoeg is nie, gaan staan Jake White en vervang ‘n skitterende Butch James met ‘n sukkelende André Pretorius op ‘n kritiese stadium van die wedstryd.

Nou vra ek jou met trane in my oë: hoekom het hy dit gedoen? James het immers alles reg gedoen op die dag: hy het die eerste drie gedruk, die tweede een gemaak en ‘n hele paar skoppe tussen die pale deur geklits. Wat meer is, het hy die span nie eers die gebruiklike ses of nege punte aan strafskoppe gekos met sy geniepsige spel nie.

Oor Pretorius, aan die ander kant, wil ek liewer niks eers sê nie; netnou maak ek myself skuldig aan naamskending en/of onvoorbeeldige taalgebruik.

So hoekom het Jake White dit dan gedoen? Ek koop glad nie die storie dat Butch James ‘n seer knie gehad het nie. Die laaste ding wat hy dan gedoen het voor hy die veld verlaat het, was om ‘n strafskop deur die pale te jaag?

Nee, ek dink die antwoord lê in die stuk wat ek verlede wedstryd geskryf het: beide Suid-Afrika en Engeland het weer eens die wedstryd probeer gooi. Daar kan tog geen ander logiese verduideliking wees vir soveel vrot spel op een dag nie. Kan iemand asseblief Jake White se bankrekeninge nagaan en uitkyk vir twyfelagtige oordragte uit Guernsey of Mumbai?

Eendag gaan ons waarskynlik uitvind dat die Springbokafrigter vir die laaste klompie weke al ‘n geel armband onder sy wit langmouhemp dra met die letters WWHD daarop gegrafeer (“What Would Hansie Do?”). En White se verskoning dat hy vir André Pretorius in Butch James se plek opgestuur het laas Saterdag? “Die duiwel het my dit laat doen…”

Nie dat Engeland veel beter gedoen het nie, moet ek byvoeg. Soveel swak skoppe het ek byvoorbeeld in my laerskooldae laas aanskou. Maar ter versagting moet jy in gedagte hou dat ons skoolspannetjie darem destyds met kaal voete gespeel het…

In die land van die blindes is eenoog egter koning, en daar kry die vrotste Engelse span in ‘n lang tyd dit sowaar reg om Suid-Afrika die loef af te steek. Die ergste van alles is dat dit regtig hierdie keer gelyk het asof die Springbokke dalk kan wen. Dit maak die pyn net soveel erger.

En eerskomende naweek is dit weer sulke tyd. Lyk my die twee spanne gaan dit oor en oor moet doen, totdat hulle dit uiteindelik reg doen. As albei van hulle hierdie keer tot hulle volle potensiaal speel, dink ek die wedstryd behoort 0-0 te eindig.

Nou hoor ek ons moet nie so hard wees op die Springbokke nie. Daar’s selfs mense wat in die bresse tree vir Jake White se “taktiek” om agt van die land se beste spelers by die huis te los al is hulle nie eers beseer nie: dit alles sodat die arme bloedjies kan “rus” voor volgende jaar (blykbaar gaan dit ‘n besonderse harde seisoen gaan wees as gevolg van die Wêreldbeker).

Ag foeitog. Is dit dan nie die spelers se werk nie? Word elkeen van hulle nie ‘n arm en ‘n been betaal vir al hulle moeite nie? Gaan die hele lot van hulle nie in elk geval vir die volgende drie maande op ‘n uitgerekte krismisvakansie voordat die Super 14 uiteindelik weer begin nie? En hoekom reël hulle dan in die eerste plek ‘n toer na die Britse eilande as die meeste van hulle nie regtig wil speel nie?

Nie net word die voorste rugbyspelers heelwat meer betaal as ek en jy nie, maar hulle word ook gepamperlang met die beste mediese hulp, gereelde masseersessies, dieetkundige advies, besigheidsklasvlugte en vyfsterhotelkamers regoor die wêreld. En nou, wanneer die land hulle die nodigste het, wanneer die hoopvolles onder ons ten duurste betaal om ons span te kan ondersteun op Twickenham, word die reserwes gestuur om die reputasie van Springbokrugby finaal deur die modder te sleep.

Dít, terwyl die beste spelers “rus”. Min of meer soos keiser Nero, wat viool gespeel het terwyl Rome aan’t brand was.

Het hierdie klomp enigsins ‘n idee hoe dit vir die ondersteuners voel om jaar na jaar druipstert by Twickenham se hekke uit te stap? En soos ‘n vriend wat saam met my daar was, dit na die tyd opgesom het (hy’s die pa van twee klein kindertjies, so hy het baie verpligtinge by die huis): besef die spelers nie dat iemand soos hy net een dag per maand by sy vrou afkry om uit te gaan nie?

Dan is daar my ma, wat nou die dag tagtig geword het. Al is sy ook hoe gesond, bly daar statisties-gesproke seker nie meer verskriklik baie rugbytoetse oor vir haar om dop te hou nie. En nou moet sy in haar laaste jare na sulke snert sit en kyk, terwyl al die beste spelers “rus”.

Dis nou as daar die dag elektrisiteit is. Met ‘n bietjie geluk, hou die kragonderbrekings in Johannesburg egter hopelik volgende week ‘n bietjie langer aan en word my ma hierdie keer heeltemal gespaar van die marteling. Ten minste sal sy dan volgende Sondagoggend ‘n bietjie minder hê om oor te kla.

Voetstoots van Tonder
19 November 2006

My kruis in die lewe

2006-11-12T21:22:00.000Z

So daar is Darrell Hair ook nou uiteindelik werkloos: die ICC het oënskynlik nie met hierdie voormalige internasionale krieketskeidsregter saamgestem toe hy ‘n toets aan Engeland toegeken het, net omdat hy van mening was dat die span van Pakistan die bal ‘n bietjie rof opgevryf het nie.

‘n Maand of drie gelede, toe die oorspronklike voorval plaasgevind het, het elke kommentator denkbaar ‘n eiertjie te lê gehad daaroor. Myns insiens was dit egter Mike Atherton wat met die mees insiggewende opinie vorendag gekom het: as dit dan regtig waar is dat Pakistan besig was om die bal te verniel, behoort almal van ons bly te wees dat hulle ten minste hard aan’t probeer was om die wedstryd te wen – veral teen die agtergrond van al die twyfelagtige weddenskappe en gekookte uitslae waarvan hierdie span gereeld verdink word.

Dis die probleem wanneer ‘n wedstryd gegooi word: niemand sal ooit weet hoe goed die onderskeie spanne regtig is nie, of wat die uitslag dalk sou wees as albei heeltyd ewe hard probeer het. Ek onthou nog ‘n opmerking van een van die getuies voor die destydse King-kommissie na Hansie Cronjé en sy eskapades: wat maak dit tog saak as een span dan betaal word om te verloor – solank die detail van die georganiseerde uitslag net nie voor die tyd aan die skare bekend is nie, behoort die wedstryd nog steeds ewe opwindend vir almal te wees?

En dit bring my by eerskomende naweek se rugbytoets tussen Engeland en Suid-Afrika op Twickenham. Is daar enigiemand wat regtig belangstel in die uitslag wanneer hierdie twee gesertifiseerde verloorspanne kragte meet? So sleg soos wat hulle inderdaad laasweek gespeel het, sou mens sweer dat albei hierdie spanne spesiale aansporingstoelaes belowe is solank hulle net die onderspit delf.

Toe die eindfluitjie blaas in Saterdag se wedstryd op Twickenham, met Engeland wat vir die eerste keer in hulle geskiedenis ‘n loesing toegedien is op Twickenham deur die amateurs van Argentinië, was ek vir ‘n wyle in ‘n baie goeie bui. Dis tog so lekker om te sien hoe die Rosies die veld druipstert verlaat met die tuisskare wat hulle uitjou.

Wêreldkampioene? Nee wat, ek dink nie so nie. Wêreldbekerhouers, miskien – maar ook nie meer vir baie lank nie…

En toe draf Jake White se mak lammetjies later dieselfde aand op die veld teen die span van Ierland, en hulle bederf my hele aand deur ons land se kollektiewe naam weg te gooi met nog ‘n rekord-nederlaag. Wat ‘n ontnugtering, wat ‘n skending van die trotse nagedagtenis aan eenhonderd jaar se geskiedenis van die Springbok op toer.

Want as daar nou een ding is wat Suid-Afrikaners in die buiteland baie vinnig agterkom, is dit die waarde wat in die Springbok-handelsmerk opgesluit is. Dis voorwaar wêreldberoemd: waarskynlik nog meer so as Apartheid, Johan Stemmet en/of Ouma-beskuit.

Klim in enige taxi in Engeland en gee jou nasionale identiteit weg met jou onmiskenbare aksent, en jy kan maar weet dat die bestuurder jou gaan uitvra oor die stand van Springbokrugby. En dan moet jy maar saamgesels, maak nie saak hoe seer dit maak nie.

Die ergste van alles is dat ek nog nooit veel van ‘n rugby-ekspert was nie. Op skool was ek altyd aan die klein kant (ek dink die polities-korrekte manier om daarna te verwys is om te sê dat ek effe laat ontwikkel het). As gevolg daarvan is ek nooit eerste gekies wanneer twee spanne saamgestel is vir ‘n vinnige wedstryd in die LO-periode nie. Uiteindelik het my rugbyloopbaan een pouse in standerd 3 tot ‘n skielike einde gekom toe ek in die sement-afvoersloot aan die kant van die veld vasgeduik het. Een gebreekte neus en ‘n pak slae later het ek besluit om my maar eerder op die boeke toe te spits.

So hoekom moet ek dan enigsins ‘n opinie hê oor die Springbokke en al hulle rampspoedige vertonings?

Maar dis my kruis in die lewe: daar word eenvoudig aanvaar dat alle Suid-Afrikaanse mans eweveel in rugby belangstel. En op die ou end leer ‘n mens maar om saam te gesels, al verstaan jy ook nie alle aspekte van die onkantreël nie.

Die grootste probleem is egter dat ‘n klomp mense met oënskynlik ewe min talent as ekself deesdae vir die Springbokke speel. Of so het dit gelyk, in elk geval, ten tye van verlede Saterdagaand se vernedering in Dublin.

Nou kan ons maar net op die tande kners wanneer Suid-Afrika eerskomende Saterdag uitdraf teen ‘n Engelse span met hulle rug teen die muur. En wat ‘n vernedering sal dit nie wees as die Springbokke nogmaals verloor nie, veral gesien in die lig daarvan dat Engeland so pas sewe agtereenvolgende nederlae in toetse ingeryg het?

Twee jaar gelede, toe die twee spanne laas op Twickenham kragte gemeet het, was ek daar. Behalwe vir die frustrerende uitslag en die irritasie van die Engelse toeskouers se meerderwaardige opmerkings rondom my, onthou ek ook hoe bitterlik koud dit was op daardie treurige dag. Soos een van my Suid-Afrikaanse vriende langs my op die pawiljoen dit opgesom het: dis die eerste keer in sy lewe wat ‘n bier al hoe kouer word terwyl hy dit sit en drink!

En my kruis in die lewe is dat ek volgende Saterdag weer my plek op daardie selfde beton-pawiljoen moet gaan inneem. Ek sal Nkosi en Die Stem uit volle bors sing, en ek sal die Springbokke teen my beterwete ondersteun. Ek trek egter die streep by groen kleredrag (dit maak die treinrit na die tyd net te veel van ‘n verleentheid).

Ek kan nie sê dat ek veel uitsien na die ervaring nie. Te danke aan die effek van globale verwarming, behoort ek egter darem nie weer te verkluim soos twee jaar gelede nie.

Intussen wonder ek: hoe lank nog voordat Jake White by Darrell Hair aansluit in die land van die werkloses?

Voetstoots van Tonder
12 November 2006

Die einde van 'n era

2006-11-05T15:36:00.000Z

Dis met ‘n tikkie nostalgie wat ek verlede week die huldeblyk aan PW Botha in The Times gelees het. Nostalgie, nie omdat die nagedagtenis aan die man my nou juis met veel warmte vul nie, maar bloot omdat baie van die detail in die artikel die gemoed van ‘n hele era opgesom het.

Dit was die era van my jeug.

Ek was ongeveer een en ‘n half jaar oud toe PW Botha aangestel is as Minister van Verdediging in Hendrik Verwoerd se kabinet. Daarvan onthou ek natuurlik nie veel nie, maar wat ek wel onthou asof dit gister gebeur het, is Suid-Afrika se ongelukkige betrokkenheid in die Angola-oorlog tien jaar later. Ons Minister van Verdediging het oornag verander in ‘n Minister van Aanval. Miskien is dit waar die term vandaan kom dat aanval op die ou end die beste vorm van verdediging is.

Teen hierdie tyd was ek ‘n jong tiener; die oumense het gesê ek’s in my puberteit. Vir my twaalfde verjaarsdag het ek boeke soos “Wat Seuns Wil Weet” van Dr Jan van Elfen gekry, my stem het gebreek, die puisies het op my gesig uitgeslaan en ek het teen wil en dank begin skeer – alles min of meer in dieselfde week.

Dit was nie ‘n maklike tyd nie: in my hart het ek nog gevoel soos ‘n kind, maar ek het ook besef dat die grootmenslewe en al sy probleme vinnig besig was om nader te snel. En daar was niks wat my meer daarvan bewus gemaak het as die rampspoedige gevolge van PW Botha se Angola-oorlog nie: week vir week (of so het dit gevoel) het die agtuurnuus ons vertel van nog ‘n klomp “helde” wat hulle lewe afgelê het op die grens.

Ek onthou nog hoe ek met groot oë gesit en kyk het na die lyste en lyste name afgestorwenes wat oor die televisieskerm rol teen die agtergrond van daardie standbeeld van ‘n man en sy geweer. Net om dit in te vryf, het ons elke Vrydag nog ‘n dubbelperiode kadette ook gehad, uniforms en al, met ‘n hoop ongeskikte onderwysers (almal luitenante in hulle vrye tyd) wat bevele uitblaf terwyl die son steek en ons hard probeer om regs te rig. En ek onthou nog baie goed hoe dit alles my afgesit het van die gedagte aan diensplig.

Wat ‘n woord was dit tog nie wat PW en sy trawante uitgedink het nie: diensplig. Diens, om op ons Calvinistiese gevoel te speel, en plig, net om ons te herinner daaraan dat ons geen keuse gehad het in die saak nie.

Desnieteenstaande daarvan het die regime ons egter toegelaat om vir uitstel te vra op grond van studies. En jy weet mos: van uitstel kom afstel. So, ek was nooit in die Weermag nie. Maar dis ‘n storie vir ‘n ander dag.

Dit was egter die tagtigerjare in Suid-Afrika wat veral onthou sal word as PW Botha se era. Nadat hy in 1978 verkies is tot Eerste Minister, het Botha in 1982 moes toekyk hoe Andries Treurnicht en 15 ander lede van die parlement die Konserwatiewe Party op die been bring. Skielik was Afrikaner-politiek weer witwarm (voor dit het die Progs in elk geval nooit juis hond haaraf kon maak nie, en die ANC was gerieflikheidshalwe nog verban).

Teen hierdie tyd was ek ‘n student aan ‘n Afrikaanse universiteit, en derhalwe het ek ‘n sitplek in een van die voorste rye gehad om die emosionele verwikkelinge dop te hou en die witwarm debat te volg. In 1985 het PW sy mees beroemde toespraak gebruik om ons te herinner dat ‘n Rubicon nie net ‘n wyn is nie. En ‘n jaar later het hy ‘n noodtoestand oor die hele land afgekondig – op min of meer dieselfde stadium wat ek my studies in soortgelyke terme sou kon beskryf.

In die tweede helfte van die tagtigerjare het PW Botha en sy party se kragdadigheid egter begin uitrafel in simpatie met die leier se kwynende gesondheid. Maar terselfdertyd was daar ‘n ander, selfs sterker beweging wat op die been begin kom het, naamlik die genre van Afrikaanse protesmusiek. En niemand het hierdie era beter versinnebeeld as Johannes Kerkorrel en sy Gereformeerde Blues Band nie.

Johannes (soos wat Kerkorrel in latere jare eenvoudigheidshalwe na homself begin verwys het) het natuurlik op die ou end meer as een liedjie oor die karikatuur van PW Botha geskryf. Trouens, my gunsteling CD van alle tye deur hierdie kunstenaar (een waarop snitte soos Hillbrow, Halala Afrika, Somer en Al Lê Die Berge Nog So Blou almal ingesluit is) begin en eindig met liedjies oor PW. Is dit toevallig dat die album se naam Tien Jaar Later is, en dat dit vrygelaat is in 1998 – presies tien jaar na Botha se laaste vol jaar in die politiek?

Die eerste liedjie op hierdie CD is Sit Dit Af – ‘n klaaglied oor die nare gesig van PW Botha met sy vinger in die lug wat die sanger se TV-skerm ontsier. En die laaste liedjie is getiteld Wat ‘n Vriend het Ons In PW – ‘n sarkastiese verwysing na hoe veilig Suid-Afrika is met al die kommuniste wat verban is: “elke aand gaan slaap ons rustig / niks wat ons gemoed beswaar / vensters, deure dig gegrendel / teen die bose swart gevaar…”

Dalk is dit die heel beste opsomming van die PW Botha-dae: ‘n tyd van valse veiligheid, ‘n era van ontkenning.

Nil nisi mortuis bene – sê niks behalwe goed van die dooies nie; so het my Latyn-juffrou my geleer. Dalk is dit hoekom selfs Nelson Mandela – wie se kwarteeu in die tronk amper 100% oorvleuel het met PW Botha se tyd in die NP-kabinet – ook verlede week hulde gebring het aan die Groot Krokodil. Of dalk is dit maar net nog ‘n bewys van Madiba se groter grootsheid.

Maar mag PW Botha in vrede rus. Alhoewel ek moet sê dat ek vir Johannes Kerkorrel heelwat meer sal mis.

Voetstoots van Tonder
5 November 2006

Die trauma van trek

2006-10-29T21:44:00.000Z

Na bykans vier jaar op Moddereiland het my woonstel uiteindelik te klein geword. Ek moes seker geweet het dat dit een of ander tyd sou gebeur: nêrens is daar meer plek vir al daai boeke wat ek aanhou koop ten spyte van die feit dat ek meeste van hulle seker nooit eers sal lees nie.

Traumatiese ding, trek. Veral in ‘n plek soos Londen. OK, dis nie miskien nie heeltemal so traumaties soos daai Saterdagaand aan die begin van 2003 toe ek die vliegtuig in Kaapstad bestyg het op die vooraand van ‘n nuwe lewe in ‘n ander land nie. En tog voel dit vir my moeiliker as enige ander trek wat ek nog ooit aangepak het.

Dis min of meer soos tandpyn. Want as iets met jou gebit skeefloop en jy moet so dringend as moontlik by die vriendelike omie tandarts uitkom, is dit redelik moeilik om heeltemal analities en objektief daaroor te wees en aan te kondig: hierdie is net mooi die tweede ergste tandpyn wat ek nog ooit gehad het – seerder as die keer toe die laerskool-boelie my op die mond geslaan het, maar nie heeltemal so erg soos daai dag in Standerd 7 toe ek per ongeluk die tjoppie se been raakgebyt het nie.

Nee, dis nie hoe dit werk nie. Enige tandpyn is die ergste ooit, alle voriges vergete, die einde van die wêreld oënskynlik net om die draai.

En dis presies hoe dit vir my is wanneer ek hierdie week se trek in die gesig staar.

Hoekom is dit so ‘n groot ding om van A na B te verhuis in ‘n stad soos Londen? En om welke rede voel dit soveel erger as enige trek wat ek nog ooit voorheen in Suid-Afrika aangepak het?

Wel, in die eerste plek is daar die daaglikse pendeltog om in gedagte te hou. (Alhoewel ek nie heeltemal seker is oor die woord “pendel” nie: noudat ek daaraan dink, klink dit byvoorbeeld nie naastenby so sieldodend soos die Engelse se “commute” nie. Nee wat, om te pendel klink vir my redelik gesofistikeerd, effe eksoties, selfs ‘n bietjie genotvol – nie naastenby soos ‘n rukkerige rit op ‘n stampvol moltrein saam met ‘n horde mense wat ‘n week laas gebad het nie).

Dink so daaraan: as jy trek van die een kant van Johannesburg of Kaapstad na die ander kant toe, is daar waarskynlik geen groter aanpassing om te maak as om ‘n nuwe roete na jou kantoor toe te leer ken nie. En as jy regtig ongelukkig is, vat die hele oefening dalk vyf minute langer elke dag – in jou luuksemotor, met die lugversorging aan, en jou gunsteling CD’s wat saggies in die agtergrond speel.

Maar in Londen trek jy ‘n myl of minder en voor jy weet, land jy op ‘n heel ander lyn van die ondergrondse vervoerstelsel. En skielik beteken dit dat jy nie meer kan reken op ‘n ononderbroke rit tot by jou daaglikse bestemming nie. Want voortaan sal jy by Oxford Circus moet afklim – saam met tienduisend toeriste – en wissel.

Ai.

Dis ook nie al nie. Want het jy al gedink daaraan dat jy voortaan by ‘n nuwe bakkery sal moet aanklop vir ‘n croissant op ‘n Saterdagoggend? Asook ‘n ander Starbucks – en wie weet hoe lank dit die mense agter die toonbank sal vat om te leer dat jy jou cappuccino verkies met ‘n bietjie minder skuim? En sal dit nog hoegenaamd prakties wees om aan te klop by my gereelde haarkapper van die afgelope paar jaar?

Ja- nee, dis die klein dingetjies wat ek die heel meeste gaan mis. Dis die ding van Londen: jy hoef nie eers ver te trek nie, en dit voel amper asof jy emigreer. G’n wonder die hele oefening is vir my so traumaties nie.

Dis so anders as in Suid-Afrika, waar jy heel waarskynlik nog by dieselfde winkelsentrum kan aandoen op ‘n Saterdagoggend – selfs nadat jy ‘n hele ent weggetrek het. En jy kan soontoe ry, en maklik parkeer, vir goedkoop.

Dan praat ek nie eers van die praktiese realiteite van die Londense trek self nie. Vat byvoorbeeld die Australiër wat jou help om jou karige paar besittinkies te verskuif. Teen die prys wat jy vir die hom en sy trok betaal, kan die man waarskynlik vir ses maande oorleef saam met al nege sy huismaats in Earls Court.

Erger nog, is die feit dat jy moet onthou om ‘n week voor die tyd by die plaaslike parkeer-owerheid uit te kom om te reël dat daar ‘n stilhouplek is – ‘n verdere twintig pond se skade. En dit net sodat die Aussie sy trok vir ‘n uur of twee kan parkeer.

Maar tog probeer ek hard om positief te bly terwyl ek so sit en bokse inpak. En skielik besef ek hoekom die woord “doos” in Afrikaans sulke lelike konnotasies het. Want myns insiens is dit heel normaal vir enigiemand wat met soveel van die goed sit, te midde van die warboel van ‘n half-klaar trek rondom hom of haar, om in ‘n redelike negatiewe gemoedstoestand vasgevang te word.

So hoe kan ek dan wel positief bly tussen al die bokse; hoe kan ek glimlag te midde van die tandpyn-trauma van trek?

Dis voorwaar nie maklik nie, maar daar’s wel een gedagte wat my aan die gang hou. Want ek sal miskien ‘n nuwe bakkery en ‘n ander Starbucks en ‘n plaasvervanger-haarkapper moet vind. Maar behalwe daar plek gaan wees vir meer boeke, is daar ten minste nog een ander aspek van my nuwe blyplek wat ‘n verbetering is op die vorige: daar’s ‘n Nando’s net om die hoek.

Voetstoots van Tonder
29 Oktober 2006

‘n Loopdop saam met Jay Z en Beyoncé

2006-10-22T17:51:00.000+01:00

Daar drink ek toe sowaar vir Jay Z en Beyoncé raak ‘n week gelede. Wie is dit, hoor ek die mense vra, en hoe het ek hulle ooit herken? Goeie vrae, dié. Maar ek kan verduidelik.

Die geleentheid was my ma se 80ste verjaarsdagpartytjie in Johannesburg. Nee, Jay Z en Beyoncé was nie op die gastelys nie. En nee, dit was ook nie my ma of haar 87-jarige broer wat die paartjie vir my uitgewys het nie.

Maar soos dit enige behoorlike 80ste verjaarsdagpartytjie betaam, was dit nie net my ma se kinders en haar 87-jarige broer en haar vriende uit die aftreeoord wat teenwoordig was nie, maar ook ‘n hele rits kleinkinders wat uiteraard behoorlik in voeling is met die moderne wêreld (die enkele agterkleinkind, 11 maande oud, het by die huis agtergebly om die kinderoppasser geselskap te hou).

Die jongste kleinkind, my broer se dogter Nerine, is dertien jaar oud. Vroegaand, toe die twee van ons vir die eerste keer in ‘n lang tyd herontmoet en vinnig die laaste jaar of wat se nuus uitruil, vra ek in watter standerd sy deesdae is.

Standerd 5, Oom, kom die antwoord, terwyl sy tog te pragtig vir my glimlag deur die draadjies in haar tande. Maar noem julle dit nie deesdae Graad 7 nie, vra ek. Ja, Oom maar wanneer ek met ou mense praat, sê ek maar altyd Standerd 5, anders word hulle net deurmekaar.

Wys jou net: alles is darem maar relatief. Daar is ek, die jongste van vier kinders, die laatlammetjie van die gesin, by my eie ma se verjaarsdag, en my broerskind laat my oud voel.

Eina.

Later die aand, toe die kos op is en die toesprake verby, toe die mense wat selfs ouer is besluit om terug te gaan aftreeoord toe, is dit tyd vir ‘n loopdop vir die res van ons. Pragtige woord, loopdop – een van my gunstelinge in Afrikaans. Dis amper heelbo-aan my lys, saam met gatvol en dooswyn.

Wat my terugbring by Jay Z en Beyoncé. Want soos die toeval dit wil hê, is ons toe nie die enigste mense wat lus is vir ‘n loopdop skuins na middernag by hierdie betrokke hotel nie. Eers later sou ek uitvind dat Jay Z en Beyoncé en hulle hele geselskap die aand daar oorgeslaap het.

En het hulle ‘n geselskap! Daar was seker omtrent tien of twaalf van hulle wat die hele tyd saamgekoek het, elkeen meer cool as die vorige een – dis net “hey bro’s” en high fives en helderkleurige cocktails en sigare en sonbrille en selfone wat afgaan waar jy kyk. En dit sluit nie eers die lyfwagte in nie: ses van die grootste lummels wat jy nog ooit in jou lewe gesien het. Rof en onbeskof en propvol steroïedes as jy my vra.

My broerskind begin op en af spring van opwinding. Sy’s die een wat vir Beyoncé herken het; sy’s die een wat vir ons verduidelik van hierdie popsangeres en Hollywood-aktrise, die superster in ons midde, ‘n heldin sonder gelyke in die lewe van ‘n dertienjarige.

En Jay Z, ‘n rap-sanger, is die man in Beyoncé se lewe. Meer nog: blykbaar is Jay Z eintlik die suksesvolle en bekende een van die twee. Wat beteken dat die man seker ‘n paar honderd miljoen dollar in die bank het, en dit alles net omdat daar genoeg skobbejakke in die wêreld is wat na hierdie tipe snert luister en dit dag-vir-dag aflaai op hulle ipods.

Ja-nee, besef ek, Nerine was seker in die kol toe sy vroeër vanaand gesê het dat ek ook nou oud is.

Intussen is al waarin my broerskind belangstel, om ‘n foto saam met haar heldin Beyoncé te kry. Maar moenie glo nie: voor jy kan sê “fris agterstewe”, spring die lyfwagte tussenbeide en hou haar weg van die sangeres asof Nerine ‘n terroris is wat by die Wit Huis probeer inbreek. Nie nou nie sê hulle, miskien later, Beyoncé ontspan nou.

O, is dít wat sy doen, antwoord ek amper, ek het nogal gewonder hoekom sit die stomme vrou so uitgestrek met haar ontwerperskoene op die koffietafel terwyl sy aan ‘n lang drankie teug. Maar ek sê maar eerder niks, want die lyfwag is omtrent twee voet en vyftig kilogram en sesduisend spiere groter as ek.

En daar sit ek toe, met ‘n glasie port in die hand, en ek dink aan die moderne wêreld se supersterre en dié se misplaaste sin van “belangrikheid”. Want as hierdie mense WERKLIKE groot figure was, soos ‘n Nelson Mandela of ‘n Biskop Tutu of ‘n Moeder Theresa of ‘n Prinses Diana, is daar geen kans dat hulle die toenadering van ‘n dertienjarige dogtertjie met sterre in haar oë en draadjies in haar tande op ‘n aand soos vanaand sou weier nie. Maar net omdat hulle genoeg geld het vir ses lyfwagte, dink hulle dat hulle ‘n hoër spesie is as die res van ons.

En skielik voel ek nog ouer as voorheen.

Die volgende dag lees ek in die koerante dat Jay Z in die dorp was vir ‘n optrede by die Dome in Northgate. Blykbaar het die man so baie geld gemaak in sy kort lewe dat hy deesdae net konserte hou vir liefdadigheid; sy gekose welsyn is een wat hulleself beywer vir water-verskaffing in die Derde Wêreld. En daar’s allerhande diep aanhalings waarin hy hom sterk uitspreek oor hoe belangrik dit is vir mense om toegang te hê tot skoon water.

Dis ‘n edele doelwit, dié, jy kan seker nie stry nie.

Net snaaks dat ek die vorige aand in die kroeg nie gesien het hoe Jay Z, of enigiemand anders in sy uitgelese geselskap, hulle monde aan selfs een glasie water sit nie.

Voetstoots van Tonder
22 Oktober 2006

Ruggaboes, o Ruggaboes...

2006-10-19T18:37:00.000+01:00

Die volgende stuk word geplaas met die vriendelike vergunning van die outeur, Kobus van Loggerenberg (vriend, teoloog, fynproewer, filosoof, huisbouer, oorlewende van vliegtuigongelukke, motorfietswerktuigkundige van formaat...en Vrystater!):

Ek sal my plig versaak as ek nie nou sonder om verder te versuim, jou op hoogte bring met die totale fokop wat Ruggaboes (met apologie aan die volksprofeet Casper de Vries) nou weer laas naweek in Bloemfontein veroorsaak het nie.

Soos dit ‘n goeie god betaam het Ruggaboes daarin geslaag om met vergesigte van ‘n beter lewe in die ou Vrystaat gewone sterfelinge op te sweep tot ‘n fanatiese malende oranje golf wat ‘n tsoenamie na ‘n blote rimpeling in ‘n visdam laat lyk het. Mense, geboue, karre, dooprokkies, kondome, lykswaens – alles is in Oranje getooi. Vrouens het gebedsgroepe gestig en die singende volksdigter – Leon Schuster – het ‘n meesleurende loflied vir die Cheetas – Ruggaboes se voetsoldate – gekomponeer. Vanuit motorkarre, ghettoblasters, kerktorings, winkelsentrums het Leon met sy affie-plaas-afrikaans vir ‘n week lank opruiend gejuig - Hol daai Cheeta hol, almal raak so dol as daai Cheeta so hol - of so iets.

Maar die wat die meeste gehol het was die arme blikskottels wat desperaat kaartjies gesoek het om op die dag van die wederkoms van die Curriebeker deur die poorte te kon gaan. Die onsinnigheid en onverklaarbaarheid van die uitverkiesingsleer waar die ywer van die vromes (die wat Saterdag na Saterdag deur wind en reen die Cheetas ondersteun het) moes plek maak vir die opportunisme van ander (dis wie jy ken, swaer) het soos dit in enige respektabele religieuse konteks hoort tot vurige debatte, vuisgevegte, kommissies van ondersoek en selfs interdikte gelei.

En terselfdertyd, soos dit ‘n goeie god betaam, was Ruggaboes aan die anderkant van die Jukskeirivier natuurlik slinks besig om die armes van gees daar te oortuig dat hy eintlik meer hou van blou, dat die beker eintlik hulle sin is. Hoe blouer, hoe beter…

Selfs semi-gode soos Robbie Leeuloop Wessels (Oranjespan) en Steve-ek-bliksem-jou-nou Hofmeyer (Blouspan) het tot die stryd toegetree (ek gaan nie nou die leeu-loop ding verduidelik nie – ek is bang jy skrik so groot dat jy besluit om nooit weer terug te kom nie). Groete en bemoediging het uit alle oorde ingestroom – selfs die Goeie Biskop van Kaapstad is ingevlieg Bloemfontein toe om sy geliefde Cheetas te kom ondersteun.

En toe – op die groot dag – kon jy die matige dreuning hoor, die lied van ‘n volk se herontwaking, wat harte laat sidder en beef - Oranje Bliksem Blou! ORANJE BLIKSEM BLOU! Van vroegdag al is skape en beeste geoffer, Bachus het vir Ruggaboes om die hals geval en hom ‘n paar sterk doppe ingejaag en dis net hier waar die fokop begin het. Want iewers in die tyd het Ruggaboes konfoes geraak en Ollie le Roux net te moeg. Rassie Erasmus, die geliefde, het wanhopig ligte geflits en sy kleurkaarte geswaai (ek gaan dit ook nie probeer verduidelik nie, dis nog moeiliker as die leeuloop en die uitverkiesing saam).

Na 80 moordende minute – 25 punte elk. Na nog 20 minute ekstra tyd- 28 punte elk. En toe die eindfluitjie finaal vir ‘n tweede keer geblaas het, het daar ‘n kolosale kollektiewe babelas soos ‘n donker wolk oor die stad neergedaal. En die vraag op menige vrome lippe was - Fok, Ruggaboes, wat is nou die sin van gelykop speel?

Intussen het dinge weer na normaal begin terugkeer. Daar was selfs gister ‘n kort,maar kragtige haelstorm, met die nodige bliksemstrale en donderslae, asof iemand net ‘n slag die stad weer wou skoonkry.

Maar soos Koos Kombuis gesing het van sy pel Johnnie - Ruggaboes is nie dood nie, hy’s net uitgepaas.

Kobus van Loggerenberg
18 Oktober 2006

'n Naweek van nostalgie

2006-10-16T13:01:00.000+01:00

Het jy geweet dat ‘n mens se neus en ore nooit ophou groei nie? So sê my Chappies-papiertjie, in alle geval. “Feit” nommer 47, vir wat dit werd is.

Kan dit regtig waar wees? Ek weet my neus is nie klein nie, maar die ding is darem seker nie groter as laasjaar hierdie tyd nie, of hoe? My naam is tog nie Pinocchio nie? En dis darem ook heel anders as ‘n mens se hare, wat natuurlik wel heeltyd groei, maar dit word darem elke nou en dan gesny?

Maar dit moet waar wees: die Chappie-papiertjie sê so.

Die Chappie self, ‘n groene, is in my mond. Nou-nou, as hy lekker deurgekou is, gaan ek ‘n borrel blaas. Hoop ek kan nog.

Die stukkie gom het ek vroeër vandag gekoop by Betty’s Tea Room, ‘n eetplek by 44 Stanley Avenue in Johannesburg. Dertig sent daarvoor betaal. Kan jy glo: toe ek ‘n kind was, het ons twee vir ‘n sent gekry. Gewoonlik het die kafee-eienaar sommer vir ons een of twee daarvan gegee in plaas van kleingeld. Dis ‘n wonder dat ek nie opgeëindig het met selfs meer stopsels in my tande nie.

Behalwe vir die hare wat op jou ore begin groei, is dit die die seker die duidelikste teken dat ‘n mens self begin oud word: as jy eers begin om nostalgies te raak oor die pryse van jou kleintyd. Halfsent vir ‘n Chappie, een sent vir ‘n Wilson’s toffie, vyf sent vir ‘n pakkie chips. Dis wat ons betaal het in die vroeë sewentigerjare, voordat ons lekker verstaan het van inflasie.

Nou verkoop Betty’s Tea Room een Wilson’s toffie vir 50 sent. Miskien moes ek meer van die goed gekoop het toe ek ‘n klein seuntjie was – bloot as belegging. Oor die laaste dertig jaar of wat het die prys van Chappies en Wilson’s Toffies immers meer gestyg as dié van eiendomme (as jy persentasiegewys daarna kyk, in elk geval).

Maar so van eiendom gepraat: terwyl ek die naweek in Johannesburg was vir my ma se tagtigste verjaarsdagpartytjie, het ek sommer ook vinnig gaan kyk na die huis waarin ons gesin al die jare gebly het. Die plek lyk nog basies dieselfde, behalwe natuurlik vir die hoë tralieheinings (geëlektrifiseerd aan die bokant) wat intussen hulle verskyning gemaak het bo-op die lae steenmuurtjie van my kinderjare. Ma sal verheug wees as ek haar vertel dat die roosboom wat sy altyd so gekoester het (die een naby die voordeur, met die geel rose), in ‘n goeie toestand is. Lyk my die Indiërs aan wie sy verkoop het, kyk mooi na die plek.

Af in die pad is die ou NG Kerk waar ons hele gesin elke Sondag ons plekke ingeneem het. Langs die kerk is ‘n paar tennisbane wat ewe besig was op die tipiese Sondagoggend. Die lede van die tennisklub het dit juis maklik gemaak vir die dominee om ‘n teiken te kies wanneer hy gepreek het oor die mens en sy sondige natuur: nooit hoef hy verder te gekyk het as die tennis-spelers langsaan wat mos eintlik ook op die kerkbanke gehoort het nie!

Vandag is die kerk vervalle en daar’s onkruid en gras wat groei uit die krake op die tennisbaan. Die stryd tussen die twee opponerende belangegroepe het duidelik geen wenners opgelewer nie.

Op met die bult en af aan die anderkant lyk Meville ook heel anders. Ek herken amper nie een van die winkels of restaurante nie. Die Scala haarkappersalon is wel nog waar hy altyd was, net om die hoek op Vierde Laan…ek wonder of ou Fred nog daar is?

Ek ry verby die hoek waar die Melville Swembad destyds was. Laerskooldae het ons sommer afgestap soontoe om te gaan swem in die LO-periodes; deesdae is daar ‘n inkopiekompleks. Skuins-oorkant die pad, waar die Melville Hotel eens gestaan het, is daar ‘n winkel wat beddens verkoop. Asook ‘n Hustler Adult Shop. Praat van vertikale integrasie.

Nie ver van daar af nie is Wespark se begrafplaas. Pa lê ook al meer as twaalf jaar daar, maar ek sal maar anderdag weer na die graf gaan kyk. Dis tyd dat ek koers kry lughawe toe.

‘n Goeie naweek kom tot ‘n einde. Dit was heerlik om al die familie weer te sien. Die ou mense word ouer en die kinders word vinnig groot.

Dis die prys wat jy betaal as jy nie bly waar jou mense is nie: jy sien hulle te min, jy mis uit op baie detail. En af en toe probeer jy opvang, so veel en so vinnig as moontlik. Jou kontak met geliefdes word gereduseer tot ‘n mikrogolf-verhouding.

Ek blaas ‘n borrel: nie te groot nie, maar lekker stewig. Dan blaas ek hard en vinnig uit, tot die ding bars met daai kenmerkende klapgeluid. Lyk my mens verloor darem nooit die slag nie. Ja-nee, dis net soos fietsry. Wat my laat dink: miskien moet ek weer probeer fietsry ook, soos toe ek klein was.

Maar intussen wonder ek steeds oor my groeiende neus.

En kan iemand asseblief vir my sê hoekom is daar nog steeds sente in Suid-Afrika, as jy dan dertig van hulle nodig het om net een Chappie te koop?

Voetstoots van Tonder
15 Oktober 2006

Vir ‘n cool Ma, op haar 80ste verjaarsdag

2006-10-08T19:36:00.000+01:00

Haai Moeder!

Met nog net ‘n week of wat voor Ma se 80ste verjaarsdag, het ek dit maar goedgedink om solank ‘n ou briefie te skryf. Hoe lank vat dit in elk geval deesdae vir die slakkepos om van Londen af tot in Johannesburg uit te kom?

Dis tog jammer dat die email-ding nie so lekker werk daar by die aftree-oord nie. Maar gelukkig weet ek darem ook dat Ma nie heeltemal agtergebly het met ál die tegnologie nie. Dit was byvoorbeeld veral lekker toe ek destyds begin het om teksboodskappe van Ma se selfoon af ook te ontvang.

Hoe cool is dít!

Teksboodskappe is mos hoe ons na sms’e verwys hier in Engeland, Moeder. En dis heel indrukwekkend dat Ma se kleindogters vir Ma geleer het hoe om die goed te stuur. Maar waaroor ek veral dankbaar is, is dat Ma die selfoon se klein knoppies met soveel vaardigheid kan hanteer. Toe hy nog gelewe het, het Pa mos altyd gesê dat die twee van julle jul vingers vir ons stompgewerk het – so ek weet nie regtig hoe kry ma dit reg nie…

Ek wil egter terugkeer na die verjaarsdag toe. En ek besef dat Ma nog altyd trots was daarop dat Ma die dag deel met Ernie Els, maar het Ma geweet dat Evel Knievel en Eminem ook op die 17de Oktober gebore is?

Hoe cool is dít!

Ek moet sê, as ek so kyk na al die mense wat saam met Ma verjaar, weet ek egter nie wat ek eintlik moet dink van die hele “wetenskap” van astrologie nie. Kan dit regtig waar wees dat mense wat op dieselfde dag verjaar, die belangrikste persoonlikheids-eienskappe deel?

Vat byvoorbeeld vir Ernie Els. Die man het so ‘n rustige gholfswaai, Moeder, dat die mense na hom verwys as die Big Easy. Dit lyk nooit asof hy homself bekommer oor enigiets in die hele wêreld as hy op die gholfbaan rondloop nie.

En dis darem maar so anders as Ma, wat altyd bekommerd was oor die kinders, en nagte lank wakkergelê het wanneer ons laat uitbly by partytjies. Vandag is ek jammer oor al die slaap wat ek Moeder gekos het. Maar ek is ook dankbaar vir die besorgdheid, en as ek dalk eendag self kinders het, sal ek dit waarskynlik ook doen.

Ek weet ook nie regtig hoeveel van ‘n ooreenkoms daar tussen Ma en Evel Knievel is nie. Ma weet mos wie hy is? Daai Amerikaner wat met ‘n motorfiets oor rye en rye busse gespring het en homself elke nou en dan in die proses afgeskryf het?

Nie net het ek Moeder nog nooit op ‘n motorfiets gesien het nie, maar Ma het my ook ‘n heel ander benadering tot risiko geleer. Ek sal Ma se woorde altyd onthou: moet tog nie kanse vat nie my kind, gaan deur die lewe met jou oë oop en jou gulp toe…

Dis seker hoekom ek op die ou end ‘n rekenmeester geword het. Dankie daarvoor Moeder. Dis definitief beter as om in busse vas te jaag vir ‘n lewe.

En wat van Eminem? Ek sal Moeder nie blameer as Ma nog nooit van hom gehoor het nie. Die man is ‘n sanger, alhoewel ek nie seker is dat ‘n mens dit sang kan noem nie. Meer spesifiek, is hy ‘n rapper, wat min of meer daarop neerkom dat hy aanhoudend praat oor geweld en allerhande dinge, en dit alles teen die agtergrond van temerige musiek. Alhoewel ek ook nie seker is dat mens dit musiek kan noem nie.

Maar miskien is daar tog ‘n ooreenkoms, want Ma was ook nog nooit op Ma se bek geval nie. Dankie vir Ma se voorbeeld, dit help my nou nog hier in Engeland waar ek dag vir dag moet probeer om myself in ‘n ander taal te handhaaf. Al doen ek dit dan ook in ‘n vrot aksent.

En dan is daar natuurlik ook nog een ander persoon wat saam met Ma verjaar, en dis ekself, Moeder.

Hoe cool is dít!

Uiteraard is daar nie baie mense wat kan sê dat hulle ‘n verjaarsdag deel met enige van hulle ouers nie. Maar ek moet sê, dis nogal lekker, veral as al die tannies van die buurt by Ma kom kuier vir koek en tee op die verjaarsdagoggend en nie een van hulle durf waag om te vergeet dat EK ook verjaar nie. Al daai ekstra persente het my waarskynlik ‘n bietjie van ‘n voorsprong in die lewe gegee.

Self het ek nog nie enige kinders waarvan ek weet nie, en ek kan ook nie seker wees daarvan dat ek ooit sal hê nie. Maar ek verstaan dat ek Ma seker deur heelwat pyn en lyding moes gesit het op Ma se verjaarsdag, al daardie jare gelede. So ek kan maar net om verskoning vra: ek het dit regtig nie aspris bedoel nie!

En wat van die astrologiese ooreenkomste tussen die twee van ons, gegewe dat ons dan saam verjaar? Pa het mos altyd daarvan gehou om te sê dat die kinders seker maar Ma se verstand gekry het, want hy het nog al syne. Maar dis nie waarvan ek praat nie.

Hoe ouer ek word, hoe meer besef ek in hoeveel opsigte ons presies dieselfde is. Partykeer vang ek myself uit dat ek selfs my arms vou soos Ma.

Daar is sommige aspekte wat ek wens ek kon verander – watter kind wil tog presies dieselfde wees as sy ouers, met al hulle nukke en grille? Maar tog sê ek dankie, want ek is seker wie ek vandag is as gevolg van Ma en Pa se invloed oor die jare heen. Dis sekerlik baie meer as net astrologie.

In kort Moeder, ek dink Ma is nogal cool.

Terloops, as ek sê Ma is cool, verwys ek nie na al die tye wat Ma koudgekry het oor die jare heen en ek dan ‘n trui moes aantrek nie. Wanneer iets cool is, is dit in, en in pas met die tye; dis byvoorbeeld min of meer die grootste kompliment wat iemand onder 30 jou kan gee.

So, ter afsluiting, ‘n paar verjaarsdagwense. Mag Ernie Els weer ‘n toernooi of twee wen. Mag Evel Knievel homself nooit weer afskryf teen ‘n bus nie. Mag Eminem bietjie stilbly vir ‘n slag.

En mag Ma altyd cool bly!

Voetstoots van Tonder
8 Oktober 2006

Die Engelse kan maar hulle seëninge tel

2006-10-02T09:01:00.000+01:00

Almal weet dat e = mc2, maar niemand weet wat dit regtig beteken nie. Behalwe miskien vir Albert Einstein, en hy’s dood. En Stephen Hawking, natuurlik, maar dié sukkel ‘n bietjie om lekker te verduidelik.

As ek reg onthou, het my Wetenskap-juffrou my probeer leer dat dit alles iets te doen het met energie en die spoed van lig en, en, uhmmm… watookal. Ook bekend as die Relatiwiteitsteorie. Relatief moeilik, as jy my vra.

Drie minute in die geselskap van ‘n pragtige meisie is relatief kort, maar drie minute in jou baas se kantoor is relatief lank. Een haar op jou kop is relatief min, maar een haar in jou sop is relatief baie. Dis ‘n relatief goeie jaar vir die ekonomie, hierdie: swakker as laasjaar, miskien, maar ten minste beter as die jaar wat voorlê…

Dís die tipe relatiwiteitsteorie wat vir my sin maak.

Van my vriende werk in die beleggingswêreld. Feitlik alles wat hulle doen word gemeet – gewoonlik in relatiewe terme. Party van hulle probeer om een of ander aandele-indeks te klop. Vir ander is dit belangrik om meer geld te maak as wat jy op ‘n bankdeposito sou kon verdien. Die res is tevrede as hulle beter presteer as die firmas waarmee hulle kompeteer.

Met ander woorde dis een of ander relatiewe standaard wat geld, vir almal van hulle.

‘n Portefeuljebestuurder loop ‘n vriend van hom raak wat in dieselfde industrie werk. Is jy gelukkig getroud, vra die kêrel. Relatief tot wat, kom die teenvraag oombliklik.

Dis hoe die meeste van ons ook ons lewens inrig. Dis immers hoekom die Engelse praat van “keeping up with the Joneses”. Maak nie saak hoe goed of sleg dit met ons gaan nie, maak nie saak hoe arm of ryk ons is nie, solank ons net beter doen as ons bure of ons vriende of ons kollegas of ons ouer sussie of ons jonger boetie of ons ouers, toe hulle so oud was soos wat ons nou is.

Of die Joneses – wie op aarde hulle ookal is.

Jy ken mos daai flou grappie van Kallie Knoetze en Mike Schutte in die leeupark toe die Landrover breek en Kallie sy hardloopskoene aantrek. Mike wil hom doodlag want hy weet dat Kallie nie vir die leeus sal kan weghardloop nie, maar ‘n selfvoldane Kallie weet dat hy net vinniger as Mike hoef te hardloop.

Ja-nee, relatiewe prestasie is al wat saakmaak.

Van kleins af word dit by ons ingeprent. Wie staan eerste in die klas? Watter seuntjie of dogtertjie hardloop vinniger as die res? Spring verder? Of hoër? Of teken mooier? Of sing ouliker? Of sê beter gediggies op?

Dit alles is deel van Maslow se hiërargie van behoeftes. Nadat ons uiting gegee het aan dit wat ons nodig het om te oorleef op ‘n basiese vlak, probeer ons voortplant. Daarna kom ons sosiale hunkering aan die beurt (met ander woorde ons wil deel wees van een of ander groep).

Maar die hoogste strewe van alles, is die ego: ons probeer uitstaan binne die groep.

Dis hoekom die ryk mense in die duur huise teen die koppies bly. Dis hoekom Sol Kerzner met die een model en skoonheidskoningin na die ander trou. Dis hoekom Russiese olieboewe die sokkerklubs opkoop.

Dit is die Engelse pers wat my die afgelope maand of wat aan die dink gesit het oor die hele begrip van relatiwiteit. Die laaste paar weke kan jy mos nie ‘n koerant oopmaak nie, of jy sien een of ander berig oor ‘n aansitterige Tony Blair se laaste dae as Engelse premier en die norse Gordon Brown wat hom in alle waarskynlikheid gaan opvolg. Of dalk David Cameron, ‘n japsnoet met rooi wangetjies, as die Tories hulle sin kry.

En almal is in sak en as. Die Arbeidersparty gooi klippe na Cameron se kant toe, want dié is besig om voor te loop in die meningspeilings ten spyte van ‘n skreiende gebrek aan enige duidelike beleidspunte. Net vir ingeval, berei die Konsertawiewe Party hulle voor op die ondenkbare: ‘n vierde agtereenvolgende nederlaag by die stembus, en vyf jaar se regering onder leiding (of moet ek sê lyding?) van ‘n vervelige Skot wat nie weet hoe om te glimlag nie. Intussen veg Menzies Campbell en sy Liberaal-Demokratiese kollegas vir oorlewing.

Dis darem maar erg, né. Die politieke toekoms in Engeland lyk nie lekker nie. En jy het gedink globale verwarming of die toestand van Springbokrugby is ‘n probleem.

Maar daar is natuurlik ook ‘n ander brokkie nuus wat ‘n week of twee gelede redelik wyd gerapporteer is in die Engelse pers, en dit is die kwytskelding van ons eie Jacob Zuma op aanklagte van bedrog. Nie net dit nie, maar ‘n dansende Zuma wat die jillende massas buite die hof opsweep is oënskynlik die enigste kandidaat om vir Thabo Mbeki op te volg wanneer dié se termyn binnekort tot ‘n einde kom.

Fantastiese nuus, as jy my vra. Nou sal niemand in Suid-Afrika ooit weer Vigs kry nie, want die president sê dat jy net moet stort om die probleem te bekamp. En die president se woord is mos wet, nie waar nie?

Maar hier is my vraag. Hoe verduidelik ek vir my Londense vriende dat die politieke landskap in Engeland op die ou end tog nie so erg is as wat hulle daarvan maak nie? Want Gordon Brown is miskien ‘n pateet relatief tot Winston Churchill en Margaret Thatcher, en dis dalk waar dat David Cameron so beginselvas is soos ‘n tweedehandse motorhandelaar.

Maar relatief tot die politieke stand van sake in Suid-Afrika en die toekoms van die presidentskap in die land van my geboorte, dink ek die Engelse kan maar hulle seëninge tel. Hulle kla definitief met die witbrood onder die arm.

Sal iemand asseblief vir die Joneses ook laat weet?

Voetstoots van Tonder
1 Oktober 2006

Dit was elke pennie werd

2006-09-24T23:37:00.000+01:00

Wanneer ek saans kyk na die weervoorspelling op BBC News, kan ek nooit help om te glimlag wanneer die naderende storms gedemonstreer word aan die hand van die staats-uitsaaier se kaart van die Verenigde Koninkryk nie. Nadat Londen die nodige aandag gekry het, word die fokus kloksgewys geswaai via Wallis, Noord-Ierland, Skotland en die Engelse platteland... net om natuurlik op die ou end weer af te sluit met ‘n blik oor Londen.

Wat my veral amuseer, is dat die buitelyne van die Republiek van Ierland telkens gewys word (dit sou redelik moeilik wees om die area heeltemal te vermy, want dit beslaan ongeveer 85% van die eiland waarop Noord-Ierland geleë is), maar dat nie een van die land se stede aangedui word nie. Dis asof die hele plek nog rof en onbeskof is; as mens nie van beter geweet het nie, sou jy dalk kon dink dat Dublin nog nooit ontdek is nie.

Selfs die weerpatrone mis oënskynlik die Ierse Republiek. Die wind en die wolke en die reën verdwyn soos mis voor die son nadat hulle die Walliese hooglande verlaat. Net om ewe skielik weer hulle verskyning te maak, ‘n entjie suid van Belfast.

Dit alles is die Iere se straf daarvoor dat hulle nie deel is van die Verenigde Koninkryk nie.

En ís die mense gesteld daarop! Ek het eenkeer die fout gemaak om ‘n taxi-bestuurder in Dublin se opinie te vra oor die Britse Leeus en hulle kanse in ‘n opkomende wedstryd teen die All Blacks. Net om ‘n verontwaardigde antwoord terug te ontvang in ‘n aksent wat sterk na Guinness geruik het (en nie veel beter geklink het nie): you mean the British and Irish Lions, sir?

Askies, het ek gemompel, ek sal nooit weer die fout maak nie. Voortaan sal ek probeer onthou dat die mense van Ierland wel Iere is, maar dat dié van Noord-Ierland mos eintlik Britte is.

Hoekom, vra jy? Wel, dis ‘n redelike lang storie. Doen jouself ‘n guns en soek onder “Irish conflict” op Wikipedia, die internet se mees omvangryke ensiklopedie. Ongeveer 2,562 verwysing later sal jy besef die lewe is gans en al te kort om die Iere se probleme hier te probeer opsom.

Maar ek moet sê dat ekself na hierdie naweek effe deurmekaar is. Want soos elke self-respekterende man het ek die laaste paar sonskyndae van ‘n heerlike somerseisoen benut deur grotendeels voor die televisieskerm vasgenael te sit en die Ryder Cup dop te hou. En wat ek daar gesien het, het my verstand heeltemal te bowe gegaan: Padraig Harrington en Paul McGinley (van die Republiek van Ierland) was in een span saam met Darren Clarke (‘n Noord-Ier).

En daar was vrede.

(Terloops, die toernooi het in Ierland afgespeel, net so ‘n entjie suid van Dublin – met ander woorde in ‘n omgewing waarvan die BBC se weer-span skynbaar nog nooit gehoor het nie.)

Nie net was daar vrede tussen die Iere en die Noord-Iere nie, maar daar was ook nege ander spanlede wat ewe lekker saamgespeel het. Sommige van hulle was van Spanje, Swede en Skotland, maar die meeste van hulle was Engelse. En nie eers een keer het ek gesien hoe enige van die mense die wapen oplig teen mekaar nie.

Nou vra ek jou met trane in my oë: hoe is dit moontlik dat ‘n kontinent wat bestaan uit soveel lande en tale en kulture, met ‘n onlangse geskiedenis van soveel bittere konflik, so verskriklik lekker kan saamspeel? Waar kom die spangees tussen al die uiteenlopende karakters vandaan? Wat het ‘n flegmatiese Sweed in elk geval gemeen met ‘n voor-op-die-wa Spanjaard?

Ek is nie seker wat die antwoord op al hierdie vrae is nie. Miskien is dit maar net dat die anti-Amerikaanse sentiment deesdae so sterk is, dat dit mense die wêreld-oor verenig.

Maar hoe dit ookal sy, ek het ook nie vir Amerika ondersteun nie. Hoe kan ‘n mens jouself immers skaar aan die kant van ‘n land waar hulle toelaat dat uitgegroeide mans ‘n opgehemelde vorm van touch rugby speel in pantserdrag en kopskerms? Nie net dit nie, maar ek is self mos eintlik ‘n Europeër; skaars driehonderd jaar gelede was my voorvaders tog immers Franse Hugenote en Hollandse skipbreukelinge.

En tog het ek ‘n paar van my welverdiende pondjies op die VSA verwed.

Hoekom, vra jy, as ek dan nie eers wou gehad het dat die klomp moet wen nie?

Wel, ek het gedink die Yanks het ‘n kans, om eerlik te wees. Maar verder het ek ook geweet dat dit ‘n strategie sou wees ingevolge waarvan ek nie eintlik kon verloor nie. Want as my span (Europa) sou wen, kon ek juig en dans en feesvier, en sou hulle verloor, het ek ten minste betaling ontvang in ruil vir my emosionele lyding.

Die res is natuurlik geskiedenis. Die VSA het so ver verloor dat ek eintlik nog ‘n klein bietjie ekstra moes inbetaal op my rampspoedige weddenskap. Praat van geld in die water gooi – amper soos Tiger Woods se joggie wat Sondagmiddag die speler se 9-yster in die water gegooi het by die K-Club se sewende putjie…

Maar dit was heerlik om te sien hoe die Amerikaners die kop vermorsel word. Ek dink selfs hulle vyande in die Midde-Ooste het lekkergekry, daar waar die mense nie eintlik gholf speel nie (jy sukkel blykbaar te veel om uit ‘n sandkuil te kom in dié dele).

Vanuit ‘n finansiële hoek beskou, was dit met ander woorde nie juis ‘n goeie weddenskap van my nie. Maar uit ‘n emosionele oogpunt was dit ‘n fantastiese winskopie. Trouens, dit was elke pennie werd. So suksesvol was die strategie, dat ek voortaan by elke moontlike geleentheid ‘n paar pond gaan verwed teen die Springbokke, die Proteas, Bafana Bafana en Ernie Els – net om seker te maak dat ek darem geld maak as my span of my man dalk die onderspit delf.

En dit was veral goed om te sien dat die Iere en die Noord-Iere so lekker kan saamspeel.

Miskien sal dit beteken dat selfs ‘n instansie soos die BBC ook eendag sal ophou om die bestaan van die Republiek van Ierland op hulle weer-kaart te ontken.

Voetstoots van Tonder
24 September 2006

Die beste jop in die wêreld

2006-09-17T17:40:00.000+01:00

As klein seuntjie het ek altyd gedroom daarvan om ‘n loods of ‘n soldaat of ‘n brandweerman te word wanneer ek eendag groot is. In standerd sewe het die juffrou wat verantwoordelik was vir ons loopbaanvoorligting egter tussenbeide getree en probeer sorg dat elkeen in ons klas gaan leer vir dokter of ingenieur of regsgeleerde. En vir dié wat regtig geen talent gehad het vir enigiets anders nie, was daar altyd die rekenmeestersprofessie.

Vandag is ek redelik dankbaar oor die feit dat ek nooit my drome verwesenlik het en ‘n loods of ‘n soldaat of ‘n brandweerman geword het nie. Loodse moet heeltyd bang wees vir terroriste en vir mense wat Hansie Cronjé van kant wil maak wanneer dié dalk saamvlieg. Soldate het ‘n harde tyd in plekke soos Irak, Afghanistan en die buitewyke van Beiroet. En ek dink nie enigiemand beny die tipiese brandweerman wat teen die trappe van ‘n hoë gebou begin ophardloop nadat ‘n Boeing daarin vasgevlieg het nie.

Nee wat, dan waardeer ek maar eerder my lot as ‘n rekenmeester.

Maar dis darem seker ook nie die heel ergste lot wat daar is om ‘n loods of ‘n soldaat of ‘n brandweerman of ‘n rekenmeester te moet wees nie. Eendag het ek byvoorbeeld ‘n boek onder oë gehad wat die slegste jops in wêreld uiteengesit het. Die een wat my tot vandag toe bybly is die “Before Guy”. Jy weet mos: dis daardie ou met die bleskop en/of die boeppens van wie daar ‘n foto geneem word om te wys hoe sleg mens lyk voordat jy een of ander haargroeimiddel of verslankingsdoepa begin gebruik. Bevorderingsmoontlikhede vir hierdie persoon is daar wel: hy kan dalk eendag die “After Guy” word (maar uiteraard net indien sy hare intussen vermeerder en/of sy liggaamsmassa verminder).

Persoonlik meen ek dat daar ook ‘n paar ander werke is wat nie alte lekker is nie. Dink byvoorbeeld aan daardie kêrel wat heeldag op Oxfordstraat moet staan en ‘n groot kennisgewing vashou wat aandui waar die naaste uitverkoping van derderangse gholf-toerusting of goedkoop pizzas is. Behalwe dat hierdie stomme man die wind en die weer en die wêreld se uitlaatgasse moet trotseer, gaan hy waarskynlik ook binnekort doodgaan van pure verveeldheid.

En wat van die sekuriteitswag wat op die grens van die krieketveld moet sit by ‘n eendagwedstryd, soos ‘n paar maande gelede toe die spanne van Suid-Afrika en Australië amper 900 lopies binne ‘n paar uur gemoker het? Hierdie arme man het die onmoontlike taak om ‘n skare mense wat al hoe uitbundiger en dronker word onder beheer te probeer hou, en dít nogal terwyl die klipharde krieketbal elke paar minute by sy linkeroor verbyvlieg soos wat Herschelle Gibbs nog ‘n ses oor halfby klits. Die ergste van alles is dat hy nie eers mag omkyk om die asemrowende krieket te bewonder nie, want sien, daar’s ‘n job wat gedoen moet word…

Aan die ander kant is daar natuurlik ook hier en daar iemand wat ‘n redelike lekker werk het. Vat byvoorbeeld die ou wat optree as fotograaf vir Sports Illustrated se swemklere-uitgawe: iemand wat min of meer al die byvoordele kan geniet van die tipiese ginekoloog, met redelik min van die nadele. Om alles te kroon, drink hy elke aand teen tjaila-tyd Pina Coladas langs die swembad by ‘n vyfsterhotel in Mauritius.

So kan ek aanhou: ek vermoed byvoorbeeld dat wynmakers en fliek-resensente en supermodelle en sportkommentators en professionele veerpyltjiespelers ook ‘n redelike lekker lewe het.

Nou die dag het ek egter iemand gesien wat REGTIG sy werk geniet. Nie net dit nie, maar hy het verder ook die unieke kombinasie gehad waarvan die meeste bestuurders in senior posisies maar net kan droom, naamlik dat mense duidelik baie van hom gehou het, én dat almal hom terselfdertyd ook ontsaglik gerespekteer het.

Hoe weet ek dat hy so baie van sy werk gehou het?

Dis maklik: hy het nooit opgehou om sy stert te swaai nie.

Ja, dis ‘n hond waarvan ek praat. Maar dit was uiteraard ook nie sommer enige hond nie: dit was die snuffelhond by New York se JFK-lughawe – die vriendelikste beagle wat jy nog in jou hele lewe gesien het. (Terloops, my woordeboek het nie ‘n behoorlike vertaling vir “beagle” nie – dit word gelys as “soort jaghond; spioen; verklikker; diender”. In reaksie waarop ek maar net kan sê: huh?)

Jy kon nie help om van die dierbare gesiggie te hou nie. Terselfdertyd kon jy egter ook die spanning in die lug voel: wat daarvan as hy dalk iets aan my ruik? Waarvoor ruik hy in elk geval? As dit iets soos kokaïene is, behoort ek hopelik veilig te wees, maar sê nou maar dis biltong waarna hy op soek is? Of probeer hy dalk net mense uitvang wat babamelk of lipstiffie insmokkel? En ek wonder hoe ruik ‘n terroris?

Soos ek reeds gesê het, was die beste van alles egter dat die hondjie duidelik besig was om sy werk terdeë te geniet. Miskien was hy maar net effe hoog van al die dwelms wat hy alreeds op hierdie betrokke dag geruik het, of miskien was hy opgewonde om die volgende stukkie vleis op te spoor, maar soveel opwinding en energie en vreugde het ek nog nooit by enigiemand anders gesien terwyl hy besig is met sy dagtaak nie. Hy het definitief nie ‘n hondelewe gehad in die tradisionele sin van die woord nie.

En gebaseer daarop, het ek ‘n aankondiging om te maak: eendag wanneer ek groot is, wil ek ‘n snuffelhond word.

Voetstoots van Tonder
17 September 2006

Effe dik vir 'n daalder

2006-09-10T17:55:00.000+01:00

Gedink ‘n Britse paspoort gaan jou help om vinnig deur Heathrow te kom wanneer jy volgende keer land in Londen?

Dink maar weer.

Nie dat ekself ‘n Britse paspoort het nie, sien. Maar in daai donkergroen boekie wat die Departement van Binnelandse Sake in Kaapstad my destyds gegee het, is daar darem wel ‘n stempel wat sê dat ek heel wettiglik hier in Engeland mag bly tot en met Februarie volgende jaar. Tyd sal leer wat daarna gebeur, maar intussen geniet ek dit nogal om my eie tou te hê wanneer ek by Heathrow opdaag. Trouens, die ry vir UK Residents soos ekself is gewoonlik heelwat korter en vinniger as dié waarin die Britte self moet staan.

Douvoordag wanneer ek rooi-oog en lyfseer by Terminaal 4 opdaag na ‘n lang vlug, is ‘n waggery immers die laaste ding waarvoor ek lus is. So onlangs soos vanoggend was dit derhalwe weer die heerlikste gevoel om by al daai mense van Nairobi, Lagos en Abuja verby te stap, die tou so lank dat die arme drommels heel agter nog nie eers amper die immigrasiesaal kon sien nie. Die tou het ook nie eintlik beweeg nie, want die immigrasie-beampte was te besig met kruisondervraging van die tannie met die groen en rooi kopdoek wat wyd-oog en armswaaiend met hom probeer onderhandel het. En dit het maar gesukkel, onder meer omdat die arme vrou duidelik nie die rooi taal baie goed magtig was nie.

Maak julle reg vir ‘n uur of twee, mompel ek binnensmonds met die kleinste tikkie simpatie terwyl ek mik vir die UK Residents bordjie wat my met ope arms verwelkom. Ek het miskien nie ‘n Britse paspoort nie, dink ek wanneer my groen boekie ‘n minuut of wat later gestempel word, maar ten minste laat die Engelse my redelik tuis voel op ‘n dag soos vandag. Seker ook niks minder as reg nie, met al die belasting wat ek hier betaal.

Intussen staan die tannie met die groen en rooi kopdoek nog steeds hier neffens my, hard aan die verduidelik. Teen dié tyd het sy ‘n klomp vuilerige papiere ook in ‘n handsak gevind en aan die immigrasie-beampte voorgelê vir oorweging. Hy tuur bo-oor sy bril daarna en skud sy kop. Sy skuif haar kopdoek reg en glimlag senuweeagtig. Jy sien net tande.

Ek stap deur, bagasiesaal se kant toe. Wanneer die monitor teen die dak my in die rigting van Belt 7 stuur, besef ek egter dat my tasse nog hoegenaamd nie daar sal wees nie – vandag het ek gans en al te vinnig tot by hierdie punt gekom. Net soos ek verwag het, is daar dan ook skaars ‘n handjievol mense wat rondstaan en wag toe ek uiteindelik by die vervoerband aankom. Groot is my verbasing egter wanneer ek sien dat die bagasiebelt self tot oorlopens toe gepak is, vol van die grootste sakke wat jy nog ooit in jou hele lewe gesien het.

Watter vlug se tasse is dit dan hierdie?

Ek kyk weer op, hierdie keer na die monitor bokant Belt 7 self, en bevestig dat ek wel op die regte plek is. Maar terselfdertyd moet ek ook uitvind dat ons bagasie vandag die vervoerband deel met dié van vlug BA074 uit Lagos, BA082 uit Abuja, BA138 uit Mumbai, BA435 uit Amsterdam asook SN5395 uit Brussel. O ja, asook BA064 uit Nairobi.

Ek dink aan die tannie met die groen en rooi kopdoek en glimlag wrang.

Intussen gaan die vervoerband om en om, maar geen nuwe tasse maak hulle verskyning nie. En jy’t nie ‘n graad nodig om uit te werk wat die probleem is nie: hier’s ‘n klomp sakke op die band wat behoort aan al daai mense uit Nairobi, Lagos en Abuja wat tans nog in die immigrasiesaal se tou staan. En totdat hulle eers Engeland binnegelaat word en hulle tasse kom afhaal, is daar nie plek vir myne om op die belt gelaai te word nie. Met ander woorde ek is nou behoorlik gesnoeker.

Vir wat laat die mense van Heathrow in elk geval toe dat dieselfde vervoerband gebruik word vir die bagasie van nie minder as sewe verskillende vlugte nie? Ek weet die lughawe is besig, maar dis darem effe dik vir ‘n daalder. Skielik wens ek Terminaal 5 was al klaar.

Ek besef ook dat die probleem seker nou erger is as ooit voorheen, met die beperkings op handbagasie wat deesdae so streng is. Daar is doodeenvoudig meer bagasie as ooit wat deur die stelsel moet gaan. Die blerrie terroriste…

Terwyl ek so staan en tob, begin die mense drupsgewys by die vervoerband opdaag. Ek herken een of twee van die aankomelinge verby wie ek in die immigrasiesaal gestap het, ‘n uur of wat gelede. Meeste van hulle is massiewe mense, wat seker verduidelik hoekom hulle tasse so groot en swaar is. Hoe groter die persoon, hoe meer plek en gewig neem elkeen van sy of haar kledingstukke seker ook op, nie waar nie?

Uiteindelik daag die tannie met die groen en rooi kopdoek ook op. Sy stap reguit op die vervoerband af en tel haar sak op – groot en swaar en kleurvol, nes sy.

Wanneer sy met haar trollie verby my stap, sien jy net tande soos wat sy vir my glimlag.

Voetstoots van Tonder
10 September 2006

Praat van Sodom en Gomorra

2006-09-03T06:45:00.000+01:00

Selfs al bly ek al amper vier jaar hier, was ek vir een of ander rede nog nooit in Londen oor die laaste naweek in Augustus nie. En so besluit ek toe verlede week vir die eerste keer in my lewe om die Notting Hill Karnaval by te woon. Dis mos maar wat Londen se mense doen op die langnaweek in Augustus: Maandagmiddag pak dié wat nie vir ‘n paar dae oorgeskiet het Bordeaux toe nie ‘n pelgrimstog aan in die rigting van Wes-Londen.

En nou kan ek ook getuig: met die moontlike uitsondering van daai dag in standerd sewe toe ek ‘n tand gebreek het op ‘n stukke been in my braaivleis-tjoppie, was dit waarskynlik die mees onbevredigende ervaring in my hele lewe.

Om mee te begin, die vervoer. Dit moet seker die enigste plek in Londen wees wat verkeer het dié dag.

Net om dit in perspektief te stel: voordat ek karnaval toe is, het ek eers ‘n vroeë middagete by vriende van my in Surrey bygewoon. Vir die eerste keer in my lewe was die A3 oop, al die pad van Putney Heath af, Roehampton en Richmond verby totdat ek skaars 20 minute later in Surrey stilhou. Vir die eerste keer in my lewe het Engeland se 50 myl per uur spoedbeperking iets beteken van begin tot einde; dit was nogal moeilik om so beheersd te ry – gewoonlik doen die verkeer dit vir my. Vir die eerste keer in ‘n lang tyd het ek selfs gewens dat ek ‘n behoorlike kar het. En vir die eerste keer ooit het ek vroeg by my vriende gearriveer. Die gasvrou het nog nie eers tyd gehad vir make-up aansit nie.

En toe ek ‘n paar uur later terugry dieselfde storie: geen verkeer nie, al die pad terug tot by my woonstel, selfs parkeerplek gekry regvoor my voordeur vir die eerste keer in menseheugenis. Lieflik. Pleks het ek net daar gebly vir die res van die dag.

Maar nee, ek “moet” mos Notting Hill toe. Drome gehad dat ek dalk vir Julia Roberts in ‘n knus boekwinkeltjie met ‘n helderkleurig voordeur sou raakloop. En ‘n verstrooide Hugh Grant wat agter ‘n kuif wegkruip. Dalk selfs ‘n skrapsgeklede danseres of twee, soos in daai prentjies van die Rio Karnaval?

Moenie glo nie: dáái Notting Hill bestaan net in die movies, en definitief nie op ‘n dag soos hierdie nie. As daar hoegenaamd ‘n boekwinkel is, gaan jy hom in elk geval nie sien nie: die eienaars sou die plek al drie dae tevore met houtplanke toegeslaan het om hulle te beskerm teen die aanslae van die massas.

En kan iemand asseblief vir my sê wie daai genie by die London Underground is wat besluit het dat die naaste tube-stasies moes toemaak op die dag – en dit nogal “om samedromming te voorkom”? Ladbroke Grove was gesluit, en Notting Hill Gate het eers sewe-uur die aand oopgemaak (alhoewel dit dalk net in die een rigting was, ek is nie heeltemal seker nie). Dis tog ‘n eenvoudige beginsel van die natuur, net soos die feit dat water afdraand loop eerder as opdraand, dat MEER funksionerende stasies sou help om samedromming te voorkom op die dag, en nie MINDER nie? Of HOE?

Nie net dit nie, maar ek dink daai selfde genie wat besluit het om die stasies toe te maak, is waarskynlik ook die persoon wat gereël het dat daar MINDER beskikbare parkeerplek is in die omliggende gebiede as op enige ander vakansiedag. ‘n Geelstreep in Londen is mos nie regtig ‘n geelstreep op ‘n Sondag of ‘n vakansiedag nie, tensy dit ‘n dubbele geelstreep is. (As voormalige Suid-Afrikaner is dit juis nogal ‘n moeilike ding om gewoond te raak as jy aanvanklik in Londen aankom).

Maar op karnavaldag is ‘n geelstreep egter wel ‘n geelstreep, en glo my, dit word met arendsoë en -kloue afgedwing. Weer eens verstaan ek nie die logika nie: die een dag van die jaar wat daar behoefte is aan meer parkeerplek, maak die mense juis seker daar is minder as ooit.

Die gevolg? Almal moet busry. Wat beteken dat daar omtrent ‘n miljoen busse is wat binne ‘n uur of twee deur ‘n handvol toevoerstrate probeer wurm. Dit laat die oggend se droomrit op die A3 voel soos ‘n ander land, ‘n ander era. Alternatiewelik kan jy ‘n myl en ‘n half of verder loop na die partytjie toe. Wat beteken dat al die mense se vullis oor ‘n groter area versprei kan word.

En wat het ek gesien toe ek uiteindelik in Notting Hill aankom? Skares mense wat aan albei kante van die pad oënskynlik doelloos in drukgange dwaal. Dronkies wat bedel, waarskynlik sakkerollers. Mans wat op sypaadjies staan en hulle self verlig teen winkelvensters (verlig…is dit nie ‘n pragtige eufemisme nie?). Vullis, en baie daarvan. Hordes polisie met neon-geel baadjies, party van hulle op perde. Maar darem nie donkies, soos dié waarna die Suid-Afrikaanse polisiehoof blykbaar nou die dag verwys het nie…

Praat van Sodom en Gomorra.

Die karnaval self het ek nooit gesien nie. Ek het wel ‘n gejil gehoor, asook ‘n paar dromme. Maar na ‘n halfuur se stoei het ek meer as genoeg gehad en laat spaander. As dít dan die waansin is wat mens moet trotseer net om te kan sê dat jy daar was, dan wil ek liewer nie aan die klub behoort nie. Hulle kan die t-hemp ook maar hou.

Indien jy dus volgende jaar in Londen is op die laaste naweek in Augustus en jy het nog nooit die Notting Hill Karnaval bygewoon nie, beloof dit om jou ideale geleentheid te wees.

Jy kan dit weer ‘n keer mis.

Voetstoots van Tonder
3 September 2006

Kom ons verbeter die geskiedenis

2006-08-27T21:54:00.000+01:00

In reaksie op die hele Darrell Hair sage stel ‘n vriend van my voor dat die krieket-annale sodanig aangepas behoort te word dat hierdie skeidsregter se rampspoedige effek op die sport oor ‘n periode van 14 jaar totaal uitgewis word. En ek moet toegee: dis voorwaar ‘n rein gedagte.

Maar dit het my aan die dink gesit: hoekom dan nou stop by Hair? Ons kan darem tog seker die vlerke heelwat wyer sprei as ons eers die geskiedenisboeke begin aanpas om dit te suiwer van beamptes se kwaadwillige invloed op Suid-Afrikaanse sport, nie waar nie?

Wat van Clive Norling, byvoorbeeld? Wie onthou nog hierdie vet Wallieser wat ons die reeks gekos het toe die Springbokke in 1981 deur Nieu-Seeland gereis op die berugte meelbomtoer?

Ja, lesers wat jonger as omtrent 40 is sal seker sukkel om dit te glo, maar daar was ‘n tyd wat die Springbokke nog behoorlike rugby kon speel. Meer nog, hulle was selfs in staat daartoe om die All Blacks af en toe ‘n loesing toe te dien. En dit nogal op die Nieu-Seelanders se eie bodem ook, om alles te kroon.

Miskien het dit iets te doen gehad met die feit dat meeste van die All Blacks se spelers in daardie dae nog in Nieu-Seeland gebore was, en nie op die res van die Suidsee-Eilande nie. Ook nie in Suid-Afrika nie, noudat iemand Greg Rawlinson se naam noem. Hy wat tien jaar gelede nie eers Durban High School se eerste span kon haal nie.

Maar terug by 1981. Lesers wat jonger as omtrent 40 is sal seker nie onthou nie, maar toe die Suid-Afrikaanse span op daardie rampspoedige dag by Eden Park opdaag vir die derde en beslissende toets van ‘n dramatiese toer, was alles op die spel vir die twee spanne met die reekstelling wat staan op 1-1. Nie dat Ray Mordt juis daardeur ontsenu is nie; voor mens jou oë kon uitvee het die man drie drieë gedruk. En jy moes nog letterlik jou oë uitvee in hierdie dae want die wedstryd het vieruur in die oggend (Suid-Afrikaanse tyd) begin – dit was die dae voor spreiligte. (Terloops, vir die voordeel van lesers jonger as 40: Ray Mordt was ‘n vleuel, met ander woorde amper soos Breyton Paulse, net ‘n bietjie groter en sterker.)

Die feit dat die Springbokke daardie dag te staan gekom het teen ‘n gemotiveerde All Black-span sowel as ‘n vyandige skare asook die Nieu-Seelandse Luftwaffe wat gewapen was met omtrent tienduisend meelbomme, was egter nie die grootste uitdaging nie. Die ergste van alles was dat die skeidsregter ook nog alles in sy vermoë gedoen het om seker te maak dat Suid-Afrika nie ‘n kans staan om die wedstryd te wen nie. Ten spyte daarvan het die Bokke ‘n verbete stryd opgesit, en met die telling 22-22 elk na 80 minute het dit sowaar gelyk asof die Suid-Afrikaners teen alle verwagtinge dalk die reeks sou deel.

Maar moenie glo nie, Clive Norling was nog nie klaar met hulle nie. Hy het nie minder nie as nege minute se beseringstyd nodig gehad het voordat hy ‘n vryskop kon toeken teen Robert Cockrell. Omdat hy ‘n voet in die skrum opgelig het, nogal (dit was wel nog teen die reëls in daardie dae).

En toe die Bokke nie vinnig genoeg terugval na Norling se sin nie, verander die man toe sommer die vryskop in ‘n strafskop – én hy gee dit tien treë nader. Op die ou end was Allan Hewson se skop pale toe min of meer ‘n formaliteit. Net om natuurlik direk daarna gevolg te word deur die eindfluitjie.

Eintlik wil ek nie eers regtig daaroor praat nie. En ek vra om verskoning dat ek jou daaraan herinner het.

Persoonlik vermoed ek egter dat Darrell Hair dalk daai dag op die pawiljoen was by Eden Park; as mens kyk na die man se oordeel oor die jare heen dink ek Clive Norling was duidelik een van sy rolmodelle.

Ja-nee, die geskiedenis sal sommer heelwat beter wees as ons ‘n nuwe blaadjie omslaan en hierdie twee here se invloed op Suid-Afrika se sportreputasie geheel en al uitwis. Soos George Orwell destyds gesê het: the past was erased, the erasure was forgotten, the lie became truth. En almal sal heelwat gelukkiger wees in die proses, wil ek byvoeg.

Die enigste vraag wat nou oorbly is dit: moet ons dalk oorweeg om nou ook dieselfde te doen met Jake White?

Voetstoots van Tonder
27 Augustus 2006

Hoe ruik triasetoon triperoksied?

2006-08-20T19:14:00.000+01:00

BA Baracus was sonder twyfel een van my gunsteling televisie-karakters van alle tye. Hierdie lid van die A-Team kon mos feitlik enigiets doen: hy was groot en sterk en hy het altyd ‘n plan gehad. Gee die man ‘n tou en twee stukkies kougom, en hy blaas die vyand se vesting op vinniger as wat Macgyver ooit sou kon droom. Chuck Rogers se gat.

Maar daar is een ding waarmee BA Baracus wel gesukkel het, en dis vlieg. Die een oomblik lyk hierdie blok van ‘n man nog asof hy eiehandig die hele All Black-voorry kan aanvat, en kort daarna kerm hy soos ‘n babatjie wanneer hy in ‘n vliegtuig moet klim. En dit was twintig jaar gelede: ek wonder wat hy deesdae sou sê, noudat daar elke keer ‘n kans is dat een van Osama Bin Laden se trawante ook nog langs hom kan eindig op ‘n vlug oor die Atlantiese Oseaan.

BA se noemnaam was natuurlik kort vir “Bad Attitude” – en ek dink dis nogal ‘n goeie alternatiewe naam vir British Airways ook. En dis juis aan BA Baracus wat ek gedink het toe ek ‘n week of wat gelede ‘n vliegtuig bestyg het om ‘n inter-kontinentale reis op die Bad Attidude lugdiens terug Londen toe aan te pak, skaars drie dae nadat die nuutste rondte opwinding by Heathrow aangebreek het. Die rede was nie net die feit dat ek so min lus was vir die vlug nie, maar wel die kwaai antie wat voor my in die tou gestaan het by sekuriteit en ‘n bietjie soos BA Baracus gelyk het.

Nee, sy was nie swart en gespierd met ‘n baard en ‘n Mohican-haarstyl nie. Maar sy het wel al die juwele in haar besit tegelykertyd om haar nek gedra, net soos BA Baracus van ouds. Of so het dit gelyk, in elk geval; ek vermoed dit was dalk net haar truuk om verby die streng beperking op handbagasie te kom. En dis ‘n slim plan: daai sekuriteits-eksperts by Heathrow wat intussen besluit het dat ‘n rekenaarsak mag saamvlieg in die kajuit (maar nie ‘n standaard-aktetas wat ‘n duim of twee groter is nie) het immers nog nooit ‘n verbod op verloofringe, borsspelde en hangertjies aangekondig nie.

Daar was in elk geval nie plek in die tannie se handbagasie vir enige juwele nie: dié was gans te vol van al die sepies en sjampoe wat sy die vorige dag uit die hotel se badkamer gegaps het. En dit was nogal interessant om te sien hoe sy keel opsit toe die mense amper hierdie komplimentêre items by haar konfiskeer. Op die ou end het sy haar sin gekry en sy kon meeste daarvan saamvat, maar nie voordat die wag eers sorgvuldig al wat houer is oopgemaak en daaraan geruik het nie.

Ek kon nie help om te wonder waaroor die kêrel dink terwyl hy so staan en snuif aan botteltjie vir botteltjie met ‘n uitdrukking van groot konsentrasie op sy gesig nie. Was hy en al sy trawante in die laaste paar dae op ‘n crash course sodat hulle nou skielik weet presies hoe ruik triasetoon triperoksied en ander vloeibare plofstowwe? Ek dink nie eers hulle sal die tipiese Blou Bul-ondersteuner, wat elke Saterdag sy nartjies met Klipdrift inspuit, by Loftus Versveld se hekke kan uitvang nie…

Hoe dit ookal sy, die antie met die humeur en die juwele en die gratis koekie seep was een van die gelukkiges. As sy byvoorbeeld uit Londen gevlieg het (eerder as terug soontoe), sou sy natuurlik glad nie weggekom het met enige vloeistowwe in haar handbagasie nie. ‘n Vriendin vertel my byvoorbeeld dat haar duur ontwerpers-lipstiffie hierdie week by Heathrow gekonfiskeer is.

Bid jou aan: lipstiffie! Wat dink hulle wou die stomme vrou daarmee doen? Die vliegtuig skaak en die kaptein dwing om Kaïro toe te vlieg – anders doen sy netnou die man se lippe? Of dalk meng met een van haar mede-passasiers se moedersmelk (wat een van die dae seker net in die oorspronklike houer sal kan saamvlieg – mits ‘n wag vooraf daaraan proe) en die hele vliegtuig opblaas? Ek dink nie eers hierdie vriendin van my weet hoe spel ‘n mens El Kyda nie (sy is blond). Of Al Qaeda. Watookal.

Maar dis die inkonsekwentheid wat my die heel meeste pla. Op die een vlug mag jy nie lipstiffie saamdra nie, op ‘n ander een kom jy weg met sjampoe. ‘n Rekenaarsak is OK, ‘n aktetas nie. Maar die rekenaarsak is ook net aanvaarbaar solank jy hom nie regtig gebruik nie: sodra jy die ding volgepak het, is hy te breed om aan die maksimum spesifikasies te voldoen.

Eet jou vliegtuigkos met ‘n plastiekmes, maar in die besigheidsklas-sitkamer is daar langsteel-sjampanjeglase. Maar het jy al gesien hoeveel skade ek kan aanrig met een van dié as ek die ding eers gebreek het en in die lug begin rondswaai? En wat van daai pen van my wat hulle nog nooit gekonfiskeer het nie – dis immers ‘n baie gevaarliker potensiële wapen as enige naelknippertjie?

Moet my nie verkeerd verstaan nie, ek weet die mense doen net hulle werk. Ek dink net nie hulle base dink aldag ewe mooi voordat hulle die reëls aanpas nie. En ek wed jou dis nie meer baie lank nie, dan’s ons terug waar ons ‘n paar weke gelede was, met al die ou “normale” handbagasie-reëls. Tot daar weer een of ander voorval is, dan begin ons van voor af.

Dink jy in elk geval die tipiese terroris is simpel? Hoekom sal hulle nou probeer toeslaan en die kans staan om uitgevang te word terwyl almal so verskriklik paranoïes is? Ek vlieg môre weer, en ek sien uit na die vlug. As dit ooit waar was dat dit veiliger is om te vlieg as om in jou kar te klim en rond te ry, dan’s dit juis nou.

Nie dat BA Baracus noodwendig daarmee sou saamstem nie. Want soos die man tereg eenkeer opgemerk het: as vlieg dan wel veiliger is as ry, hoekom rus hulle nie motorvoertuie uit met valskerms nie?

Voetstoots van Tonder
20 Augustus 2006

Erger as die doodstraf

2006-08-13T04:02:00.000+01:00

Dis inderdaad wonderlike nuus dat die Britse geheimediens verlede week in staat was om ‘n grootskeepse terreuraanval te verhoed in die lugweë tussen Engeland en Amerika. Die groot vraag is egter wat hulle nou gaan doen met die twintig vermeende terroriste wat op hierdie opwindende dag gearresteer is. Persoonlik hoop ek van harte dat die bende nie lewenslank in ‘n maksimum sekuriteit-gevangenis gehou gaan word nie; dit sal ook nie eers help om die doodstraf terug te bring vir hulle nie.

Nee wat, die swerkaters verdien om veel meer gemartel te word as dit.

My voorstel is dat hulle die mense opsluit in ‘n lughaweterminaal êrens. Verkieslik een wat betreklik vervalle en klaustrofobies is, met ‘n lae dak en slegte lugversorging, soos Heathrow se Terminaal 2 en 3. So kan die blikskottels hopelik ‘n idee kan kry van hoe dit voel vir die tipiese passasier wanneer sy of haar vlug vir ‘n onbepaalde periode vertraag is.

Laat die klomp vir ure lank toustaan. Gee vir hulle die versekering dat dit nie meer te lank behoort te wees nie indien hulle dalk begin vrae vra, maar maak seker dat jy hulle so oningelig as moontlik hou. Blameer ‘n besigheidsmodel ingevolge waarvan jy meer kaartjies vir elke vlug verkoop as wat daar sitplekke op die vliegtuig is. Maak asof dit die normaalste ding op aarde is.

Stuur die mense om ‘n bietjie belastingvrye inkopies te doen, net om hulle aandag van die situasie af te trek. Gee vir hulle ‘n keuse tussen ‘n klomp onnodige produkte waarin hulle nie regtig belangstel nie. Dring aan daarop dat hulle ten minste een botteltjie oorpryste parfuum aanskaf, plus ‘n vieslike Hermes-das of twee. Asook natuurlik ‘n arbitrêre boek van John Grisham waarvan hulle in elk geval nooit meer as die eerste twintig of dertig bladsye gaan lees nie.

Moet hulle nie uithonger of ryswater voer nie: dwing hulle om vliegtuigkos te eet. Met plastiek-eetgerei wat ombuig wanneer jy probeer om dit te gebruik. Laat hulle kies tussen chicken & beef. Maak seker dat hulle eerste keuse nooit beskikbaar is nie.

Wys dan vir hulle ‘n fliek, en wel op ‘n skerm wat nie veel groter is as ‘n sigaretboksie nie. Gee vir hulle oorfone waarvan die konneksie net werk as jy die kabel heeltyd na die een kant toe trek. Onderbreek die rolprent elke vyftien minute met ‘n belangrike aankondiging van die kaptein. Skakel die stelsel af en konfiskeer die oorfone twintig minute voor die einde van die fliek, net wanneer die romantiese held dit regkry om uiteindelik aan die beeldskone prinses se been te vat en almal wonder waar dit alles gaan eindig.

Moenie vir die mense beddens gee nie: laat hulle sit en slaap op stoele wat kleiner is as die goedkoopste sitplekke in een van die West End se oudste teaters. Skop hulle elke nou en dan van agter af net wanneer hulle begin dut. As dit hulle nie wakker hou nie, organiseer ‘n baba of twee in die nabyheid wat die hele nag lank skree.

Klim elke nou en dan oor hulle om toilet te gaan. Stop hulle egter wanneer dit hulle beurt is om die geriewe te gebruik; oortuig hulle dat dit in die belang van hulle eie veiligheid is om te wag – die kaptein sê so. Gee uiteindelik die groen lig ‘n halfuur later, en laat hulle dan ‘n toilet gebruik wat kleiner is as die gemiddelde council flat se besemkas.

So kan ek aanhou, maar ek dink jy kry die prentjie.

Die belangrikste van alles is egter dat jy die hele groep terroriste op die ou end laat registreer vir ‘n lojaliteitskema. Vertel vir hulle met groot genoegdoening van al die lugmyle wat hulle verdien het wanneer die hele petalje eers klaar is. Verduidelik hoe dit werk: indien hulle bereid is om die hele proses nog sowat vyftien keer te herhaal, sal hulle kwalifiseer om dit nog eenmaal te doen – dié keer heeltemal gratis.

As dít hulle nie vir eens en vir altyd afskrik van hulle bose aktiweite nie, dink ek nie enigiets sal nie.

Voetstoots van Tonder
13 Augustus 2006

DA! is nie meer daar nie

2006-08-06T04:08:00.000+01:00

In hoeveel plakkershuise was jy al in jou lewe? Ek moet bieg dat ekself nog nie baie van hulle besoek het nie, maar ‘n paar weke gelede het ek dit wel gedoen. Op die hoofstraat van Kensington, van alle plekke.

Dit was inderdaad ‘n plakkershuis met ‘n verskil. Skuins-oorkant die Royal Garden Hotel, daar waar die Springbokke gereeld tuisgaan wanneer hulle in Londen is vir hulle jaarlikse nederlaag teen die Engelse Rosies op Twickenham, is daar naamlik ‘n vervalle ou gebou wat ‘n hele paar jaar al leegstaan. Die vet weet hoekom: die eienaars se verlies aan huurinkomste uit ses onbesette vloere in hierdie gesogte area moet seer sekerlik miljoene beloop.

Net soos my ma my altyd geleer het dat ‘n mens nie jou kos moet mors nie, is daar dan ook ‘n groepie kunstenaars wat een mooi dag besluit het dat spasie soos hierdie ten alle koste benut moet word – al moet hulle dan ook by die plek inbreek. Wat hulle natuurlik toe weldra gedoen het. Alhoewel die voorbok, ‘n argitektuurstudent genaamd Simon McAndrew, daarop aandring dat dit nie inbraak was nie: hy het maar net eendag toevallig teen die stellasie aan die buitekant van die gebou uitgeklim en per abuis ‘n oop venster gevind. En siedaar.

Maande later het vier van die groepie nog steeds die boonste paar verdiepings van die gebou geokkupeer; intussen het hulle verder ook ‘n galery vir opkomende kunstenaars op die grondvloer oopgemaak. Die kommissie wat hulle gehef het wanneer iemand ‘n kunswerk gekoop het, was presies gelykstaande aan die huuruitgawes, met ander woorde niks, nul, gratis, nie eers ‘n appel of ‘n ei nie.

Die hele projek – dis nou as jy na ‘n plakkerskamp kan verwys as ‘n projek – het bekendgestaan as DA! SQUAT. Maar moenie toelaat dat dit jou afsit nie, dit het niks te doen met Tony Leon en sy Demokraties Alliansie nie, die plek se naam is bloot ‘n afkorting vir Direct Access, Space Quietly Utilised, Artistically, Temporarily.

Toe ek die dag by die galery instap, was die reuk die eerste ding wat ek opgelet het, daai effense mufreuk wat mens kry wanneer jy ‘n ou kelder binnetree. Die reuk van ou boeke in die donker. Die klam reuk van ‘n dromerige verlede. Is dit hoe ‘n snuf in die neus ruik?

Maar toe tref min of meer 6,000 desibels se musiek my en ek word met ‘n skok teruggebring na die naakte werklikheid. Wat se liedjie is dit daai, skree ek vir Simon. Hy check sy ipod wat aan die luidsprekers gekoppel is; dis inderdaad ‘n plakkershuis met ‘n verskil hierdie. Of luister die mense in Khayelitsha ook deesdae so na hulle musiek? Ek vermoed hulle doen waarskynlik. Dis die Mozzarella Swastikas deur ‘n “sanger” genaamd Adam Green, roep hy terug, grynslag op die gesig. Hoe sjarmant, dink ek. Ek moet tog onthou om nooit dié CD te koop nie.

Ek stap rond en verkyk my aan die kuns. Ek hou veral van ‘n stuk wat lyk soos ‘n verrinneweerde vlieër, gemaak uit ‘n paar ou fotorame en ‘n geskeurde sykous. Intussen staan Simon McAndrew by die galery se voordeur en deel pamflette uit aan die mense wat verby “sy” galery loop. Hy nooi hulle uit na die fliek wat vanaand daar gewys gaan word, sowel as volgende week se “privaat” uitstalling.

Voor ek waai, praat ek vir ‘n wyle met hom. Hy bevestig dat hulle plakkery onder meer as ‘n protes-aksie teen vermorste spasie geïnterpreteer behoort te word, en hy vertel my van die uitsettingsbevel wat die gebou se eienaar (‘n versekeringsmaatskappy) teen hulle laat uitreik het. Nie net dit nie, maar die regter in die distrikshof het nog gelas dat hulle £5,000 se koste ook moet betaal. Daar’s ‘n bak vol kleingeld by die voordeur, alle donasies is welkom. Plakkers is hulle miskien wel, maar hulle is eerbare plakkers, vas van plan om die skuld te betaal.

McAndrew aanvaar dat hulle dae in die gebou getel is, die balju kan enige dag opdaag om hulle uit te skop. Die skrif is aan die muur, net soos wat dit letterlik aan die binnekant van die galery is (alhoewel dit in daai geval veronderstel is om ‘n kunswerk te wees: ‘n collage boodskappe getiteld “30 dinge wat minder vervelig is as teken”).

Wat gaan julle dan doen, wil ek weet. Sal maar sien, kom die antwoord, Londen is vol leë geboue. Dis goed om te weet dat ‘n winsgewende besigheidsmodel soos hierdie nie sommer netso gaan uitsterf nie…

Ek groet die man en wens hom sterkte toe. Op pad uit gooi ek my pennies in die bak by die deur.

En toe, ‘n week gelede, toe ek weer daar verbystap, is DA! weg, die groot glasdeure weggesteek agter ‘n klomp onooglike houtpanele wat ek nog nooit voorheen gesien het nie. Ek bel vir Simon McAndrew (ons het nommers uitgeruil toe ek hom die dag ontmoet het) – hy’s ‘n plakker wat nie net ‘n ipod het nie, maar ‘n selfoon ook. Asook sy eie webtuiste, noudat ek daaraan dink, selfs al het hy dan ook nie ‘n fisiese blyplek van sy eie nie…

Die balju was toe Dinsdag daar, sê Simon vir my, daar sou geen punt wees om teen te stribbel nie. Was blykbaar heel hoflik, het geduldig gestaan en wag terwyl hulle al hulle besittings uitgedra het op die sypaadjie. Dit alles het amper vier ure gevat.

En wat nou? Die council het vir hulle akkommodasie gegee, ‘n woonstel in Ladbroke Grove. Darem maar ‘n beskaafde klomp, die Engelse, besef ek opnuut. Maar dis net tydelik. So hy moet wikkel, en nog ‘n gebou vind waar hulle volgende kan plak. Om waarskynlik van voor af uitgegooi te word, ‘n paar maande later, dink ek. Tog interessant om te sien hoe party mense lewe.

Klink dit nie vir jou ook redelik opwindend nie? Indien wel, kan jy altyd by die groepie aansluit.

Laat my weet as jy belangstel: ek het nog steeds McAndrew se telefoonnommer.

Voetstoots van Tonder
6 Augustus 2006

Wat op aarde doen ‘n astro-fisikus?

2006-07-30T13:13:00.000+01:00

Jy sal nooit raai wat ek laas Vrydagaand omstreeks middernag gedoen het nie. Moenie worry nie, sensitiewe kykers hoef nie hulle oë toe te hou nie; selfs die kinders kan ook maar verder lees.

Ek het debat toe gegaan. De-wat, hoor ek hoe vra die mense. Jip, de-bat. In Kensington Gardens nogal, van alle plekke. By die Serpentine Galery.

Weet nie wanneer laas jy in dié wêreld ‘n draai gemaak het nie, maar die mense het mos annerdag ‘n yslike groot lugballon daar staangemaak as ‘n semi-permanente struktuur vir die volgende maand of wat. Lyk soos ‘n massiewe gloeilamp wat oor die park staan en glim wanneer jy laat in die aand verby ry in die nagbus. Word gebruik vir allerlei gebeurtenisse terwyl die somer met ons is, vertonings, uitstallings, konferensies, partytjies en dies meer. En debatte. Of, om meer spesifiek te wees met betrekking tot laas naweek, ‘n 24-uur praatsessie tussen ‘n klomp kunstenaars, filosowe en ander weirdo’s. Sesuur Vrydagaand afgeskop, sesuur Saterdagaand eers weer halt geroep. Goeie plek vir ‘n debat, in elk geval, nie meer as ‘n katspoegie van Speakers’ Corner af nie.

Die voorsitters van die hele spulletjie, die manne wat vir ‘n hele nag en ‘n hele dag lank rondgesit en vrae gestel het aan 65 van hulle heel beste vriende, was twee here by name Rem Koolhaas en Hans Ulrich Obrist. Ironies, nie waar nie. Reël ‘n marathon-debat in sentraal Londen, en dan kry jy twee mense wat gebroke Engels praat met ‘n swaar aksent om die ding te lei. Maar op die ou end is dit seker maar tekenend van die Londen van vandag: hier’s in elk geval meer uitlanders as mense; al die Engelse wat nog nie afgetree het in Provence nie, is in Duitsland waar hulle wag vir die voetbalseisoen om te begin sodat hulle hul sokkerboef-aktiwiteite kan hervat.

Koolhaas is die Hollandse argitek wat verantwoordelik was vir die lugballon-struktuur waar die hele geleentheid afgespeel het. Obrist is ‘n kunskenner en kurator uit Switserland. En die res van die sprekers was ‘n mengelmoes mense uit die kreatiewe wêreld; behalwe vir Damien Hirst en Doris Lessing het ek nog nooit voorheen gehoor van enigeen van hulle nie.

Toe ek middernag daar instap, is dit die beurt van Richard Wentworth, Marcus du Sautoy en Pedro Ferreira om die podium in te neem. Wentworth is ‘n beeldhouer, du Sautoy is ‘n Professor in Wiskunde, Ferreira is ‘n astro-fisikus. En waaroor gesels die mense?

Oor niks besonders nie, om heeltemal eerlik te wees. Wat het jou tipiese beeldhouer in elk geval te sê vir die gemiddelde wiskundige of astro-fisikus? As ek hoegenaamd ‘n idee gehad het wat dit beteken om ‘n astro-fisikus te wees, het ek dalk self probeer om dié vraag te antwoord. Persoonlik vermoed ek dat ‘n astro-fisikus waarskynlik min of meer dieselfde doen as ‘n konsultant of ‘n direkteur. Met ander woorde nie verskriklik baie nie, maar dit klink redelik belangrik.

Hulle praat oor die verwantskap tussen vrees en obsessie. Hulle filosofeer oor die skoonheid opgesluit in mislukking. Hulle bespreek hulle gunsteling priemgetalle. Ek gaap en kyk om my rond na die res van die gehoor. Watse tipe mens gaan in elk geval na ‘n debat toe, middernag op ‘n Vrydagaand? Dis nou behalwe vir normale mense soos ekself, natuurlik…

Ek tel die toeskouers: daar’s omtrent 120 van ons. Langs my sit ‘n brandmaer vrou met ‘n zebra-gestreepte langbroek en ‘n sonbril; sy herinner my aan Fransie Geringer. Waarvoor die sonbril, wonder ek, dis laat in die nag? Skuins voor my is ‘n man met uitpeeloë wat lyk soos Lyle Lovett. En hy dra hoed – hoekom? Aan die ander kant van die vertrek is ‘n verwagtende vrou met ‘n groen tent vir ‘n rok. Teen dié tyd behoort jy lankal aan die slaap te wees, dink ek, wat van die arme baba wat besig is om blootgestel te word aan al hierdie snert!

Drie ure en nege sprekers later het ek genoeg pret gehad vir een aand. Ek besluit om te verkas. En dit was aand en dit was môre en dit was die volgende dag. Die res van die naweek is ek moeg – is dit omdat ek laat in die bed gekom het? Of is dit die vervelige gesprekke wat my so uitgeput het?

Maar hoekom het ek dan gegaan, wil jy weet. Vir wat het ek vyftien pond betaal om te sit en luister hoe gesels ‘n klomp mense van wie ek nog nooit gehoor het nie oor onderwerpe waarin ek glad nie belangstel nie, terwyl ek reeds in die bed kon gewees het, vra jy. Goeie vrae, dié.

Ek is self nie so seker nie. Uit nuuskierigheid, miskien, want ek het in die koerant gelees van die geleentheid en ek wou sien hoe dit werk. Of dalk maar net uit pure verveeldheid, en ek sukkel in elk geval om te slaap in hierdie hitte. Moontlik het die gloeilamp-effek van die helder-verligte lugballon my maar net aangetrek, soos ‘n mot na ‘n kers.

Maar op die ou end dink ek eintlik dat ek maar net gegaan het omdat ek kon. Soos ‘n hond wat… jy weet mos.

Ja-nee, dis die tipe ding wat jy kan doen as jy jouself in ‘n plek soos Londen bevind, middernag, op ‘n Vrydagaand, as jy niks anders aan het nie, en jy weet daar’s ‘n klomp weirdo’s om die draai van jou af wat besig is om nonsens te praat oor niks besonders nie.

So, dalk sal ek selfs volgende jaar weer gaan as hulle nog een van dié goed reël.

Miskien moet ek in die tussentyd maar net seker maak presies wat doen ‘n astro-fisikus.

Voetstoots van Tonder
30 Julie 2006

Die Engelse en hulle reëls

2006-07-23T20:52:00.000+01:00

Wat op dees aarde is dit met die Engelse en hulle obsessie met die vervoer van beeste? Feitlik elke keer wat die sonnetjie sy kop uitsteek agter die wolkbank oor Groot-Brittanje, waarsku al wat koerant is mos dat dit ingevolge die regulasies te warm is om vee te verskuif op die tubes en die busse.

So what? Mense wat klippe gooi, bly nie in glashuise nie; as jy aan hoogtevrees ly, behoort jy nie valskermspring as ‘n sportsoort te kies nie, en sover ek weet het g’n plaasdier enigiets verloor op die London Underground nie.

Of het jy al ooit iemand gesien wat met ‘n bees opdaag by Leicester Square en vra vir twee kaartjies op die Piccadilly-lyn, Heathrow toe? Afgesien van enigiets anders, gaan jy redelik sukkel om jou metgesel by die roltrappe af te kry; dit gaan byvoorbeeld ‘n neukery afgee wanneer mense probeer verbysteek en Blommetjie die Koei se is nie in staat om ver genoeg regs te hou vir haar boude om uit almal se pad te bly nie.

Maar dis wel nogal interessant dat die Health & Safety reëls in hierdie land – wat so verskriklik baie te sê het oor minimum temperature, en selfs reguleer hoe hoog ‘n mens teen ‘n leër mag uitklim voordat jy ‘n stellasie moet laat bou wanneer jy wil hê dat ‘n gloeilamp vervang word – so tjoepstil is oor die hitte. En dit gaan nie net oor publieke vervoer nie: wanneer die hoogsomer so stomend raak dat selfs die treinspore begin smelt, moet jy ook maar net opsnork in jou warm kantoor. Ja-nee, lugverkoeling is voorwaar ‘n voorreg in Engeland en geensins ‘n reg nie. As jy wil, kan jy verlof insit en by die huis verder gaan ly, maar die regulasies gaan jou g’n niks help nie.

Toe die lugverkoelingstelsel in ons kantoor verlede week inkonk en ek uitvind van Health & Safety se doodse stilswye in hierdie verband, het dié stukkie “logika” my so ontstel dat ek in ‘n hewige argument met my baas betrokke geraak het oor die Engelse en hulle simpel reëls. En ek weet nie of dit die hitte was wat hom ook aangetas het nie, maar ek dink nie die man het dit met die nodige diplomasie en grasie hanteer nie; sonder om te aarsel, het hy my reguit hel toe gestuur. Ek het nogal uitgesien na die trip: ek’s redelik seker dat dit dáár heelwat koeler sou wees as wat dit dié betrokke middag in Londen was.

Uiteindelik het ek besluit om die kantoor te verlaat en gym toe te gaan; daar het ek toe maar in die sauna gaan sit totdat ek op die ou end genoegsaam afgekoel het.

Intussen is een van die dames wat saam met my werk swanger. Die anderdagmôre stap die man van HR by haar kantoor in met ‘n vraelys wat hy oënskynlik van Health & Safety af kom. Is daar dalk blootstelling aan verbode chemikalieë of gifstowwe wat enigsins ‘n nadelige uitwerking kan hê op die ongebore kind, wil hy onder meer weet. Ek hoop regtig nie so nie – maar wat van die res van ons? Is daar dan niemand wat omgee oor al die lewensgevaar waarin ek myself dag vir dag in die kantoor bevind nie? Wat van my baas en sy gereelde effek op my bloeddruk?

Dit het egter geheel en al die koek gevat toe ek nou die dag lees oor die lot van die Stockwell-skerpskutters, ja hulle wat ‘n jaar gelede verantwoordelik was vir die onnodige dood van ‘n onskuldige jongeling uit Brasilië. Aanvanklik het dit mos gelyk asof niemand aan die pen gaan ry vir hierdie ligte misverstandjie nie, maar toe kom dit op die lappe dat die verantwoordelike partye hulself dalk tog in die warm water kan bevind… en dít op grond van die Health & Safety regulasies.

Praat van die Engelse en hulle subtiele sin vir humor. Dis met ander woorde geen probleem as jy van jou arbeiders verwag om in te kom werk toe in ‘n bus of ‘n tube waar die temperature styg tot 40 grade Celsius of meer nie, en die kantoor se lugverkoelingstelsel kan ook maar breek sonder dat jy nodig het om iets vir hulle te doen. Maar skiet per ongeluk iemand dood in die uitvoering van jou pligte, en daar is wel ‘n kans dat jy dalk net te ver gegaan het in die aantasting van sy of haar gesondheid en veiligheid.

Dankie tog daarvoor, dit alles behoort my heelwat lekkerder te laat slaap vanaand. Behalwe dat ek op die dood nie aan die slaap kan raak nie.

Dis net te bleddie warm.

Voetstoots van Tonder
23 Julie 2006

Salig is dié wat niks weet nie

2006-07-16T13:59:00.000+01:00

Italië het miskien voetbal se Wêreldbeker ingepalm, maar Suid-Afrika sit vandag met iets veel beter: die wêreldkampioen haarkapper, aldus ‘n koerantberig wat ek verlede week raakgelees het. Dink so daaraan: voetbal is miskien ‘n redelik internasionale sport met deelnemers van feitlik regoor die aardbol, maar dit sal nooit as te nimmer kan kers vashou by haarkappery nie.

Vat Antarktika, byvoorbeeld, ‘n plek is waar dit redelik moeilik is om ‘n sokkerwedstryd aanmekaar te slaan. Om mee te begin, gaan jy sukkel om genoeg mense bymekaar te kry vir twee spanne asook drie beamptes en iemand om halftyd die lemoene aan te dra, laat staan nog die toeskouers. Behalwe daarvoor is dit in meeste dele van die kontinent ook nie maklik om ‘n voetbalveld se wit buitelyne raak te sien nie. Dit alles dra by daartoe dat hulle in 2010 waarskynlik weer nie gaan kwalifiseer vir die Wêreldbeker-toernooi nie.

So kan ek aangaan. In die Sahara is daar nie genoeg gras vir ‘n voetbalveld nie, in Nieu-Seeland reën dit te veel en in Mosambiek is al die stadions wat daar voorheen was vir geruime tyd nou al vol landmyne geplant. So kan ek aangaan; die punt is bloot dat voetbal nooit regtig ‘n volwaardige internasionale sport sal kan wees nie.

Maar haarkap… daar is nou vir jou ‘n ander storie. Feitlik almal van ons het immers hare, en dit groei gedurigdeur, elke oomblik van die dag en nag. Teen die tyd wat jy hierdie skrywe klaargelees het, liewe leser, gaan jou eie hare derhalwe effe langer wees as wat dit tans is (dis nou tensy jy moontlik Zinadine Zidane is, wat ek vermoed heel waarskynlik nie die geval is nie). En dink net hoe gereeld moet jy jou hare sny, waar jy jouself ookal bevind in die wye wêreld – ja, selfs al is dit dan ook in Antarktika of Mosambiek.

Dit is hoekom die storie van Xoli Ntshilinga my so beïndruk het: beide die BBC en The Times het verlede week berig hoe hierdie 40-jarige haarlose haarkapper uit die Transkei as kampioen uit die stryd getree het in die Wêreldkampioenskap vir Haarkappers wat onlangs in Moskou gehou is. Of moet ek eerder na hulle verwys as haardoeners?

Ek kon nie help om te wonder nie: hoe werk hierdie kompetisie? Kyk hulle wie kan die meeste mense se hare sny binne sê maar dertig minute, amper soos in die geval van die internasionale skaapskeerkampioenskappe? Gaan dit dalk eerder oor uithouvermoë, met deelnemers wat vir periodes van 24 uur of langer onophoudelik met kam in die een hand en knipper in die ander staan en werskaf? En hoekom word dit alles nie regstreeks op SkySports uitgesaai nie?

Hoe dit ookal sy, ‘n wêreldkampioen is ‘n wêreldkampioen, en daarom was ek aanvanklik heel trots toe ek lees van Xoli, veral in hierdie dae wat die Springbok in sak en as verkeer. Maar tog het ek besluit om bietjie navorsing te doen. En groot was my ontnugtering toe ek op die ou end uitvind dat onse Xoli nie regtig as algehele wenner van die kompetisie uit die stryd getree het nie – want daar bestaan inderdaad nie so ‘n toekenning nie. Maar sy het wel een van die Wêreldkampioenskap se 128 afdelings gewen.

Miskien moes hulle dit eerder die Olimpiese Spele vir Haarkappers genoem het: daar is mans- en damesafdelings, vir juniors sowel as seniors, in allerlei style en klassifikasies. Soos wat ek deur al die verskillende kategorieë geblaai het, het ek later begin verwag dat daar waarskynlik ook ‘n vyfkamp, gemengde dubbels, ‘n paar aflos-items en ‘n onderwater-resies ook sou wees. Asook verskillende gewigte, soos in boks.

Ek het nie ‘n idee hoe kompeterend die “Black Trophy Hair by Night”-kategorie was waarin Ntshilinga die oorwinning behaal het nie, maar wat ek wel kan rapporteer is dat Suid-Afrikaners ook die tweede en derde plek agter haar ingeneem het. Sowel as die sesde en sewende plek. En verder was een van die drie beoordelaars in hierdie eksklusiewe afdeling ook van Suid-Afrika. Moet ek lag oor al ons land se goeie haarkappers, of moet ek huil oor die feit dat ek oënskynlik so mislei is deur die Engelse media se ooropgewonde beriggewing?

Dit alles het my laat dink aan my kinderjare toe Jan Wilkens een van my helde was: hy wat deur die destydse Suid-Afrikaanse media aan die publiek opgedis is as die Rofstoei-Wêreldkampioen in die Super-Swaargewigafdeling. Dit was in die vroeë dae van televisie in Suid-Afrika – baie lank voor die ontstaan van die WWF – en elke paar maande is daar nog ‘n paloeka uit een of ander uithoek van die wêreld ingevoer om teen Jan te kom verloor.

En weet jy wat? Ek het al die nonsens geglo, en ek was bitter trots daarop; daar het selfs ‘n dubbelbladfoto van onse Jan met sy kampioen-gordel uit die Huisgenoot teen my muur gepryk. Eers heelwat later moes ek uitvind dat Wilkens weliswaar net wêreldberoemd was in sekere dele van Suid-Afrika, dat die “sport” korrup is, en dat elke land ‘n internasionale liggaam het met sy eie “kampioen”. En as gevolg van ons land se sportisolasie sou die werklike wêreldkampioen – as daar ooit een was – in elk geval nie eers Suid-Afrika toe gekom het om sy titel te verdedig nie. Ek het eers nou die dag oor die teleurstelling gekom.

Partykeer wens ek dat ek nooit grootgeword het nie, en ek wens dat die taai klappe van die lewe my minder sinies gelaat het. By sulke tye verwens ek selfs die internet, want dit het die aardbol veels te klein en oor-ingelig en onromanties gemaak. Dertig jaar gelede het ons nie nodig gehad om te gryp na Harry Potter om weggevoer te word na ‘n sprokieswêreld nie, ons het bloot na die SAUK se nuus geluister. En ons het vas geglo in Jan Wilkens en Vader Kersfees en die Paashasie en die tandemuis en PW Botha.

“Ignorance is bliss” sê die Engelse, en ek dink hulle is reg: salig is dié wat nooit uitvind hoe die lewe werk nie, want hulle sal nie ontnugter word nie.

Al wat ek nou nog wonder, is waar kan ek ‘n plakaat van Xoli Ntshilinga kry om teen my muur op te hang?

Voetstoots van Tonder
16 Julie 2006

So kan dit waaragtig nie aangaan nie

2006-07-09T13:57:00.000+01:00

As jy nou nou al ooit ‘n geween en ‘n gekners van tande aanskou het, moet jy bietjie ‘n kopie van verlede Donderdag se The Times onder oë kry. In ‘n volbladartikel braak Alastair Campbell gal oor die BBC se eensydige en oppervlakkige dekking van die Sokker-Wêreldbeker. Die opskrif vat dit goed saam: Forced to watch the World Cup through a lens marked ‘England’.

Ja, hier gaat ons alweer. As jy moeg is om te lees oor die voetbal, dan moet jy weet hoe gatvol is ek om daaroor te skryf. Na laasweek het ek gedink dis nou klaar, maar moenie glo nie; die gebeure van die laaste sewe dae het my genoop om tog maar weer die pen op te tel (of dan ten minste die skootrekenaar nader te sleep) vir een laaste swanesang.

Dit was of dit, of die eenjaar-herdenking van Londen se bomme. En die lewe is veels te kort om weer daardie ou koei uit die sloot te grawe.

Alastair Campbell is een van Tony Blair se beste vriende. Tot ‘n paar gelede was hy die kommunikasiehoof van die Arbeidersparty, die spindokter van alle spindokters. Hy het uit sy posisie bedank nadat daar ‘n storm om sy kop losgebars het oor stories wat die Britse regering na bewering gefabriseer het oor Irak se wapens van massa-vernietiging. Die man weet ook ‘n ding of twee van sokker: net nou die dag het hy in ‘n span saam met Diego Maradonna op die veld gedraf.

En Alastair Campbell is ‘n Skot. Met ander woorde hy kyk effens meer objektief na die Wêreldbeker as die gemiddelde man op straat hier in Londen, wat verklaar hoekom die media se partydigheid hom so dwars in die krop steek. Ek kan nie anders as om met hom saam te stem nie.

Dit het my veral gepla toe Frankryk in verlede week se halfeindrondte-wedstryd te staan gekom het teen Portugal. Ja, ek was aan die Portugese se kant ter ere van die Nando’s hoender, maar ek besef ook dat hulle in terme van Blackshaw se Reël seker nooit veel van ‘n kans gestaan het teen die superieure wynmakers van Frankryk nie. Toe ek egter die aand my televisiestel aanskakel om na die wedstryd te kyk, kon ek eenvoudig nie glo hoe eenparig al die kommentators in die ateljee die Porras verdoem nie.

Een en elk van hulle het saamgestem dat Frankryk se span verreweg die beste was; deur die bank wou almal van hulle hê dat die Franse moes wen. Elke keer wat ‘n Fransman ‘n aanskoulike duikslag uitgevoer het is dit veroordeel as Portugese aggressie (insluitende die keer toe Thierry Henry se oordrewe reaksie op die beslissende strafdoel uitgeloop het). Portugal kon eenvoudig niks reg doen in die oë van die kommentators nie en Frankryk niks verkeerd nie. Ja, dis nou dieselfde Frankryk wat in die eindstryd weer ‘n strafdoel aangeteken het nadat een van hulle spelers nogmaals geduik het, en Zinadine Zidane toe ‘n bietjie later van die veld af gestuur is na die kopstamp van alle kopstampe.

Die ergste van alles is dat ek nog nooit voorheen ‘n Engelsman raakgeloop het wat enigiets goed te sê het oor die Franse nie (of omgekeerd, noudat ek daaraan dink). Ja, die Britte hou daarvan om vir ‘n dagtrippie oor te skiet Calais toe om goedkoop drank aan te skaf en almal van hulle wil aftree in Provence. Maar agter toe deure kryt die inwoners van hierdie twee lande wat geskei word deur ‘n kort treinrit mekaar steeds elke dag uit as Frogs en Rosbifs.

Die rede vir die BBC se eenogigheid verlede week is natuurlik voor-die-handliggend: suur druiwe, na Engeland se nederlaag teen Portugal in die vorige rondte van die Wêreldbeker. As ‘n mens alles moet glo wat die koerante hier opdis, is die hele treurmare van Engeland se mislukte toernooi toe te skryf aan Christiano Ronaldo se onnutsige knipoog nadat Wayne Rooney nou die dag van die veld af gejaag is.

Asseblieftog, man, wat is dan nou regtig erger? ‘n Bedorwe brokkie wat sy speelgoed gooi, of ‘n skobbejak wat ‘n ander man trap wanneer hy lê?

Nou hoor ek dat die Engelse selfs sover gaan om hulle vakansies in die Algarve te kanselleer. Die mense sal sowaar enigiets doen om die Portugese terug te kry vir hulle eie nasionale weemoed wat eintlik maar net toe te skryf is aan ‘n oorbetaalde en oorskatte span wat ALWEER met mening gaan lê het.

Ja-nee, al hierdie suur druiwe is die rede hoekom die Engelse nooit goeie wyn sal kan maak nie. Ingevolge Blackshaw se Reël het hulle met ander woorde ook nie ‘n kans om ooit die Wêreldbeker te wen nie. Om die waarheid te sê, weet ek nie eintlik hoe hulle dit in 1966 reggekry het om die trofee in te palm nie (ek was toe nog bitter klein) – het hulle dalk destyds goeie wyn gemaak in Engeland?

Ter opsomming: die BBC-span se houding tydens die Frankryk-Portugal wedstryd was genoeg om van siek te raak. En net daar en dan het ek besluit: so kan dit waaragtig nie aangaan nie. Hoe kan ek regtig vir die Engelse span skree as daar so ‘n groot gaping is tussen dit wat ons glo? Hoe kan ek hulle ondersteun wanneer ons emosionele belewenis van dit wat op die veld aangaan, nie eers naastenby op dieselfde golflengte is nie?

Beproef alle dinge, behou die goeie, so sê die Bybel. En ek het oor die laaste maand ‘n daadwerklike poging aangewend om my self te beproef as ‘n ondersteuner van die Engelse span. Maar dis tyd om die feite vierkantig in die gesig te staar: dit was nie goed nie. Trouens, al wat dit was, is ‘n beproewing. Ek is bitter jammer, maar ek kan dit nie behou nie; vir Engeland wys ek vandag die spreekwoordelike rooi kaart. Dan skree ek eerder vir Serbië en Montenenegro.

Om terug te keer na Alastair Campbell toe: ek was toevallig nou die dag by ‘n geleentheid waar die man opgetree het as gasspreker. Toe ‘n lid van die gehoor hom vra wie hy as Skot ondersteun in die Wêreldbeker, was sy reaksie dat hy hoop Engeland doen baie goed. En hy het dit opgevolg met die stelling dat hierdie anwoord hom verhinder om te sê wat mense dink hy sê terwyl hy besig is om dit te sê.

Self kan ek dit nie beter stel nie.

Voetstoots van Tonder
9 Julie 2006

Probeer 'n bietjie harder, Engeland...

2006-07-02T16:03:00.000+01:00

So daar word “my” span toe uitgeskakel; ten minste was ek reg toe ek voorspel het dat Eng-er-land waarskynlik op hulle herrie gaan kry lank voor die Wêreldbekertoernooi verby is. Dat dit moes gebeur met Wayne Rooney wat een van die Portugese spelers trap waar ‘n man nie getrap wil word nie, was op die ou end maar net die kersie op die koek.

Maar die vuilspel het eintlik al voor die tyd begin. Toe ek Saterdagoggend my koerant oopslaan, moet ek vaskyk in ‘n advertensie vas van Mastercard. Portugese gelukbringer: 6 euro; St George wat die hoender slag: prysloos. En die prentjie daarmee saam? Nando’s se hoender, uitgeknip.

Dis net mooi toe wat ek besluit: kyk, nou het die Engelse te ver gegaan. Vat aan die Nando’s hoender, dan vat jy aan my; van nou af skree ek sommer vir Portugal. Soos ek ‘n week of twee gelede te kenne gegee het, was dit in elk geval moeilik genoeg om by my besluit te bly om die bleekvelle van Engeland te ondersteun.

Toe ek ‘n bietjie verder daaroor dink, besef ek dat ek in elk geval dalk die punt gemis het toe ek nou die dag op ‘n analitiese wyse probeer het om vir myself ‘n span te kies om te ondersteun in die Wêreldbeker. Hoekom het ek nie van die begin af gegaan vir die Portugese nie? As dit immers nie vir hulle was nie, sou die Hottentotte waarskynlik vandag nog oor die Kaap regeer het, en nóg jy nóg ek sou Afrika se stof aan ons voete gehad het. Wat meer is, Nelson Mandela sou waarskynlik doodgegaan het as ‘n onbekende skaapwagter in die boendoe, Desmond Tutu sou uitgedraai het as ‘n toordokter, en die wêreld sou gespaar gewees het van Jurie Els.

Dit alles het my genoop om die geskiedenis bietjie na te slaan, nie net van Nando’s se peri-peri hoender wat in 1987 in Rosettenville in die diep Suide van Johannesburg ontstaan het nie, maar ook van die Portugese seevaarders wat vyfhonderd jaar gelede ons land “ontdek” het. Lank voordat Jan van Riebeeck en sy trawante ‘n volk kom plant het, was Bartholomeus Dias mos die eerste Europeër wat te doen gekry het met die Kaap van Storms toe hy van koers af gewaai is in 1488 en naby die Tsitsikammabos aan wal gestap het; vandag nog is die wêreld se hoogste bungee-springplek in die omgewing om die gebeurtenis te gedenk. Tien jaar later het Vasco da Gama van Europa af om die Kaap gevaar tot by Indië; die feit dat hy nie in die proses van die aardbol afgeval het nie, het die man met soveel optimisme gevul dat hy die eerste een was wat begin praat het van die Kaap van Goeie Hoop. En behalwe vir die voorvaders van Herrie die Strandloper, was Antonio de Saldanha die eerste persoon wat Tafelberg uitgeklim het in 1503.

Terloops, ek verstaan die Portugese was dalk ook verantwoordelik vir die ontdekking van Australië, soveel soos tweehonderd jaar voor Kaptein Cook daar gearriveer het. Maar vir daai een sal ek hulle maar vergewe.

Leer deesdae se kinders nog van al hierdie goed op skool? Of word die stelselmatige kolonisering deur die destydse Europese moondhede deesdae afgemaak as ‘n misdaad teen die mensdom, iets om te verban uit die kollektiewe bewussyn?

Die feit dat ek vandag is wie en wat ek is te danke aan die Porras, is egter nie die enigste rede hoekom ek op die ou end redelik simpatie gehad het met die Portugese voetbalspan toe hulle Saterdag die Engelse afgestof het nie. Daar is ook Blackshaw se Reël van Neutraliteit in Sport, iets waarop ‘n vriend my attent gemaak het die dag voor die wedstryd. Ek het nie ‘n idee wie Blackshaw is of was nie, maar kortliks kom dit daarop neer daarop dat mens altyd die land behoort te ondersteun wat die beste wyn maak; dis nou tensy jy moontlik ‘n direkte patriotiese belang by ‘n wedstryd het.

As jy daaraan dink, het Blackshaw se Reël nogal goed gewerk in hierdie hele Wêreldbekertoernooi. Die top vier spanne wat byvoorbeeld hierdie week se halfeindstryde gaan beslis, is onderskeidelik die makers van sagte Bordeaux-versnitwyne en sterk barolos, sowel as die beste rieslings en die heerlikste port wat geld kan koop. Kan dit die rede wees daarvoor dat Brasilië laas Saterdag vasgeval het teen Frankryk? Verklaar dit hoekom Tunisië en Iran so vrot gespeel het? En beteken dit dat Bafana Bafana se probleme eintlik daai dag begin het toe die KWV groenrissies in die sauvignon blanc gegooi het?

So, daar is die Porras nou in die halfeindstryd van die Wêreldbeker, of dit nou te danke is aan Blackshaw se Reël aldan nie. Ek hoop hulle doen goed. En nooit weer sal enigeen van ons kan wegkom met al daai flou grappies nie. Jy weet mos: hoekom kan Portugal nie kompeteer in sokker nie? Want elke keer wat hulle ‘n corner kry, maak hulle ‘n groentewinkel oop…

Of ‘n Nando’s, natuurlik. Ken jy die storie van daai sexy hoender met die wilde kuif op hierdie kitskos-kettinggroep se embleem? Dit simboliseer ‘n legende uit die dorpie Barcelos, waar ‘n kêrel ter dood veroordeel is vir ‘n moord wat hy nooit gepleeg het nie. Die regter was besig om gebraaide hoender te eet – standaard prosedure by ‘n Portugese hofsaak, neem ek aan… Die beskuldigde roep toe uit: as ek onskuldig is, laat daai hoender uit die dode opstaan! En siedaar: oomblike later begin die kuiken op die bord kekkel, die regter skrik homself nugter, en die gevangene stap skotvry weg. Lieflike storie, is dit nie?

Om Portugal se oorwinning te vier en hierdie pragtige staaltjie te gedenk, het ek toe maar Sondagmiddag by die Nando’s op Westbourne Grove gaan eet. Al daai peri-peri sous het ‘n snikheet dag selfs warmer laat voel; dit was heerlik. En ek’s dankbaar om te kan rapporteer dat die hoender darem nie wakkergeword het op my bord nie.

Ter afsluiting, ‘n boodskap vir die Engelse voetbalspan terwyl hulle besig is om die trane af te droog in Baden Baden.

Probeer asseblief ‘n bietjie harder wanneer dit weer tyd is vir die Wêreldbeker oor vier jaar. Probeer om ‘n afrigter met persoonlikheid te kry. Probeer om julle tone mooi op te pas. Probeer om heelwat minder in die nuus te wees vir al julle meisies se inkopies, en heelwat meer vir julle uitnemende voetbal. Probeer dalk selfs om ‘n paar penalties in die tussentyd te oefen.

In ruil daarvoor belowe ek om weer te probeer om julle te ondersteun.

Dis nou behalwe as julle dalk die dag teen Suid-Afrika speel (‘n moontlikheid, aangesien ons as gasheer immers deel gaan wees van 2010 se kompetisie).

Want sien, ons maak immers beter wyn as julle – groenrissies of te not.

Voetstoots van Tonder
2 Julie 2006

Wat nie doodmaak nie, maak vet

2006-06-25T19:47:00.000+01:00

Daar moet ek toe die naweek uitvind dat salmonella nie ‘n goeie bron van Omega 3 olies en derhalwe deel van ‘n hart-vriendelike diëet is nie, maar iets wat jy in tjoklits kry en wat jou maag laat werk vir ‘n dag of twee. Met ander woorde dis ‘n baie effektiewe kuur vir hardlywigheid, dalk selfs meer effektief as ‘n handvol pruimedante saam met môre-oggend se All Bran.

Lekker woord, hardlywig. Dis vir seker een van my gunsteling woorde in die Afrikaanse taal. Nie dat dit altyd ewe lekker is om daaraan te ly nie; nee, in dié opsig verskil dit byvoorbeeld van tiramisu, wat volgens my ook ‘n baie lekker woord is, én dis natuurlik terselfdertyd ook lieflik om te hê.

Dink mooi daaroor: hardlywig – jou hele lyf voel skoon hard. Kan daar ‘n meer beskrywende term in Afrikaans wees, of self in enige ander taal? Die tipiese Engelsman behoort jaloers te wees op ons, hy wat bloot maar net gekonstipeerd kan raak; wat ‘n snob-term vir so ‘n ongemaklike kondisie.

Maar genoeg *** gepraat, en om terug te keer na tiramisu. As jy dalk beplan het om hierdie week self een van hierdie poerings aanmekaar te slaan, maak asseblief seker jy sprinkel nie enige van Cadbury se sjokolade oor jou skepping nie. Hierdie lekkergoedmaker het mos nou die dag gelas dat ‘n miljoen van hulle produkte regoor Groot-Brittanje van die winkelrakke verwyder word.

Die rede? Salmonella.

Sewe produklyne is geaffekteer, insluitende die paaseiers wat vroeër vanjaar in Cadbury se fabriek in Herefordshire gemaak is.

Paaseiers?

Hellooo… is hierdie dalk ‘n blonde grap? Dis nou reeds meer as twee maande sedert Paasfees, en die sjokolade-eiers op die winkelrakke, tesame met die baksels hot cross buns en al die glimlaggende hasies met die lang eetbare ore, behoort tog seker teen dié tyd almal op te wees, of hoe?

As ‘n winkel soos Ikea dalk aankondig dat hulle met groot skok uitgevind het die eetkamerstoele wat hulle verkoop, ly aan een of ander lewensgevaarlike tekortkoming, kan ek nog verstaan dat hulle jou uitnooi om die goed terug te bring in ruil vir ‘n apologie, ‘n stywe handdruk en ‘n volle terugbetaling. Ek wonder wel of hulle jou verder ook gaan vergoed vir die heen en weer se vervoerkoste, asook al die moeite om die defektiewe platpak te bou en kort daarna weer uitmekaar te haal.

Maar dit gaan my verstand heeltemal te bowe wanneer ‘n maatskappy wat eetgoed vir onmiddellike verbruik verkoop die tipe aankondiging maak wat Cadbury so pas gedoen het. Stuur die sjokolade na ons vrypos-adres in Birmingham, en ons gee vir jou ‘n volle terugbetaling. Indien jy egter een van die 99.9% mense is wat jou paaseiers aan die begin van April geëet het toe jy veronderstel was om dit te doen: jammer vir die ongerief, maar daar’s niks wat ons vir jou kan doen nie. Behalwe seker om volgende jaar harder te probeer om die fabriek skoon te hou.

Cadbury’s is egter nie alleen in hierdie saak nie. Selfs ‘n gesiene winkelgroep soos Waitrose, waar al daai WAGS en hulle supermodel-vriendinne inkopies doen, maak elke nou en dan soortgelyke aankondigings. In Augustus verlede jaar het hulle byvoorbeeld elf verskillende voorbereide maaltyd-pakkies waarvan sommige se vervaldatum reeds verstryk het, teruggeroep. Die rede? Die moontlike teenwoordigheid van “foreign objects” in die disse. En met “foreign objects” het hulle nie verwys na lam uit Nieu-Seeland of die vingernael van ‘n fabriekswerker uit Pole nie: nee, die hare van ‘n skoonmaakborsel het blykbaar dié dag in die pot beland.

Nou vra ek jou: wat van die mense wat ‘n uur of twee nadat hulle die winkel verlaat het, die betrokke dis verorber het? Is dit nie die hele punt van voorbereide maaltye nie? En wat van diegene wat nie daai dag dieselfde koerant as ek gelees het nie, en derhalwe die aankondiging heeltemal gemis het? Wat van hulle wat glad nie kan lees nie?

Hierdie tipe aankondiging is derhalwe net nie goed genoeg nie. Wat my betref is daar net een oplossing, en dit is dat die baas van Cadbury’s se fabriek en sy senior personeelspan elkeen van daai salmonella-eiers wat teruggestuur word Birmingham toe, moet opeet. Hulle het mos in die eerste plek besluit dat die probleem nie ernstig genoeg is om stappe te neem nie; gee hulle nou op dié manier kans om hulle bona fides te bewys en hulle geloofwaardigheid terug te wen.

Vir die res van ons, moet ons in hierdie dae ligloop as ons perdalks ‘n ouma in Engeland het en ons besluit om vir ‘n verandering by haar te gaan kuier. Want dis waarskynlik die enigste plek waar jy nog van hierdie ou paaseiers in die hande kan kry (die ou tannies steek dit mos weg in dieselfde kas as daai stapel gebruikte geskenkpapier wat hulle opgaar om volgende jaar se persente mee toe te draai).

Maar die goeie nuus is dat ‘n bietjie salmonella jou gelukkig nie sal doodmaak nie. So tensy jy ‘n paar dosyn van Ouma se geaffekteerde paaseiers op een dag in jou keel afstop, behoort jy dit te oorleef. En as jy dan so baie paaseiers eet, verdien jy om effe siek te voel na die tyd. Of om ten minste ‘n bietjie gewig op te tel in die proses.

In welke geval jy waarskynlik kan doen met ‘n bietjie diarree.

Voetstoots van Tonder
25 Junie 2006

Soos om jou televisie-lisensie te betaal

2006-06-18T16:55:00.000+01:00

Moenie vra hoe nie, maar daar kry ek sowaar ook toe ‘n kaartjie in die hande vir laasweek se Wêreldbeker-sokkerwedstryd in Nuremberg tussen Engeland en Trinidad en Tobago.

Nee, die reëls van die sport het nie intussen sodanig verander dat daar deesdae drie spanne terselfdertyd op die veld draf nie: Trinidad en Tobago is eintlik mos een plek. Net soos Serbië en Montenegro – alhoewel dié twee nog net vir oulaas saam met mekaar sokker speel voor hulle finaal uitmekaar spat, na wat verneem word. Verwarrend, om die minste daarvan te sê.

Nou weet ek die tipiese leser is teen dié tyd seker al redelik gatvol daarvoor dat ek die laaste paar weke aanhoudend skryf oor die voetbal. Maar soos Martin Luther van ouds, doen ek dit omdat ek eenvoudig geen ander keuse het nie. Want om ‘n wedstryd te kan bywoon in sokker se Wêreldbeker, is ‘n belewenis soos min. Dis amper so lekker soos om op Loftus Versfeld te wees wanneer die Bulle verloor teen die Leeus. En met die Wêreldbeker wat net een keer elke vier jaar plaavind, gebeur dit ook omtrent ewe ongereeld.

Dit lyk min of meer soos my ou universiteit se jool toe ek die dag in Nuremberg arriveer. Die musiek speel, die drank vloei, die meisies wys been. En al die sokkerboewe in Engeland is oënskynlik ook daar, kompleet met rooi-en-wit St George’s vlag en al. Die mense dra selfs sonbrille met die motief; ek weet nie of hulle hoegenaam deur die goed kan sien nie.

Toe daag die ondersteuners van Trinidad en Tobasco op. Askies, ek bedoel Tobago. En die Soca Warriors, soos wat die mense trots na hulleself verwys, neem onmiddellik die hele partytjie oor. Aanvanklik het ek maar net gedink dat soca swak spelling is, of dalk ‘n twyfelagtige uitspraak. Maar so moet ek toe leer dat die term eintlik niks met sokker te doen het nie: soca verwys na die mense se musiek, ‘n mengsel van soul en calypso, en vandaar dan ook die naam.

En kán die mense soca! Ek dink nie Nuremberg se polisie, dié wat so stil-stil eenkant gestaan het met hulle pette en hulle snorre en hulle donkerbrille, het al ooit in hulle hele lewe so iets gesien nie.

Die mense van Wes-Indië dans op in af in die strate met ‘n ritme waarop enige vakbondleier in ‘n toyi-toyi kompetisie sou trots wees. Hulle kleurvolle gewaad herinner aan dié van ‘n poumannetjie op hitte. Op hulle stelte is party van hulle amper so lank soos Peter Crouch. En die oorverdowende geraas wat hulle maak, laat mens dink aan die musiek van Cacophonix in die Asterix-boeke; dis miskien ‘n redelik melodieuse geraas, maar op die ou end is dit steeds ‘n geraas.

Ek dink nie daar was meer as ‘n paar honderd Soca Warriors wat op die ou end gesorg het vir die karnaval-atmosfeer in Nuremberg se strate nie, en tog het hulle die Engelse in hulle duisende heeltemal stilgemaak. Dit was lieflik.

Wat my bring by my volgende punt, en dit is hoe ek dit emosioneel ervaar het om ‘n groot sportgebeurtenis by te woon waarin Engeland teen ‘n ander land speel – spesifiek in die lig daarvan dat ek onlangs my ondersteuning vir die Engelse aangekondig het.

Om ‘n lang storie kort te maak: dit was nogal moeilik. Maar laat ek eers fokus op die positiewe: dit was ‘n aangename verrassing om te sien hoe gunstig die mense wat ek in Engeland ken, op my besluit gereageer het. Ek het dit nooit verwag nie (trouens ek het seker nie eintlik vooraf daaraan gedink nie) maar meer as een Engelsman aan wie ek die nuus meegedeel het, het my hartlik op die skouer geklop en my “in hulle midde” verwelkom. Dit was ‘n goeie gevoel, en meer as enigiets anders het dit my laat besef: as ek in hierdie land wil bly, is dit op die ou end definitief die regte ding om te doen. Dis amper soos om jou televisie-lisensie te betaal.

Maar toe ek die middag by die stadium instap saam met my Engelse vriende, besef ek: daar’s iets ernstigs wat skort. Die atmosfeer is ongelooflik om te ervaar, en onmoontlik om te beskryf. En tog voel ek onaangeraak daardeur, so al asof ek maar eintlik net in ‘n droom verkeer. En ek sê vir myself: as ek dan regtig vandag ‘n Engelse ondersteuner is, moet ek seker nou meer opgewonde wees, of hoe? Behoort ek nie selfs ‘n bietjie senuweeagtig te wees nie?

Maar nee. Die mense om my sing liedjies wat ek nie ken nie, en ek voel net mooi niks. Hulle sing uit volle bors van ‘n plek genaamd Eng-ger-land. Hulle raak verskriklik opgewonde oor die feit dat Football’s coming home, soos wat die een liedjie daarop wil aandring. Oor die luidsprekers speel daar ‘n opgejazzde weergawe van I will survive (sonder die oorspronklike strofes oor ‘n liefdesverhouding op die rotse), gevolg deur Robbie Williams se Let me entertain you. En almal skree saam en klap saam en juig en gaan tekere. Dis nou almal behalwe ek; persoonlik verlang ek bloot na Leon Schuster se Hie’ kommie Bokke.

Die groot toets kom egter by die sing van die Engelse volkslied. En dis net mooi toe wat ek besef: ek kan dalk nog hulle span ondersteun, maar ek sal nooit God Save the Queen met oorgawe saam met die Engelse kan sing nie. Miskien sal ek eendag my posisie heroorweeg as ek dalk daai maroen paspoort in die hande kry, maar vir nou bly ek in my hart maar ‘n Nkosi Sikelele-man (gekombineer met ‘n bietjie Uit die Blou van onse Hemel daarby ingegooi, net so vir die wis en die onwis).

Halfhartig beweeg ek my lippe saam. Onwillekeurig verkrag ek die woorde, soos wat ek al honderde kere in die verlede gedoen het: Happy and Glorious…. Seldom Victorious…

Die spanne draf op die veld, en Engeland se span begin behoorlik sukkel. In my hart wil ek juig; ek wil bitter graag hê Trinidad en Toboggan moet goed doen. Askies, ek bedoel Tobago. Onthou jy nog my standpunt oor die onderhond?

Elke keer wat Engeland ‘n gulde kans verbrou, gee ek voor dat ek ewe teleurgesteld is as al die Engelse om my (netnou slaan die mense my immers as ek dit nié doen nie!). Op die ou end is dit ‘n swak wedstryd, en toe teken Engeland twee doele aan. Maar dis steeds alles ‘n ongelooflike ervaring – al voel ek dan ook nooit regtig soos ‘n Engeland-ondersteuner nie.

Dit alles laat my wonder oor my aankondiging dat ek voortaan vir Engeland sal ondersteun (dis nou wanneer Suid-Afrika nie betrokke is nie, let wel). En op die ou end besef ek: miskien is al wat ek bedoel het, dat ek sal ophou om teen die mense te skree.

Dis miskien nie heeltemal dieselfde as om vir hulle te skree nie.

Maar dis darem ‘n begin.

Voetstoots van Tonder
18 Junie 2006

'n Hensopper en 'n joiner?

2006-06-11T08:18:00.000+01:00

Verlede week het ek my besluit aangekondig om Engeland te ondersteun in hierdie jaar se Wêreldbeker-sokkertoernooi… maar hoe kan dit wees?

Wat het verkeerdgeloop in die lewe van ‘n goeie Boereseun as hy eers begin skree vir die span van die kolonie? Hoe durf ek my gewig ingooi by die pommies, die kakies, die rooinekke, die souties? Is ek uiteindelik ook maar net ‘n hensopper en ‘n joiner? Draai my pa om in sy graf?

Voorheen het ek self geskryf dat ek normaalweg vir enige span behalwe Engeland sal skree; ek het selfs gespekuleer oor die vraag of die nagedagtenis aan die Boere-oorlog dalk in my DNA agtergebly het. Maar terselfdertyd het ek darem wel ook aangedui dat ek waarskynlik selfs minder van Australië hou – iewers moet mens tog darem die streep trek.

Trouens, van Australië gepraat: wat my aanbetref is dit natuurlik die heel slegste nuus met betrekking tot hierdie jaar se Wêreldbeker-sokker, naamlik dat die span van Doer Onder ook daar gaan wees. Dis erg genoeg wanneer die klomp by elke ander Wêreldbekertoernooi en Olimpiese Spele opdaag met hulle bruin lywe en hulle arrogante houdings en hulle irriterende aksente en dan voortgaan om die verrigtinge heeltemal te oordonder; dit was derhalwe heel verfrissend dat hulle die afgelope 32 jaar nooit kon kwalifiseer vir sokker se Wêreldbeker nie. Maar daar’s ongelukkig niks wat ons nou daaraan kan doen nie, behalwe om luidkeels vir die spanne van onderskeidelik Japan, Kroasië en Brasilië te skree wanneer hulle beurte maak om vir Australië aan te durf in Groep F.

Maar om terug te kom na my besluit om die Engelse te ondersteun. Het ek mooi gedink daaroor? Kon ek nie maar ‘n ander span gekies het nie? Wat van Holland, waar baie van my voorouers immers vandaan kom? Of Frankryk – die bloed van die Hugenote vloei tog ook mos heel sterk deur my are?

Wat van een van die Afrika-spanne? Angola, byvoorbeeld? Nee wat ek dink nie so nie; ons was net nou die dag nog immers in ‘n oorlog met hulle betrokke op die Suidwes-grens. Kan nie meer lekker onthou hoekom ons op mekaar geskiet het nie, maar nogtans. En ja, dit was heelwat meer onlangs as die Boere-oorlog, ingeval jy my dalk weer aan dié wil herinner.

Tunisië? Nee wat dankie, ek het nou nog ‘n appeltjie met hulle te skil nadat hulle ‘n jaar gelede met die Springbokke afgereken het in die sewes-rugbytoernooi in Hong Kong. En die land lê noord van die Sahara – dis nie rêrig Afrika nie.

Togo? Ek weet nie eers waar dit is nie. Is jy seker dis in Afrika? Is dit nie ‘n eiland naby Nieu-Seeland nie? O nee, dis Tonga…

Wat van Ghana? Of die Ivoorkus? Miskien. Maar kom ons wees nou maar heeltemal eerlik: albei hierdie lande is op die ou end bitter ver van Suid-Afrika af, ek het die plekke nog nooit besoek nie, ons verstaan nie mekaar se tale nie, en ek ken nie eers een persoon wat daarvandaan kom nie.

Dit bring my terug by my geliefde Moddereiland, hier waar ek in die sweet van my aanskyn my brood verdien en belasting betaal, waar ek dag vir dag koudkry en swaarkry en lekkerkry en natreën en toustaan en vir die bus.

Dis nou al amper drie en ‘n half jaar wat ek hier in Engeland bly, en noodwendig gebeur dit op die ou end dat die plek op ‘n mens groei. Ek wil tog nie vir die res van my lewe soos ‘n besoeker wil voel nie, of hoe? En as ek dan nou regtig lank genoeg hier gaan wees om op die ou end ‘n Britse paspoort te verwerf, is dit ook niks minder as reg nie dat ek die land se sportspanne moet ondersteun waar ek kan. Behalwe miskien wanneer hulle teen Suid-Afrika op die veld draf.

My oorlede pa was ‘n Kapenaar wat in die fleur van sy lewe Johannesburg toe getrek het; dit was baie jare gelede, toe ekself nog maar ‘n blink idee in sy agterkop was. Maar hy het homself met oorgawe in die Goudstad gevestig, en op die ou end was hy die getrouste Transvaal-ondersteuner wat jy ooit kon teëkom. Volgens hom was dit eenvoudig: daar waar jy ‘n lewe maak, daar behoort jou lojaliteit ook te lê.

Dis ‘n beginsel wat ek probeer toepas het toe ek Johannesburg verlaat het in die middel-negentigs en my in die Kaap gaan vestig het. Maar al het ek sewe jaar lank aan die hange van Tafelberg gebly, en al beskou ek dit vandag nog as my “huis” (veel eerder as Johannesburg self), kon ek nooit vat kry aan die WP nie.

Ek dink dit het onder andere iets te doen met die koerante wat mens lees. Wanneer jy grootword in ‘n bepaalde area of lank genoeg op een plek bly, kom jy nie regtig agter hoeveel die plaaslike nuusblaaie hulle skuldig maak aan eensydige beriggewing nie. Jy beskou dit maar net as normaal wanneer elke plaaslike speler opgehemel word en wanneer al die skeidsregter se beslissings teen jou span bevraagteken word.

Maar wanneer jy trek, is die teenoorgestelde waar: skielik sien jy al die vooroordele raak, want die span vanwaar jy vandaan kom, trek nou aan die kortste ent in al wat sportverslag is. In my sewe jaar in die Kaap het dit my so dwars in die krop gesteek, dat ek op die ou end maar aangehou het om vir Transvaal te skree.

Toe verhuis ek Londen toe. Noodwendig het die Engelse koerante intussen my brood en botter geraak, en weer eens is die effek van die plaaslike vooroordele vir my interessant – veral in die geval van span-sportsoorte soos rugby en krieket waarmee ek van kleins af identifiseer. Maar in die geval van sokker is dit effens anders: omdat ek voorheen nooit regtig ‘n sokker-ondersteuner was nie, en omdat ek nie juis Suid-Afrikaanse spelers ken nie, is dit vir my makliker om vandag die tipiese Engelse joernalis se bona fides te aanvaar wanneer dit by sokker-verslaggewing kom.

En so kom ek geleidelik onder hulle invloed. Ek begin om met die Engelse spelers te identifiseer. Ek hou van Steven Gerrard en Michael Owen en Sol Campbell; hulle lyk vir my na soliede mense. Ek kry vir Wayne Rooney jammer, nie omdat hy ‘n seer toon het nie, maar omdat hy maar so gemaak en so gelaat staan is, soos my ma altyd gesê het. En partykeer voel dit amper vir my asof ou Sven-Goran en ek basies op voornaamterme is.

Dis dan ook die hoofrede hoekom ek vir Engeland gaan skree in die Wêreldbeker: dis die enigste span wat ek “ken”. Nie net dit nie, maar op die ou end volg ek eintlik mos maar net my pa se voorbeeld – al het Pa self net mooi niks van die Engelse gehou nie. Ek kan maar net hoop dat hy nie vandag in sy graf omdraai omdat ek wel ‘n hensopper en ‘n joiner is nie.

Laaste maar nie die minste nie, dink ek in elk geval dat Engeland waarskynlik op hulle herrie gaan kry nog lank voor die toernooi verby is. Met ander woorde ek dink nie hulle is naastenby soveel van ‘n gunsteling om as kampioen uit die stryd te tree as wat Londen se koerante wil voorgee nie. Al het Wayne Rooney dan ook ‘n gesonde toon.

So, dis nog ‘n rede om hulle te ondersteun: ek het mos laasweek gesê ek skree vir die onderhond!

Voetstoots van Tonder
11 Junie 2006